Atlögurnar að Mónu Lísu

Á dögunum makaði gestur Louvre safnsins köku utan í glerkassa Mónu Lísu að því er virðist til að vekja athygli á umhverfisvernd. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem gerð er tilraun til þess að skemma þetta frægasta málverk veraldarinnar.

Vel er passað upp á Mónu Lísu í Louvre safninu í París. Þó kemur það fyrir að einhver veitist að málverkinu.
Vel er passað upp á Mónu Lísu í Louvre safninu í París. Þó kemur það fyrir að einhver veitist að málverkinu.
Auglýsing

Allt frá því á sjötta ára­tug síð­ustu aldar hefur eitt fræg­asta lista­verk lista­sög­unn­ar, sjálf Móna Lísa, verið sýnd á bak við skot­helt gler og ekki að ástæðu­lausu. Úr gler­búri sínu horfir hún kank­vís á millj­ónir gesta sem vitja hennar í Lou­vre en ekk­ert safn fær fleiri gesti í heim­sókn ár hvert. Á hverjum degi safn­ast fólk saman í bið­röð til þess að skoða verk­ið. Hægt og rólega þok­ast gest­irnir nær og nær þar til þeir standa loks frammi fyrir mynd­inni, eða svona hér um bil, enda sér lítið grind­verk til þess að gestir komi ekki of nálægt þessu meist­ara­verki Leon­ar­dos. Gestir þurfa því að standa í smá fjar­lægð frá mál­verk­inu sem telst ekki stórt, um 77 sinnum 53 sentí­metrar að stærð. Til sam­an­burðar er snilld­ar­verk feneyska list­mál­ar­ans Brúð­kaupið í Kana á gagn­stæðum vegg 677 sinnum 994 sentí­metrar að stærð – að vísu er það með stærstu mál­verkum í saf­n­eign Lou­vre. Það er því algengt að gestir berji Mónu Lísu ansi pírðum augum þegar þeir eru loks­ins komnir fremst í röð­ina.

Svo eru það aðrir sem vilja berja á lista­verk­inu, líkt og einn þeirra gesta sem heim­sótti Lou­vre á dög­un­um. Að sögn sjón­ar­votta spratt ungur karl­mað­ur, í dul­ar­gervi gam­allar konu, upp úr hjóla­stól og lét höggin dynja á gler­kass­an­um. Hann gafst að lokum upp á því, enda glerið skot­held og tók því til þeirra ráða að maka á það köku. Þegar hann var leiddur út af örygg­is­vörðum í kjöl­farið kall­aði hann yfir áhorf­enda­sk­ar­ann að mann­fólkið væri að eyði­leggja jörð­ina, þess vegna hefði hann gert það sem hann gerði.

Varð heims­fræg eftir þjófnað

Þetta er ekki í fyrsta sinn sem Móna Lísa verður fyrir árás. Raunar má rekja heims­frægð hennar til fólsku­verks sem framið var árið 1911. Þá voru að vísu engar skemmdir unnar á mynd­inni, heldur var henni stolið af Lou­vre af þremur Ítölum undir for­ystu Vincenzo Peruggia. Menn­irnir þrír höfðu falið sig í skáp inni á safn­inu og dvalið þar yfir nótt. Um morg­un­inn laum­uð­ust þeir út úr skápn­um, náðu í mál­verk Leon­ar­dos og höfðu sig á brott.

Auglýsing

Í umfjöllun NPR um stuld­inn segir að Móna Lísa hafi ekki verið mjög þekkt nema hjá þeim sem störf­uðu innan list­heims­ins. Á ofan­verðri 19. öld höfðu gagn­rýnendur fyrst farið að tala um Mónu Lísu sem meist­ara­verk og sú skoðun náði ekki út fyrir raðir mennta­fólks í Frakk­landi og ann­arra sér­fræð­inga. Fregnir af stuld­inum fóru eins og eldur um sinu og stór­blöð um víða ver­öld sögðu frá leit­inni að Mónu Lísu.

Alls kyns sögu­sagnir fóru á kreik. Til dæmis beindust spjótin á einum tíma­punkti að banda­ríska við­skipta­jöfr­inum J.P. Morgan en hann hafði mik­inn áhuga á franskri list. Pablo Picasso var líka kall­aður til yfir­heyrslu, grun­aður um að hafa átt aðild að stuld­in­um. Á þessum tíma­punkti ríkti mikil spenna í sam­skiptum milli Frakka og Þjóð­verja og fólk tal­aði jafn­vel um að menn á vegum Vil­hjálms II Þýska­landskeis­ara hefðu stolið verk­inu. Peruggia og hans menn voru hólpn­ir, í það minnsta í bili.

Móna Lísa snýr aftur heim í Louvre safnið í janúar árið 1914.

Rúmum tveimur árum eftir að Ítal­irnir stálu Mónu Lísu úr Lou­vre reyndi Peruggia loks að koma mál­verk­inu í verð. Hann var þá kom­inn alla leið suður til Flór­ens og þar reyndi hann að selja lista­verka­sala Mónu Lísu. Upp komst um Peruggia og hann var í kjöl­farið hand­tek­inn. Hann bar fyrir sig ætt­jarð­ar­ást, sagð­ist ein­ungis hafa ætlað að end­ur­heimta Mónu Lísu frá Frakk­landi og koma henni aftur heim til Ítal­íu. Við dóms­upp­kvaðn­ingu ját­aði Peruggia sig sekan og fékk átta mán­aða fang­els­is­dóm. Móna Lísa hafði á þessum rúmu tveimur árum öðl­ast heims­frægð og henni var mikið fagnað við heim­kom­una til Lou­vre safns­ins í Par­ís.

Notuð til að koma skila­boðum á fram­færi

Heims­fræg lista­verk eru gjarnan lánuð á sýn­ingar í öðrum söfnum og geta slík ferða­lög oft orðið löng ef um far­and­sýn­ingar er að ræða. Það heyrir aftur á móti til algjörra und­an­tekn­inga að Móna Lísa sé lánuð af Lou­vre. Sam­kvæmt upp­lýs­ingum um lista­verkið á heima­síðu Lou­vre hefur Móna Lísa ein­ungis tví­vegis lagt land undir fót eftir að hún komst aftur á sinn stað í safn­inu.

Í þeirri fyrri heim­sótti Móna Lísa Banda­ríkj­anna vegna far­and­sýn­ingar sem sett var upp árið 1963 í National Gall­ery of Art í Was­hington og í Metropolitan safn­inu í New York. Seinna ferða­lag Mónu Lísu var einnig vegna far­and­sýn­ingar sem sett var upp rúmum tíu árum síð­ar, árið 1974. Á því ferða­lagi staldr­aði hún við í þjóð­ar­lista­safni Jap­ana í Tókýó og í Púsjkin safn­inu í Sankti Pét­urs­borg.

Á fyrsta sýn­ing­ar­degi í Tókýó reyndi einn sýn­ing­ar­gesta, 25 ára gömul kona, að skemma lista­verkið með rauðri sprautu­máln­ingu. Það gerði hún í mót­mæla­skyni vegna slæms aðgengis fatl­aðs fólks að lista­safn­inu á meðan á sýn­ing­unni stóð. Aðgerð­ar­sinnar höfðu í aðdrag­anda sýn­ing­ar­innar mót­mælt slæmu aðgengi fyrir fatlað fólk að safn­inu og sagt safnið mis­muna fötl­uðu fólki. Þegar sýn­ingin opn­aði og ekk­ert hafði verið gert til að bæta aðgengið tók kon­an, Tomoko Yonezu, málin í sínar hendur með úða­brúsa að vopni. Hún náði að úða máln­ingu á glerið sem skildi að Mónu Lísu og áhorf­endur en verkið sjálft varð ekki fyrir neinum skemmd­um.

Grjót, rak­vél­ar­blað og postu­lín

Áður en til þess­ara ferða­laga kom hafði Móna Lísa í nokkur ár verið höfð til sýnis á bak­við skot­helt gler. Ástæðan er önnur árás sem mál­verkið varð fyrir árið 1956 þegar bóli­vískur ferða­maður grýtti mynd­ina. Hugo Unjaga Vil­leg­as, þá 42 ára, gekk inn á Lou­vre með stórum hópi ferða­manna. Þegar hann stóð gegnt Mónu Lísu tók hann stein úr vasa sínum og kastaði honum með nokkru afli í átt að mynd­inni. Steinn­inn hæfði, braut gler­kassa sem smíð­aður hafði verið utan um mynd­ina og flís losn­aði af mynd­flet­in­um. Vil­le­gas hafði rispað oln­boga Mónu Lísu með kast­inu. Myndin var í kjöl­farið send í við­gerð og var skömmu síðar komin aftur upp á vegg í safn­inu.

Í umfjöllun New York Times frá þessum tíma segir að Móna Lísa hafi þá verið eina verkið í safni Lovre sem var sér­stak­lega varið með gleri. Sú ráð­stöfun var gerð nokkrum árum áður þegar maður sem sagð­ist vera ást­fang­inn af mál­verk­inu hafði reynt að stela verk­inu með því að skera strig­ann af blindramm­anum með rak­vél­ar­blaði. Ef ekki hefði verið fyrir gler­kass­ann hefði Móna Lísa ef til vill verið dæmd ónýt eftir grjót­kast­ið, var haft eftir sér­fræð­ingum í umfjöllun blaðs­ins.

Það var öllu sak­laus­ara skeytið sem rúss­nesk kona sendi Mónu Lísu árið 2009 þegar hún kastaði postu­líns­bolla í átt að mál­verk­inu. Kona þessi var von­svikin vegna þess að henni hafði ekki verið veittur franskur rík­is­borg­ara­rétt­ur. Tók hún því reiði sína út á mál­verk­inu með fyrr­nefndum hætti. Þökk sé skot­helda gler­inu var Móna þó í lít­illi hættu, boll­inn splundrað­ist þegar hann skall á gler­inu.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jón Ólafur Ísberg
Nýr þjóðhátíðardagur
Kjarninn 1. desember 2022
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið - „Það er enginn að fara hakka mig”
Kjarninn 1. desember 2022
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Sýndu þakklæti í verki 感恩图报
Kjarninn 1. desember 2022
Kísilverksmiðjan í Helguvík verður líklega flutt, eða fundið nýtt hlutverk, samkvæmt tilkynningu Arion banka.
„Allt útlit fyrir“ að kísilverið í Helguvík verði ekki gangsett á ný
Arion banki og PCC hafa slitið viðræðum um möguleg kaup PCC á kísilverksmiðjunni í Helguvík. Einnig hefur Arion sagt upp raforkusamningi við Landsvirkjun, þar sem framleiðsla kísils var forsenda samningsins.
Kjarninn 1. desember 2022
Dagur B. Eggertsson er sem stendur borgarstjóri í Reykjavík. Einar Þorsteinsson mun taka við því embætti síðar á kjörtímabilinu.
Sá hluti Reykjavíkurborgar sem rekinn er fyrir skattfé tapaði 11,1 milljarði á níu mánuðum
Vaxtakostnaður samstæðu Reykjavíkurborgar var 12,1 milljarði króna hærri en áætlanir gerðu ráð fyrir á fyrstu níu mánuðum ársins. Samstæðan skilar hagnaði, en einungis vegna þess að matsvirði félagslegs húsnæðis hækkaði um 20,5 milljarða króna.
Kjarninn 1. desember 2022
Nafnlausi tindurinn til hægri á myndinni. Efst eru Geirvörtur.
Vilja að nafnlausi tindurinn heiti Helgatindur
Nafnlaus tindur sem stendur um 60 metra upp úr ísbreiðu Vatnajökuls ætti að heita Helgatindur til heiðurs Helga Björnssyni jöklafræðingi, segir í tillögu sem sveitarstjórn Skafárhrepps hefur samþykkt fyrir sitt leyti.
Kjarninn 1. desember 2022
Íslandsbanki segir ekki hversu margir fengu flokkun sem hæfir fjárfestar á meðan að á útboðinu stóð
Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um söluferli Íslandsbanka kemur fram að fjárfestar sem voru ekki í viðskiptum við Íslandsbanka gátu sótt um og fengið flokkun sem „hæfir fjárfestar“ á þeim klukkutímum sem útboðið stóð yfir.
Kjarninn 1. desember 2022
Lilja D. Alfreðsdóttir, menningar- og viðskiptaráðherra.
Ríkisstjórnin samþykkti áframhaldandi styrkjagreiðslur til fjölmiðla en til eins árs
Áfram sem áður er ágreiningur innan ríkisstjórnar Íslands um styrki til einkarekinna fjölmiðla. Styrkjakerfið verður framlengt til eins árs í stað tveggja. Um er að ræða málamiðlun til að ná frumvarpinu úr ríkisstjórn.
Kjarninn 1. desember 2022
Meira eftir höfundinnGrétar Þór Sigurðsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar