Mynd: Bára Huld Beck

Sjálfstæðisflokkurinn dalar en Vinstri græn og Píratar bæta við sig

Það hvort Flokkur fólksins nái inn á þing mun ráða miklu um hvort hægt verði að mynda ríkisstjórn eftir þeim formerkjum sem flestir flokkarnir eru að máta sig við. Sitjandi ríkisstjórn rétt hangir á einum þingmanni ef Flokkur fólksins er úti, en er fallin ef flokkur Ingu Sæland nær inn á þing.

Fylgi við fjög­urra flokka miðju-vinstri stjórn Vinstri grænna, Sam­fylk­ing­ar, Fram­sókn­ar­flokks og Pírata mælist nú nán­ast nákvæm­lega það sama og það fylgi sem sitj­andi rík­is­stjórn mælist með. Fyrri val­kost­ur­inn mælist með 47,7 pró­sent en flokk­arnir sem standa að rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dóttur mæl­ast með 47,9 pró­sent fylgi. Hið svo­kall­aða Reykja­vík­ur­mód­el, sem sam­anstendur af Sam­fylk­ingu, Píröt­um, Við­reisn og Vinstri grænna mælist svo með 46 pró­sent fylgi. Þetta er nið­ur­staða nýj­ustu kosn­inga­spár Kjarn­ans og Bald­urs Héð­ins­son­ar.

Enn er staða mála sú að það hvort rík­is­stjórnin haldi, með minnsta mögu­lega meiri­hluta (32 þing­menn gegn 31), ræðst á því hvort Flokkur fólks­ins nær inn manni eða ekki. Nái flokkur Ingu Sæland yfir fimm pró­sent þrösk­uld­inn til að fá úthlutað jöfn­un­ar­mönnum þá er ekki lengur þing­meiri­hluti hjá rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dótt­ir. Sömu sögu er að segja um mögu­lega fjög­urra flokka stjórn frá miðju til vinstri. 

Þegar horft er til þess að síð­asta rík­is­stjórn sem lagði af stað með 32 manna meiri­hluta – rík­is­stjórn Bjarna Bene­dikts­sonar sem mynduð var í byrjun árs 2017 – náði ein­ungis að sitja að völdum í nokkra mán­uði og að Vinstri græn hafa aldrei farið í gegnum stjórn­ar­sam­starf án þess að missa þing­menn yfir til ann­arra flokka, þá verða ofan­greind mynstur að telj­ast tæpur val­kostur miðað við núver­andi fylgis­töl­ur.

Niðurstöður kosningaspárinnar 9. september 2021

Hinn nýi veru­leiki sem blasir við í íslenskum stjórn­málum er í ætt við það sem er á hinum Norð­ur­lönd­un­um. Hér gæti þurft að mynda fjög­urra flokka stjórn með aðkomu Sjálf­stæð­is­flokks, fimm flokka stjórn frá miðju til vinstri eða minni­hluta­stjórn sem nýtur stuðn­ings eins eða tveggja flokka sem stæðu utan stjórn­ar. 

Þeir sem eru að dala

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn missir 0,7 pró­sentu­stig frá því fyrir helgi og mælist nú með 23,6 pró­sent fylgi. Það er við lægri mörk þess sem flokk­ur­inn hefur mælst með und­an­farna mán­uði. Þótt breyt­ing­arnar séu ekki miklar getur hvert pró­sentu­stig til og frá skipt afger­andi máli þegar kemur að stjórn­ar­mynd­un, enda staðan í íslenskum stjórn­málum mjög við­kvæm sem stend­ur. 

Mið­flokk­ur­inn fer í fyrsta sinn undir sex pró­sent og mælist nú með 5,7 pró­sent fylgi. Það 0,8 pró­sentu­stigum minna en flokk­ur­inn mæld­ist með í lok síð­ustu viku. Það þarf að leita aftur til dag­anna eftir að Klaust­ur­málið svo­kall­aða kom upp til að finna jafn lágar mæl­ingar á fylgi flokks Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­son­ar. Raun­veru­leg hætta er á því að flokk­ur­inn nái ekki inn á þing.  

Auglýsing

Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn dalar lít­il­lega og mælist með 11,3 pró­sent fylgi. Hann er samt sem áður eini stjórn­ar­flokk­ur­inn sem enn mælist yfir kjör­fylgi. Sögu­lega er það ekki beysin árangur hjá flokkn­um, og myndi skila honum næst verstu nið­ur­stöðu hans frá stofnun fyrir rúmum 100 árum, en í fjölda­flokka­kerf­inu sem nú er stað­reynd íslenskra stjórn­mála má hann ágæt­lega við una. 

Þeir sem bæta við sig

Vinstri græn bæta mestu við sig milli kosn­inga­spáa, 1,1 pró­sentu­stigi, og fylgi flokks­ins mælist nú 12,8 pró­sent. Það gerir flokk­inn að næst stærsta flokki lands­ins og styrkir stöðu hans í að vera lyk­il­inn að myndun rík­is­stjórnar annað hvort frá miðju til vinstri eða yfir miðj­una til hægri með hinum íhalds­flokk­unum sem Vinstri græn sitja með í rík­is­stjórn sem stend­ur. 

Píratar bæta líka við sig einu pró­sentu­stigi frá því í síð­ustu kosn­inga­spá og mæl­ast nú með 11,4 pró­sent fylgi. Flokk­ur­inn hafði verið að lækka í nokkrum spám í röð og for­svars­menn hans því örugg­lega fegnir að ein­hver við­snún­ingur sé haf­in. Að sama skapi hljóta það að vera von­brigði að fylgið sé rétt yfir ell­efu pró­sentum þegar flokk­ur­inn var að kitla 13 pró­sent fylgi fyrir rúmum mán­uði síð­an. 

Þróun fylgis framboða í kosningaspánni
Kosningaspáin er unnin í aðdraganda kosninga til Alþingis 2021.
B C D F M P S V Aðrir

Sam­fylk­ingin hress­ist líka aðeins milli spáa og mælist nú með tólf pró­sent fylgi. Hún er því við kjör­fylgi sitt frá 2017 og hefur ekki mælst svona há í kosn­inga­spánni síðan í lok júlí. Sveiflur á fylgi flokks­ins frá þeim tíma hafa þó ekki verið miklar og hann þarf að bæta við sig á loka­sprett­inum ætli hann sér það stoð­hlut­verk í myndun næstu rík­is­stjórnar sem for­víg­is­menn Sam­fylk­ing­ar­innar telja að flokk­ur­inn eigi að fá. 

Þeir sem standa í stað

Hin mikla sókn Sós­í­alista­flokks Íslands, þess flokks sem hefur tekið til sín lang­mest af nýju fylgi, virð­ist vera að reka sig upp í ein­hvers­konar þak, að minnsta kosti tíma­bund­ið. Flokk­ur­inn hefur nú mælst með um átta pró­sent fylgi í nokkrum kosn­inga­spám í röð eftir að hafa vaxið um þrjú pró­sentu­stig frá því í byrjun júlí. 

Þórhildur Sunna Ævarsdóttir og félagar í Pírötum eiga raunhæfa möguleika á að setjast ríkisstjórn í fyrsta sinn.
Mynd: RÚV/Skjáskot

Við­reisn er líka nokkuð stöðug í kringum tíu pró­sent fylgi og hefur nú mælst með fylgi rétt sunnan megin við þá tölu í öllum kosn­inga­spám sem keyrðar hafa verið frá byrjun ágúst­mán­aðar að einni und­an­skil­inni. Fylgi nú er 9,8 pró­sent.

Flokkur fólks­ins er sömu­leiðis að sýna merki­legan stöð­ug­leika í fylgi rétt undir fimm pró­sent mark­inu og mælist með 4,8 pró­sent fylgi, sem er með­al­tals­fylgi síð­ustu tveggja spáa á und­an. Nokkuð ljóst er að slíkt fylgi myndi nær örugg­lega tryggja flokknum að minnsta kosti einn kjör­dæma­kjör­inn þing­mann og afar lítið þarf til svo að flokk­ur­inn næði inn jöfn­un­ar­þing­manni og þing­flokk­ur­inn teldi fyrir vikið að minnsta kosti þrjá. 

Auglýsing

Þær kann­anir sem liggja til grund­vallar nýj­ustu kosn­inga­spánni eru eft­ir­far­andi:

  • Þjóð­ar­púls Gallup 16. ágúst-29. ágúst (vægi 17,9 pró­sent)
  • Skoð­ana­könnun MMR í sam­starfi við Morg­un­blaðið 24 – 3. sept­em­ber (vægi 19,2 pró­sent)
  • Skoð­ana­könnun Mask­ínu í sam­starfi við Frétta­stofu Stöðvar 2, Bylgj­unnar og Vísis 31. ágúst – 6. sept­em­ber (31,4 pró­sent)
  • Skoð­ana­könnun Pró­sent í sam­starfi við Frétta­blaðið 2 – 7. sept­em­ber (31,5 pró­sent)

Hvað er kosn­­inga­­spá­in?

Fyrir hverjar kosn­ingar um allan heim birta fjöl­miðlar gríð­ar­legt magn af upp­lýs­ing­um. Þessar upp­lýs­ingar eru oftar en ekki töl­fræði­leg­ar, byggðar á skoð­ana­könn­unum þar sem fólk hefur verið spurt hvernig það upp­lifir stjórn­málin og hvað það getur ímyndað sér að kjósa. Stjórn­mála­fræð­ingar og fjöl­miðlar kepp­ast svo við að túlka nið­ur­stöð­urnar og veita almenn­ingi enn meiri upp­lýs­ingar um stöð­una í heimi stjórn­mál­anna.

Auglýsing

Allar þessar kann­anir og allar mögu­legar túlk­anir á nið­ur­stöðum þeirra kunna að vera rugl­andi fyrir hinn almenna neyt­anda. Einn kannar skoð­anir fólks yfir ákveðið tíma­bil og annar kannar sömu skoð­anir á öðrum tíma og með öðrum aðferð­um. Hvor könn­unin er nákvæm­ari? Hverri skal treysta bet­ur? Svarið er oftar en ekki óljóst því vand­inn er að hinn almenni kjós­andi hefur ekki for­sendur til að meta áreið­an­leika hverrar könn­un­ar.

Þar kemur kosn­inga­spáin til sög­unn­ar.

Kosn­­­inga­­­spálíkan Bald­­­urs Héð­ins­­­sonar miðar að því að setja upp­­­lýs­ing­­­arnar sem skoð­ana­kann­­­anir veita í sam­hengi. Fyr­ir­liggj­andi skoð­ana­kann­­­anir eru teknar saman og þeim gefið vægi til þess að spá fyrir um úrslit kosn­­­inga. Nið­ur­stöður spálík­ans­ins eru svo birtar hér á Kjarn­anum reglu­lega í aðdrag­anda kosn­inga.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar