Í þá tíð… Harðstjórinn Marcos flýr land

Ferdinand Marcos flúði Filippseyjar eftir tuttugu ár á forsetastóli. Valdatíð hans einkenndist öðru fremur af spillingu, kúgun og gripdeildum.

 Ferdinand Marcos stýrði Filippseyjum með járnhnefa í tuttugu ár áður en hann var hrakinn úr embætti fyrir réttu 31 ári.
Ferdinand Marcos stýrði Filippseyjum með járnhnefa í tuttugu ár áður en hann var hrakinn úr embætti fyrir réttu 31 ári.
Auglýsing

Á þessum degi fyrir réttu 31 ári síð­an, hinn 25. febr­úar 1986, flúði Ferdin­and Marcos, for­seti Fil­ipps­eyja, land. Hann hafði stjórnað land­inu með harðri hendi í tutt­ugu ár, áður en mót­mæli millj­óna almennra borg­ara hrakti hann loks á braut. 

Marcosar er enn í dag helst minnst fyrir grimmd­ar­verk sín og ­gegnd­ar­lausa ­spill­ingu, en hann var meðal ann­ars, í úttekt Tran­sper­ancy International árið 2004, tal­inn annar spillt­ast þjóð­höfð­ingi allra tíma, á eft­ir Suharto ein­ræð­is­herra Indónesíu. 

Marcos fædd­ist árið 1917 og nam lög­fræði áður en hann hóf þátt­töku í stjórn­mál­um, á árunum eftir seinna stríð. Hann sat á þingi, fyrst í full­trúa­deild­inni og síðar í öld­unga­deild­inni, áður en hann var kjör­inn for­seti í árs­lok 1965. 

Auglýsing

Her­lög gegn and­ófi og skæru­liðum

Í fyrstu virtist Marcos ætla að ná góðum árangri við stjórn lands­ins þar sem land­bún­aður og iðn­aður tóku stór stökk fram á við, sem og mennt­un, en þrátt fyrir það var rísandi und­ir­alda óánægju meðal ung­menna og skæru­liða­hreyf­ingar Maóista börð­ust hat­ramm­lega gegn stjórn­ar­hern­um.

Marcos og Ronald Reagan. Marcos naut lengst af stuðnings yfirvalda í Bandaríkjunum.Því greip Marcos til þess ráðs, haustið 1972, að setja á her­lög til að stemma stigum við óró­an­um. Aðgerð­ir Marcosar ein­kennd­ust öðru framar af vald­beit­ingu þar sem hernum var beitt í þágu stjórn­ar­herr­ans og allt andóf var barið niður af hörku. Talið er að þús­undir Fil­ippsey­inga hafi verið drepnir eða mátt þola pynt­ing­ar, nauðg­anir eða ann­ars háttar ofbeldi af hálfu stjórn­ar­liða á þessum árum, en her­lögin giltu allt til árs­ins 1981.

Helsti and­stæð­ing­ur­inn ráð­inn af dögum

Einn helsti and­stæð­ing­ur Marcosar á þessum tíma var Benigno Aquino Jr, en Marcos lét fang­elsa hann eftir að her­lögin voru sett. Aquino var dæmdur til dauða, en Marcos breytti dómnum árið 1980 og hleypti honum til Banda­ríkj­anna vegna veik­inda. Þar var Aquino í þjú ár, en eftir að Marcos boð­aði til for­seta­kosn­inga árið 1983 ákvað Aquino að láta slag standa. 

Örlagavaldar. Benigno Aquino Jr. og Corazon kona hans. Benigno var ráðinn af dögum, en Corazon sigraði Marcos í forsetakosningunum 1986. Það átti hins vegar ekki fyrir honum að liggja þar sem hann var ráð­inn af dögum um leið og hann steig út úr vél­inni á flug­vell­inum í Man­ila. Morðið vakti upp mikla óánægju­bylgju, enda þótti sýnt hverjir – eða hver – stóð á bak við ódæð­ið. Óháð nefnd, sem Marcos skip­aði til að kom­ast til botns í mál­inu, komst að þeirri nið­ur­stöðu að þarna hefði verið að verki yfir­menn í hern­um. Þeir voru þó sýkn­aðir fyrir rétti og eng­inn var á end­anum dæmdur fyrir morð­ið.

Þar sem hel­sta and­stæð­ingn­um hafði þarna verið rutt úr vegi var Marcos nógu sig­ur­viss til að boða til nýrra kosn­inga, árið 1986. Mót­fram­boðið kom hins vegar á óvart, en það var Cor­azon Aquino, ekkja Benignos.

Fall og flótti

Þegar úrslit kosn­ing­anna lágu fyrir var Marcos yf­ir­lýstur sig­ur­veg­ari, en eft­ir­lits­að­il­ar, bæði inn­an­lands og utan, töldu að fram­kvæmd kosn­ing­anna hafi verið ábóta­vant og tug­þús­undir streymdu út á götur borga og bæja til að mót­mæla. Her­inn var klof­inn í afstöðu sinni til fram­bjóð­end­anna, en svo fór á end­anum að Marcos og fjöl­skylda hans höfðu sig á brott frá Fil­ipps­eyj­um, að áeggjan Banda­ríkja­stjórnar sem hafði um ára­bil stutt hann með ráðum og dáð. Aquino tók við völdum og sat til árs­ins 1992. Marcos lést árið 1989 í útlegð á Hawaii.

Spill­ing og grip­deildir á heims­mæli­kvarða

Marcosar verður senni­lega helst minnst fyr­ir­ ­gegnd­ar­lausan ­þjófnað og spill­ingu og lífstíl þeirra hjóna, sem náði oft kómískum hæðum á meðan almenn­ingur bjó við fátækt og tak­mörkuð tæki­færi. Imelda, kona ein­ræð­is­herr­ans sem hafði sjálf um ára­bil verið ein af áhrifa­mestu stjórn­mála­mönnum Fil­ipps­eyja, var til dæmis alræmd fyrir dálæti sitt á skóm og átti víst 3.000 pör þegar yfir lauk.

Marcosfjölskyldan. Imelda, ekkja Ferdinands, og börn þeirra eru enn talsvert áhrifamikil í filippseyskum stjórnmálum.Alls er talið að Marcosar­fjöl­skyldan hafi dregið sér allt að 10 millj­arða Banda­ríkja­dala úr rík­is­kass­anum á meðan þau héldu um valdataumana, og aðeins brot þeirra fjár­muna komust seinna til skila. Á árunum frá 1972, þeg­ar Marcos setti her­lög, og fram til flótt­ans juk­ust erlendar skuldir fil­ippseyska þjóð­ar­bús­ins úr tæpum þremur millj­örðum Banda­ríkja­dala upp í rúma 28 millj­arða.

Óvænt end­ur­reisn Marcos­anna

Í flestum til­fellum lýkur frá­sögnum af ein­ræð­is­herrum með því að þeir hafi fallið sneypt­ir/ör­eindir af stalli, og svo virt­ist sann­ar­lega ætla að vera um Marcos-hjónin þar sem þau eru nú eins konar hold­gerv­ingar spill­ingar og óráðs­íu.

Hins vegar hafa Imelda og börn hennar verið að ryðja sér sífellt meira til rúms í fil­ippseysku sam­fé­lagi og stjórn­málum hin síð­ustu ár og sér ekki enn fyrir end­ann á því í hinu stórfurðu­lega og hættu­lega ástandi sem þar ríkir nú um stund­ir.

Marcos og Imelda voru ákærð fyrir fjár­mála­mis­ferli á meðan þau voru í útlegð­inni í Banda­ríkj­un­um, en, eftir and­lát ein­ræð­is­herr­ans árið 1989 var Imelda sýknuð af öllum ákær­um. Hún flutti aftur hein til Fil­ipps­eyja árið 1991 og var sak­fellt fyrir spill­ingu tveimur árum síð­ar, en 1998 var dómnum snúið við.

Síðan þá hafa Imelda og börn henn­ar; Ferdin­and yngri (al­mennt kall­að­ur Bong­bong) og Imee gert sig gild­andi í stjórn­mála­lífi Fil­ipps­eyja. Imelda hefur um ára­bil verið þing­maður í full­trúa­deild­inn­i, Imee er hér­aðs­stjóri í heima­fylki föður síns og Bong­bong var öld­ung­ar­deild­ar­þing­maður sem tap­aði naum­lega í kosn­ingu til vara­for­seta Fil­ipps­eyja á síð­asta ári.

Falskar frétt­ir, val­kvæðar stað­reyndir og vel­vilji nýs for­seta

Merki­legt fyr­ir­bæri er að arf­leifð Marcosar virð­ist vera að breyt­ast í augum almenn­ings í Fil­ipps­eyjum þar sem und­an­farið hefur borið á skipu­lagðri her­ferð þar sem fag­mann­lega unnum mynd­böndum hefur verið dreift þar sem Marcos-­fjöl­skyldan er útmáluð sem fórn­ar­lamb Aquin­o-ætt­ar­innar (Cor­azon gegndi emb­ætti for­seta frá 1986 til 1992 og Ben­ingo III, sonur hennar stýrði land­inu frá 2010 fram á síð­asta ár). Þá dreifa nafn­lausar blogg­síður og vafa­samar frétta­síður greinum sem fylgja mjög mál­stað Marcos-ætt­ar­innar auk þess sem Face­book­færslum þar sem þeim, eða Rodrigo Duterte for­seta er hall­mælt, hefur verið eytt.

Ástin lifir. Lík Marcosar var lengi vel geymt í húsi fjölskyldunnar og jafnvel haft til sýnis. Hér smellir Imelda kossi á glerhjúpinn sem varði smurðan líkama einræðisherrans.Falskar fréttir og val­kvæður sann­leikur eru greini­lega ekki alfarið bundin við Banda­ríki Don­alds Trump og Rúss­land Pútíns.

Það er ef til vill engin til­viljun að þessi upp­risa Marcos­anna sé að eiga sér stað einmitt núna, eftir að Duterte tók við völd­um, því að hann hefur talað af aðdáun um Marcos gamla (enda gegndi fað­ir Dutertes ráð­herra­emb­ætti í stjórn Marcosar) og naut stuðn­ing Imee í kosn­ing­un­um.

Hinsta hvíla harð­stjór­ans í hetju­fans

Duterte topp­aði sig svo loks í nóv­em­ber á síð­asta ári, þegar hann fékk í gegn bar­áttu­mál sitt að  jarð­neskar leifar Ferdin­ands Marcos voru lagðar til hinstu hvílu í Graf­reit hetj­anna í höf­uð­borg­inni Man­ila.

Mótmæli. Ekki voru allir á eitt sáttir þegar Duterte forseti ákvað að heimila að Marcos yrði grafin í viðhafnarkirkjugarði í Manila. Það þótti mörgum vera gróf móðgun við almenn­ing sem þurfti að líða ofríki og ofbeldi harð­stjór­ans og ekki síst þeirra fjöl­mörgu sem voru drepnir á valda­tíð hans. Með þessu væri verið að gefa til kynna að grimmd­ar­verkin hafi ekki skipt máli.

Duterte lét slíka gagn­rýni þó ekki á sig fá, heldur sagði að ekk­ert í lögum lands­ins bann­aði það að Marcos væri jarð­settur á þessum stað. Hann hvatti heldur til þess að Fil­ippsey­ingar myndu finna fyr­ir­gefn­ingu í hjarta sínu, til að hægt væri að græða sár for­tíð­ar­inn­ar.

Annað mark­vert sem gerð­ist 25. febr­ú­ar:

1570

Elísa­bet I Eng­lands­drottn­ing bann­færð af páf­an­um Píusi V.

1836

Samuel Colt fær einka­leyfi á marg­hleyp­unni (revol­ver) sem bar nafn hans.

1932

Adolf Hitler fær þýskan rík­is­borg­ara­rétt. Hann býður sig fram til for­seta sama ár, en hafði ekki erindi sem erf­iði.

1948

Komm­ún­ista­flokk­ur­inn tekur völdin í Tékkóslóvak­íu 

1954

Gamal Abdel Nasser út­nefndur for­sæt­is­ráð­herra Egypta­lands. Hann varð síðar for­seti og leiddi landið í átt til nútíma­lifn­að­ar­hátta og sjálf­stæðis frá Bret­um.

1956

Ník­íta Krúsjeff, aðal­rit­ari sov­éska komm­ún­ista­flokks­ins, gagn­rýnir for­vera sinn, Jós­ef Stalín fyrir vald­níðslu, morð og hreins­anir á valda­tíma sínum og fyrir að hafa staðið fyrir skefja­lausri per­sónu­dýrk­un. Ræðan var flutt á lok­uðum fundi með hátt­sett­ustu mönnum flokks­ins en efni hennar spurð­ist úr áður en langt um leið. 

1957

Buddy Holly og The Crickets tóku upp That´ll be the day, sem varð þeirra fyrsti smell­ur.

1991

Var­sjár­banda­lag­inu, varn­ar­banda­lagi Sov­ét­ríkj­anna og sjö Aust­ur-­Evr­ópu­ríkja slit­ið.

1994

Fjöldamorðið í Abra­hamsmosk­unni í Hebron á Vest­ur­bakk­an­um. Öfga­mað­ur­inn Bar­uch Gold­stein myrðir 29 Palest­ínu­menn við bænir og særir 125 áður en hann var yfir­bug­aður og drep­inn.

2000

Fjórir lög­reglu­menn sýkn­aðir af ákæru um morð á Ama­dou Diallo, ungum inn­flytj­anda frá Gíneu. Þeir skutu 41 skoti að Diallo, sem var óvopn­að­ur, en ætl­aði að sýna lög­reglu­mönn­unum veskið sitt. Bruce Springsteen gerði þessu voða­verki m.a. skil í lag­inu Amer­ican Skin (41 Shots).

2009 

Tólf láta lífið þegar flug­vél Tur­k­ish Air­lines hrapar við lend­ingu á Schip­hol í Amster­dam

Afmæl­is­börn dags­ins:

Jean Todt (71), Kurt Rambis (59), Téa Le­oni (51),Car­rot Top (50), Sean Astin (46).

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorbjörn Guðmundsson
Er íslenska velferðarkerfið ekki lengur griðarstaður þeirra sem minnst hafa?
Kjarninn 11. janúar 2023
Takk fyrir og sjáumst á nýjum miðli á föstudag
Bréf frá ritstjóra Kjarnans vegna sameiningar við Stundina og þess að nýr framsækinn fréttamiðill verður til í lok viku.
Kjarninn 11. janúar 2023
Sverrir Albertsson
Vatn á myllu kölska
Kjarninn 11. janúar 2023
Lögreglumenn standa vörð um gröfurnar í námunni.
Berjast fyrir þorpi á barmi hengiflugs
Lítið þorp í Rínarlöndum Þýskalands er allt komið í eigu kolarisa. Fyrirtækið ætlar sér að mylja niður húsin og stækka kolanámu sína sem þegar þekur um 80 ferkílómetra. Þetta þykir mörgum skjóta skökku við í heimi sem berst við loftslagsbreytingar.
Kjarninn 10. janúar 2023
Arnþrúður Karlsdóttir, útvarpsstjóri Útvarps Sögu.
Útvarp Saga telur fjölmiðlastyrki skapa tortryggni og bjóða upp á frændhygli
Fjögur fjölmiðlafyrirtæki hafa til þessa skilað inn umsögnum um frumvarp Lilju Alfreðsdóttur menningar- og viðskiptaráðherra, sem mun að óbreyttu framlengja núverandi styrkjakerfi til fjölmiðla.
Kjarninn 10. janúar 2023
Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar.
Viðræðum slitið og Efling undirbýr verkfallsaðgerðir
Samtök atvinnulífsins hafa hafnað gagntilboði Eflingar um skammtímakjarasamning, sem kvað á um meiri launahækkanir en SA hefur samið um við aðra hópa á almennum vinnumarkaði til þessa. Efling undirbýr nú verkfallsaðgerðir.
Kjarninn 10. janúar 2023
Palestínski fáninn á lofti í mótmælum í Reykjavík. Ísraelskri lögreglu hefur nú verið fyrirskipað að rífa fánann niður á almannafæri.
Fánabann og refsiaðgerðir í Palestínu í kjölfar niðurstöðu Sameinuðu þjóðanna
Degi eftir að ný ríkisstjórn tók við völdum í Ísrael samþykkti allsherjarþing Sþ að fela Alþjóðadómstólnum í Haag að meta lögmæti hernáms Ísraelsríkis á Vesturbakkanum. Síðan þá hefur stjórnin gripið til refsiaðgerða og nú síðast fánabanns.
Kjarninn 10. janúar 2023
Gríðarlega mikil dæling á sandi á sér stað í Landeyjahöfn á hverju ári. Markarfljótið ber hundruð þúsunda tonna af jarðefnum út í sjó og það á til að safnast upp í mynni hafnarinnar.
Vilja sjúga sand af hafsbotni í stórum stíl og flytja út
Eftirspurn eftir íslenskum jarðefnum er gríðarleg ef marka má framkomin áform erlendra stórfyrirtækja um nýtingu þeirra. Vinsældir hafnarinnar í Þorlákshöfn eru samhliða mjög miklar.
Kjarninn 10. janúar 2023
Meira úr sama flokkiÍ þá tíð...
None