Mynd: Samsett

Ríkisstjórnin fallin og framtíðin virðist geta ráðist á miðjunni

Nýjasta kosningaspá Kjarnans sýnir sviptingar í fylgi flokka sem breyta möguleikum á myndum meirihlutastjórna umtalsvert. Skyndilega eru miðjuflokkar komnir í kjörstöðu, leiðir Sjálfstæðisflokks í ríkisstjórn virðast hverfandi og Vinstri græn eiga á hættu að sitja eftir í stjórnarandstöðu.

Rík­is­stjórnin er fallin sam­kvæmt nýj­ustu kosn­inga­spá Kjarn­ans og Bald­urs Héð­ins­son­ar. Sam­eig­in­legt fylgi stjórn­ar­flokk­anna þriggja mælist nú 46,6 pró­sent og hefur ekki mælst lægra síðan að farið var að keyra kosn­inga­spánna í apr­íl. 

Hægt yrði að mynda þrjú mis­mun­andi mynstur af fjög­urra flokka meiri­hluta­stjórnum sem inni­halda ekki Sjálf­stæð­is­flokk­inn miðað við núver­andi stöðu. Og allar þeirra mæl­ast með meira fylgi en rík­is­stjórn sitj­andi stjórn­ar­flokka: Vinstri grænna, Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar.

Sú þeirra sem myndi hafa mest fylgi er rík­is­stjórn Sam­fylk­ing­ar, Vinstri grænna, Fram­sókn­ar­flokks og Pírata með 49,2 pró­sent fylgi. Miðju­flokk­arnir fjór­ir: Sam­fylk­ing, Fram­sókn­ar­flokk­ur, Píratar og Við­reisn gætu líka myndað rík­is­stjórn og skilið Vinstri græn eftir í stjórn­ar­and­stöðu, en sam­eig­in­legt fylgi þeirra mælist nú 47,9 pró­sent.

Niðurstöður kosningaspárinnar 15. september 2021

Rík­is­stjórn sem sam­anstendur úr þeim flokkum sem eru með meiri­hluta í Reykja­vík, Sam­fylk­ingu, Vinstri græn­um, Pírötum og Við­reisn, mælist svo með 47,8 pró­sent fylgi.

Vert er þó að taka fram að allir ofan­greindir mögu­leikar velta á því að Flokkur fólks­ins fái einn kjör­dæma­kjör­inn þing­mann og nái ekki upp fyrir fimm pró­sent þrösk­uld­inn til að fá jöfn­un­ar­menn. Nái Flokkur fólks­ins tveimur kjör­dæma­kjörnum þing­mönnum inn, eða bæti lít­il­lega við sig fylgi, þá breyt­ist staðan umtals­vert og gerir fjög­urra flokka meiri­hluta­stjórnir sem sam­an­standa af miðju- og vinstri­flokkum ósenni­legri.

Eng­inn mögu­leiki er á myndun þriggja flokka stjórnar þar sem Sam­fylk­ing og Píratar hafa bæði úti­lokað sam­starf með Sjálf­stæð­is­flokkn­um. Leið þess flokks í rík­is­stjórn liggur því sem stendur í gegnum það að sitj­andi rík­is­stjórn sann­færi annað hvort Við­reisn eða Mið­flokk um að ganga til liðs við stjórn­ina, standi vilji þeirra til að starfa áfram saman á slíkum for­send­um. Hinn mögu­leiki Sjálf­stæð­is­flokks liggur í því að skipta Vinstri grænum út fyrir Við­reisn og Mið­flokk og mynda þannig fjög­urra flokka stjórn með Fram­sókn­ar­flokkn­um. Í slíkri rík­is­stjórn myndu þá sitja þeir tveir flokkar sem oft­ast hafa stýrt Íslandi og nýleg klofn­ings­fram­boð úr þeim báð­um. 

Þá væri hægt að mynda fimm flokka stjórn frá miðju til vinstri með aðkomu Sam­fylk­ing­ar, Fram­sókn­ar­flokks, Pírata, Vinstri grænna og Við­reisnar sem væri með rúm­lega 60 pró­sent atkvæða á bak­við sig og myndi lík­ast til fá allt að 40 þing­menn af 63. 

Er fram­tíðin að fara að ráð­ast á miðj­unni?

Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn hefur keyrt sína kosn­inga­bar­áttu á tveimur slag­orð­um. Annað er í formi spurn­ingar þar sem spurt sé hvort „það sé ekki bara betra að kjósa Fram­sókn?“. Hitt full­yrðir að fram­tíðin ráð­ist á miðj­unn­i. 

Auglýsing

Ýmis­legt bendir til þess að sífellt fleiri séu að falla fyrir fyrra slag­orð­inu og nokkur aug­ljós til­hneig­ing hefur verið hjá kjós­endum að færa sig yfir á miðju­flokk­anna á síð­ustu vik­um, líkt og rakið var hér að ofan.

Fimm flokkar skil­greina sig við miðju íslenskra stjórn­mála. Þeir eru, auk Fram­sókn­ar, Sam­fylk­ing­in, Pírat­ar, Við­reisn og Mið­flokk­ur. Allir nema Mið­flokk­ur­inn hafa bætt ágæt­lega við sig und­an­farið en hann er líka sá flokkur sem ósenni­leg­ast er að hinir flokk­arnir á miðj­unni myndu vilja vinna með. Sam­fylk­ingin og Píratar hafa til að mynda gefið það út opin­ber­lega að ekki sé grund­völlur fyrir sam­starfi við Mið­flokk­inn.

Fram­sókn mælist nú með 12,2 pró­sent fylgi eftir að hafa náð að kljúfa tólf pró­senta múr­inn í fyrsta sinn á þessu ári með kosn­inga­spá sem gerð var í byrjun viku. 

Þróun fylgis framboða í kosningaspánni
Kosningaspáin er unnin í aðdraganda kosninga til Alþingis 2021.
B C D F M P S V Aðrir

Sam­fylk­ingin er einnig að hress­ast umtals­vert og mælist nú með 12,6 pró­sent fylgi. Hún hefur ekki mælst með svo mikið fylgi síðan í lok apríl og hefur nú end­ur­heimt sæti sitt sem næst stærsti flokkur lands­ins, þótt ekki megi miklu muna. Píratar rífa sig einnig upp eftir að hafa dalað framan af ágúst­mán­uði og mæl­ast nú með 12,1 pró­sent fylgi. Við­reisn mælist svo með 10,9 pró­sent fylgi, sem er það mesta sem flokk­ur­inn hefur mælst með í kosn­inga­spánni síðan í byrjun jún­í. 

Frjáls­lyndu miðju­flokk­arn­ir, Sam­fylk­ing, Píratar og Við­reisn fengu sam­tals 28 pró­sent atkvæða í kosn­ing­unum 2017. Þeir eru nú með 35,6 pró­sent og hafa sam­an­lagt aukið fylgi sitt um 7,6 pró­sent á kjör­tíma­bil­in­u. 

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn í lægð

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn mæld­ist með 24,1 pró­sent fylgi í byrjun sept­em­ber­mán­að­ar. Síðan þá hefur flokk­ur­inn tapað tveimur pró­sentu­stigum og mælist nú með 22,1 pró­sent fylgi. Það er minnsta fylgi sem Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hefur mælst með í kosn­inga­spánni í aðdrag­anda þess­ara kosn­inga. Þetta fall, verði það að veru­leika, mun skipta sköpum um mögu­leika flokks­ins á að mynda rík­is­stjórn. Það myndi einnig þýða að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn fengi sína verstu nið­ur­stöðu í sögu sinni og fá 1,5 pró­sentu­stigi minna en flokk­ur­inn fékk í fyrstu kosn­ing­unum eftir banka­hrun­ið, árið 2009. 

Bjarni Benediktsson getur verið hugsi yfir stöðu flokks síns nokkrum dögum fyrir komandi kosningar.
Mynd: Bára Huld Beck

Annar flokkur sem tapar nokkuð milli kosn­inga­spáa er Sós­í­alista­flokkur Íslands. Hann mælist nú með 6,8 pró­sent fylgi en var með yfir átta pró­sent fylgi í síð­ustu viku. 

Mið­flokk­ur­inn bætir lít­il­lega við sig og skríður aftur upp fyrir sex pró­sent markið á meðal að Flokkur fólks­ins fellur niður í 4,5 pró­sent og næði lík­ast til ein­ungis einum manni inn.

Auglýsing

Þær kann­anir sem liggja til grund­vallar nýj­ustu kosn­inga­spánni eru eft­ir­far­andi:

  • Skoð­ana­könnun MMR í sam­starfi við Morg­un­blaðið 8 – 10. sept­em­ber (vægi 14,6 pró­sent)
  • Skoð­anna­könnun ÍSKOS/­Fé­lags­vís­inda­stofn­unnar 23. ágúst – 13. sept­em­ber (14,8 pró­sent)
  • Skoð­ana­könnun Pró­sent í sam­starfi við Frétta­blaðið 2 – 7. sept­em­ber (14,8 pró­sent)
  • Þjóð­ar­púls Gallup 30. ágúst-12. sept­em­ber (vægi 20,1 pró­sent)
  • Skoð­ana­könnun Mask­ínu í sam­starfi við Frétta­stofu Stöðvar 2, Bylgj­unnar og Vísis 8 – 13. sept­em­ber (35,7 pró­sent)

Hvað er kosn­­inga­­spá­in?

Fyrir hverjar kosn­ingar um allan heim birta fjöl­miðlar gríð­ar­legt magn af upp­lýs­ing­um. Þessar upp­lýs­ingar eru oftar en ekki töl­fræði­leg­ar, byggðar á skoð­ana­könn­unum þar sem fólk hefur verið spurt hvernig það upp­lifir stjórn­málin og hvað það getur ímyndað sér að kjósa. Stjórn­mála­fræð­ingar og fjöl­miðlar kepp­ast svo við að túlka nið­ur­stöð­urnar og veita almenn­ingi enn meiri upp­lýs­ingar um stöð­una í heimi stjórn­mál­anna.

Auglýsing

Allar þessar kann­anir og allar mögu­legar túlk­anir á nið­ur­stöðum þeirra kunna að vera rugl­andi fyrir hinn almenna neyt­anda. Einn kannar skoð­anir fólks yfir ákveðið tíma­bil og annar kannar sömu skoð­anir á öðrum tíma og með öðrum aðferð­um. Hvor könn­unin er nákvæm­ari? Hverri skal treysta bet­ur? Svarið er oftar en ekki óljóst því vand­inn er að hinn almenni kjós­andi hefur ekki for­sendur til að meta áreið­an­leika hverrar könn­un­ar.

Þar kemur kosn­inga­spáin til sög­unn­ar.

Kosn­­­inga­­­spálíkan Bald­­­urs Héð­ins­­­sonar miðar að því að setja upp­­­lýs­ing­­­arnar sem skoð­ana­kann­­­anir veita í sam­hengi. Fyr­ir­liggj­andi skoð­ana­kann­­­anir eru teknar saman og þeim gefið vægi til þess að spá fyrir um úrslit kosn­­­inga. Nið­ur­stöður spálík­ans­ins eru svo birtar hér á Kjarn­anum reglu­lega í aðdrag­anda kosn­inga.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar