Mynd: Bára Huld Beck Kosningavaka Framsóknar 25. september 2021
Ásmundur Einar Daðason mun taka við málinu gegn Hafdísi Helgu Ólafsdóttur af Lilju Alfreðsdóttur. Hér eru þau saman á kosningavöku Framsóknarflokksins í september.
Mynd: Bára Huld Beck

Ásmundur Einar tekur við málarekstri Lilju gegn Hafdísi

Ásmundur Einar Daðason, nýr mennta- og barnamálaráðherra Framsóknarflokksins, hefur fengið í fangið mál sem varðar brot forvera hans í embætti og samflokkskonu, Lilju Alfreðsdóttur, gegn jafnréttislögum. Það bíður hans að taka ákvörðun um hvort málarekstur gegn konunni sem leitaði réttar síns haldi áfram fyrir Landsrétti.

For­ræði yfir mála­rekstr­inum sem Lilja Alfreðs­dóttir fyrr­ver­andi mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra stofn­aði til gegn Haf­dísi Helgu Ólafs­dótt­ur, umsækj­anda um starf ráðu­neyt­is­stjóra í ráðu­neyt­inu, færð­ist í kjöl­far þess að ný rík­is­stjórn var mynduð til Ásmundar Ein­ars Daða­son­ar, nýs mennta- og barna­mála­ráð­herra.

Þetta kemur fram í svari frá stjórn­ar­ráð­inu við fyr­ir­spurn Kjarn­ans um mál­ið, en þar segir að málafor­ræðið verði hjá Ásmundi Ein­ari þar sem hann fari sam­kvæmt nýrri verka­skipt­ingu rík­is­stjórn­ar­innar með skipu­lag og starfs­manna­hald mennta- og menn­ing­ar­mála­ráðu­neyt­is­ins.

Það er því ljóst að það verður hans að taka ákvörðun um hvort halda skuli áfram með mála­rekst­ur­inn fyrir Lands­rétti eða sætta sig við nið­ur­stöðu Hér­aðs­dóms Reykja­víkur í mál­inu. Kjarn­inn hefur sent fyr­ir­spurn til Ásmundar um hvað hann hygg­ist gera, en svar hefur ekki borist.

Ráð­herra stefndi borg­ara sem leit­aði réttar síns sam­kvæmt lögum

Kæru­nefnd jafn­rétt­is­mála komst að þeirri nið­ur­stöðu í mars 2020 að Lilja hefði brotið gegn jafn­rétt­islögum við skipan Páls Magn­ús­sonar í emb­ætti ráðu­neyt­is­stjóra árið 2019. Nið­ur­staðan fól í sér að Lilja, eða öllu heldur hæf­is­nefnd sem starf­aði í hennar umboði, hefði van­metið Haf­dísi Helgu í sam­an­burði við Pál. Hæf­is­­­nefndin hafði reyndar ekki talið Haf­­­dísi Helgu í hópi þeirra fjög­­­urra sem hæfust voru talin í starf­ið.

Lilja ákvað í kjöl­far þess­arar nið­ur­stöðu að reyna að fá úrskurð­inum hnekkt, en til þess að gera það þurfti hún að höfða mál gegn Haf­dísi Helgu per­sónu­lega. Það vakti nokkra furðu. Lög­­­maður Haf­­dísar Helgu, Áslaug Árna­dótt­ir, sagði að sú ákvörðun hefði komið á óvart. „Ég veit ekki til þess að þetta hafi verið gert áður, að ráð­herra hafi höfðað mál per­­­són­u­­­lega gegn aðila sem kærir ákvörðun ráð­herra til kæru­­­nefnd­­­ar­inn­­­ar,“ sagði hún við RÚV þann 24. jún­í 2020.

Ákvörðun Lilju um að stefna Haf­­dísi Helgu til að fá úrskurð­inum hnekkt byggð­ist á lög­­fræð­i­á­litum sem ráð­herr­ann afl­aði sér eftir að nið­­ur­­staða kæru­­nefnd­­ar­innar lá fyr­­ir. Þau voru sögð benda til laga­­legra ann­­marka í úrskurði kæru­­nefnd­­ar­inn­­ar. Kjarn­inn óskaði eftir þessum lög­­fræð­i­á­litum frá ráðu­­neyt­inu sama dag og ljóst var að málið stefndi fyrir dóm­stóla, en þau reynd­ist ómög­u­­legt að fá.

Hér­aðs­dómur stað­festi úrskurð kæru­nefnd­ar­innar – Lilja kaus að áfrýja

Málið var tekið fyrir hjá Hér­aðs­dómi Reykja­vík­ur, sem kvað upp þann dóm 5. mars 2021 að ekki væri til­efni til að fall­ast á kröfu ráð­herra um að ógilda úrskurð kæru­nefndar jafn­rétt­is­mála. Íslenska ríkið var dæmt til þess að greiða 4,5 millj­ónir króna vegna máls­kostn­aðar Haf­dísar Helgu, en sam­dæg­urs til­kynnti Lilja að mál­inu yrði áfrýj­að.

Hún tjáði sig þó ekki frekar um málið fyrr en 9. mars og sagði þá að ákvörðun hennar um að áfrýja byggði á lög­fræði­á­lit­unum sem aflað hefði verið og und­ir­byggðu mál­sókn­inna fyrir hér­aðs­dómi. Í þeim hefði komið fram að kæru­­nefnd jafn­­rétt­is­­mála hefði ekki rök­­stutt með full­nægj­andi hætti hvernig kær­anda var mis­­munað á grund­velli kyn­­ferð­is­.

Ákvörðun um áfrýjun var tekin á fundi Lilju með tveimur póli­tískum aðstoð­ar­mönnum sínum og lög­­­mönn­unum Víði Smára Pet­er­­sen og Guð­jóni Ármanns­­syni, sem sömdu lög­fræði­á­litin sem und­ir­byggðu mála­rekst­ur­inn.

Aðal­með­ferð í mál­inu fór fram í lok jan­ú­ar. Í umfjöllun Frétta­­blaðs­ins úr dóm­­sal kom fram að lög­­­maður íslenska rík­­is­ins hefði sagt Pál hafa staðið sig betur í atvinn­u­við­tali sínu og ekki væri hægt að líta fram hjá hug­lægu mati hæf­is­­nefndar og ráð­herra um leið­­toga­hæfni hans.

Haf­­dís taldi hins­­vegar að hæf­is­­nefndin hefði gert lítið úr reynslu hennar í opin­berri stjórn­­­sýslu og rangt hefði verið farið með hversu lengi hún starf­aði hjá fjár­­­mála- og efna­hags­ráðu­­neyt­inu. Haf­­dís Helga hefur starfað í opin­berri stjórn­­­sýslu í 25 ár, verið for­­stöð­u­­maður nefnd­­ar­sviðs Alþing­is, skrif­­stofu­­stjóri í tveimur ráðu­­neytum og aðal­­lög­fræð­ingur bæði Alþingis og Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins.

„Hún starf­aði við opin­bera stjórn­­­sýslu,“ sagði um Haf­­dísi í umsögn hæf­is­­nefnd­­ar. Um Pál sagði nefnd­in: „Hann hefur langa reynslu við ábyrgð­­ar­­mikil stjórn­­­sýslu­verk­efn­i,“ en Páll er með meist­­ara­­próf í opin­berri stjórn­­­sýslu og hefur starfað sem bæj­­­ar­­rit­­ari hjá Kópa­vogsbæ og sem aðstoð­­ar­­maður ráð­herra. Haf­­dís Helga taldi þetta mik­inn blæ­brigða­mun, sam­­kvæmt frétt Frétta­­blaðs­ins.

Ásmundur Einar Daðason mennta- og barnamálaráðherra.
Bára Huld Beck

Kostn­að­­ur­ rík­is­ins við rekstur máls­ins fyrir hér­­aðs­­dómi nam alls 8,7 millj­­ónum króna. Áætlað var að kostn­aður vegna áfrýj­unar til Lands­réttar verði á bil­inu 900 þús­und krónur til 1,2 millj­­ónir króna án virð­is­auka­skatts.

Því má ætla að kostn­að­­ur­inn verði í kringum tíu millj­­ónir króna, ef Ásmundur Einar Daða­son ákveður að halda mál­inu til streitu, en það er óljóst, sem áður seg­ir.

Póli­tískt hita­mál

Hvernig sem mál­inu vindur fram er þó alla­vega ljóst að það verður áfram í höndum ráð­herra Fram­sókn­ar­flokks­ins. Sig­urður Ingi Jóhanns­son for­maður flokks­ins hefur sagt að hann hafi stutt þá ákvörðun Lilju, sem er vara­for­maður Fram­sókn­ar, að reyna að fá úrskurð­inum hnekkt.

Póli­tískir and­stæð­ingar flokks­ins hafa á móti gagn­rýnt harð­lega hvernig á mál­inu hefur verið haldið og þess er skemmst að minn­ast er það neist­aði á milli Þor­gerðar Katrínar Gunn­ars­dóttur for­manns Við­reisnar og Sig­urðar Inga í síð­ustu sjón­varp­s­kapp­ræðum RÚV fyrir kosn­ing­arnar í sept­em­ber.

Þor­gerður Katrín sagði fullum fetum við Sig­urð Inga, er hún gagn­rýndi flokk­inn fyrir jafn­rétt­is­mál, að flokk­ur­inn hefði ráð­ist á konu og mis­beitt valdi.

Svona voru orða­skiptin þeirra á milli í sjón­varp­s­kapp­ræð­um:

Sig­urður Ingi: „Þetta er bara ekki rétt.“

Þor­gerður Katrín: „Það er bara þannig, þið hafið ráð­ist á konu, skilið hana [eft­ir] úti á ber­angri og ég ætla að leyfa mér að fá að standa með henni en ekki hvernig því þið beitið og mis­beitið valdi. Fyr­ir­gefið þetta.“

Sig­urður Ingi: „Þú veist að þetta er bara ósvífn­i.“

Þor­gerður Katrín: „Nei, þetta er ekki ósvífni. Þetta er hvernig þið umgang­ist vald og ekki síst þegar kemur að jafn­rétt­is­mál­u­m.“

Sig­urður Ingi: „Þetta er rang­t.“

Þrátt fyrir gagn­rýni á póli­tíska svið­inu – og dvín­andi trausts almenn­ings til Lilju sam­kvæmt mæl­ingum – var þó ekki að sjá að málið hefði skaðað Fram­sókn­ar­flokk­inn í kosn­ing­unum í sept­em­ber, en þar stóð hann uppi sem nokkuð ótví­ræður sig­ur­veg­ari og hefur kom­ist til auk­inna áhrifa í nýrri rík­is­stjórn Fram­sókn­ar, Vinstri grænna og Sjálf­stæð­is­flokks.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnArnar Þór Ingólfsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar