Mikilvægustu augnablik styrjaldarinnar á hvíta tjaldið

Kvikmyndin Dunkirk um Dynamo-áætlunina 1940 er frumsýnd í kvikmyndahúsum á Íslandi í dag.

Auglýsing

Stór­myndin Dun­kirk í leik­stjórn Christopher Nolan er frum­sýnd á Íslandi í dag. Myndin hefur þegar fengið afbragðs dóma og er sögð vera á pari við önnur stór­virki Nol­ans.

Og það sem meira er: Gagn­rýnendur segja hana ein­hverja bestu stríðs­mynd fyrr og síð­ar.

Christopher Nolan og Kenneth BrangahÍ mynd­inni er sögð sagan af flótta inni­lok­aðra breskra og franskra her­manna í strand­bænum Dun­kirk í Frakk­landi yfir Ermar­sund til Bret­lands árið 1940. Mikið úrval leik­ara leikur í mynd­inni, meðal ann­ars Tom Hardy, Cillian Murphy og Kenn­eth Bana­gah svo ein­hverjir séu nefnd­ir.

Þjóð­verjar höfðu þá brot­ist í gegnum Marg­inot-lín­una og hrundið vörnum Frakka. En þegar aðeins einn bær á meg­in­landi Evr­ópu var eftir undir stjórn banda­manna ákváðu þýsku her­for­ingj­arn­ir, með sam­þykkti Adolfs Hitlers, að stöðva sókn skrið­dreka­deilda og land­göngu­liða um stund.

Það varð 338.226 breskum og frönskum dátum til lífs.

Ákvörðun þýskra her­for­ingja og Hitlers að stöðva sókn­ina að Dun­kirk, á meðan nær allt her­lið Bret­lands og Frakk­lands stóð í fjör­unni og beið eftir flutn­ingi yfir Ermar­sund­ið, er talin vera ein versu mis­tök Þýska­lands í stríð­inu. Sagn­fræð­ingar hafa tek­ist á um þýð­ingu þess­arar ákvörð­unar og vilja sumir segja að þarna hafi Hitler byrjað að tapa stríð­inu.

Kjarn­inn ákvað að rekja í stuttu máli aðdrag­and­ann að flótt­anum sem sagt er frá í kvik­mynd­inni Dun­kirk.

Auglýsing

Þjóð­verjarnir koma

Eftir að hafa ráð­ist inn í Pól­land án telj­andi mót­spyrnu árið 1939 færði þýski her­inn sveitir sínar á vest­ur­víg­stöðv­arnar við landa­mæri Þýska­lands að Hollandi, Belg­íu, Lúx­em­búrg og Frakk­landi.

Tilbúinn áróðursmiði úr kvikmyndinni Dunkirk.Frakkar og Bretar stóðu handan landamær­anna í Frakk­landi við Maginot-lín­una (landa­mærin milli Frakk­lands og Þýska­lands) og við landa­mæri Frakk­lands að Belg­íu. Belgía var hlut­laust ríki svo breskum og frönskum her­sveitum var ekki leyft að stilla upp vörnum þar.

Mik­il­vægt er að benda á að Bretar höfðu stærstan hluta af her­afla sínum í Frakk­landi á þessum tíma, á fyrri hluta árs 1940 og ætl­uðu að verja Frakk­land fyrir árás Þjóð­verja.

Bretar stilltu sér upp vest­ast við víg­lín­una enda bjugg­ust allir við að Þjóð­verjar myndu end­ur­taka leik­inn síðan í fyrri heims­styrj­öld­inni (þ. Schleif­fen plan) og mar­sera í gegnum Belg­íu. Það varð raunin og um leið og Þjóð­verjar stigu yfir landa­mærin til Belgíu hófu Bretar og Frakka sókn sína inn til Belgíu einnig.

Það var hins vegar ekki gert ráð fyrir að skrið­dreka­deild Þýska­lands kæm­ist í gegnum skóg­inn í Ardennes við nyrðri enda Maginot-lín­unnar og því voru tak­mark­aðar varnir settar upp þar. Þjóð­verjarnir náðu hins vegar að kom­ast í gegnum skóg­lendið með Panz­er-skrið­drek­ana sína, brjót­ast þannig í gegnum lín­una og koma aftan að sveitum Frakka og Breta í Belg­íu.

Her­sveitir banda­manna voru umkringd­ar; horfðu í byssu­kjaft Þjóð­verj­anna og hörf­uðu hratt að strönd­inni við Ermar­sund­ið.

Frönsku her­sveit­irnar við Marg­inot-lín­una áttu ekki roð í þýsku sveit­irnar og gáfust fljót­lega upp. Bestu her­deildir Bret­lands og Frakk­lands voru kró­aðar af við Ermar­sund­ið.

Banda­menn kró­aðir af í Dun­kirk í maí 1940

Sókn Þjóðverja var hröð og bresku og frönsku hersveitirnar höfðu engan annan kost en að hörfa.

Oper­ation Dynamo

Franski for­sæt­is­ráð­herr­ann Paul Reynaud hafði sam­band við Win­ston Churchill, for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, 15. maí 1940 og lýsti yfir upp­gjöf Frakk­lands þegar fimm dagar voru liðnir frá inn­rás Þjóð­verja. Sama dag gafst Hol­land einnig upp fyrir Þjóð­verj­um.

Þegar ljóst var í hvað stefndi og eng­inn mögu­leiki fyrir bresku og frönsku her­deild­irnar að brjót­ast í gegnum umsátur Þjóð­verja fyr­ir­skipar Churchill upp­haf Dyna­mo-­á­ætl­un­ar­innar um flutn­inga her­lið­anna yfir Ermar­sund­ið. Það er hins vegar stór galli á þess­ari áætlun því í henni er aðeins gert ráð fyrir að 45.000 her­menn, að hámarki, geti verið fluttir yfir sund­ið. Fjöldi inni­lok­aðra her­manna var nærri 400.000.

Hinn 22. maí 1940 lögðu Þjóð­verjar undir sig hafn­ar­bæ­ina í Calais og Bou­logne og gerðu mögu­leika á björgun enn minni. Eftir það hörf­uðu allir her­menn­irnir að hafn­ar­bænum Dun­kirk. Þjóð­verjar réð­ust á her­deild­irnar úr lofti og ráða­lausir dát­arnir komust ekk­ert annað en aft­urá­bak undan sókn Panz­er-skrið­drek­anna á landi.

Luftwaffe hæfði fjölda skipa á Ermarsundi.

Hinn 27. maí hófust flutn­ing­arnir yfir Ermar­sundið og voru allir til­tækir bátar og fley ræst af stað yfir að strönd Frakk­lands til þess að sækja her­menn­ina. Vegna grynn­inga undan strönd­inni við Dun­kirk reynd­ist það erfitt og tíma­frekt að koma dát­unum um borð í skip­in. Her­sveit­irn­ar, bæði breskar og franskar, stilltu sér þess vegna upp gengt Panz­er-drek­unum og héldu aftur af sókn Þjóð­verja.

Þýski flugherinn Luftwaffe hæfði fjölmörg skip sem silgdu hlaðin til baka yfir Ermarsundið auk þess sem flugvélarnar létu sprengjum rigna yfir ströndina.



Illa gekk að ferja stærstu skipin úr fjörunni í Dunkirk.

Þessi mynd prýðir plaggöt kvikmyndarinnar um Dunkirk. Þar sést einn af bátunum frá Ramsgate koma dátunum til bjargar.

Erf­ið­ara reynd­ist þó að halda aftur af sókn þýska flug­hers­ins Luftwaffe sem lét sprengjum rigna yfir strönd­ina. Breski flug­her­inn var þess vegna sendur af stað og hófst þá ein­hver magn­þrungn­asta loftor­usta allra tíma. Spit­fire-­vélar Bret­anna eltu Stuka-­vélar Þjóð­verja. Þennan fyrsta dag Dyna­mo-­á­ætl­un­ar­innar var aðeins 7.669 dátum bjargað af strönd­inni í Dun­kirk.

Næstu daga gekk betur ferja skipin sem komu yfir Ermar­sundið og vegna skýja­hulu sem lagð­ist yfir bæinn gat þýski flug­her­inn ekki ráð­ist að stranda­glóp­unum úr lofti. Þjóð­verjar héldu áfram sókn sinni inn í Belg­íu, sem gafst að lokum upp 28. maí, og suður eftir Frakk­landi. Her­nám Þjóð­verja í Frakk­landi gerði það að verkum að öfl­ug­ustu her­deild­irn­ar, bæði loftsveitir og skrið­dreka­deild­ir, voru sendar á víg­stöðv­arnar sunnar í Frakk­landi.

Hinn 31. maí 1940 ákváðu óbreyttir breskir borg­arar að safna saman bátum til þess að sigla yfir Ermar­sundið og sækja her­menn. Lang­flestum var bjargað þennan dag eða rúm­lega 68.014 manns. Strax næsta dag átt­uðu Þjóð­verjarnir sig á því að breski her­inn væri að kom­ast und­an, hraðar en þeir áttu von á. Það var því allt kapp lagt á að ráð­ast gegn dát­unum næstu daga, hvort sem þeir stóðu á strönd­inni eða eftir að þeir höfðu kom­ist um borð í skipin og lagt af stað þessa fáu kíló­metra sem skilja Bret­land frá meg­in­landi Evr­ópu.

Aðfara­nótt 5. júní var björg­un­ar­að­gerðum lok­ið. Þá hafði tek­ist að bjarga sam­tals 338.226 manns af strönd­inni í Dun­kirk. Hinn 4. júní hafði Win­ston Churchill flutt seina af sínum bestu og mik­il­væg­ustu ræðum á stríðs­tímum fyrir breska þing­inu. Í ræð­unni þurfti Churchill að greina frá hern­að­ar­legum hrak­förum og hugs­an­legri inn­rás Þjóð­verja í Bret­land án þess að breiða út von­leysi eða láta fólk halda að sigur gegn Nas­ism­anum væri mögu­leg­ur.

Það á að nýta hvert tæki­færi til þess að koma þess­ari ræðu að, enda er hún frá­bær. Marg­sinnis hefur ræðan verið dramat­íseruð í sjón­varps­þáttum og kvik­mynd­um. Hér sést Brendan Gleeson leika Win­ston Churchill í kvik­mynd­inni Into the Storm.



Mik­il­væg­asta augna­blik stríðs­ins

Björg­un­ar­starfið í Dun­kirk er oftar en ekki sagt vera eitt­hvað mik­il­væg­asta augna­blik Bret­lands í stríð­inu því megnið af þeim her­mönnum sem bjargað var áttu eftir mynda kjarna her­liðs Breta í seinni heims­styrj­öld­inni.

Sagn­fræð­ingar munu eflaust takast á um langt skeið hversu mikla þýð­ingu þessir atburðir höfðu fyrir gang stríðs­ins. Sumir ganga svo langt að segja að hefðu her­menn­irnir ekki bjargast, þá hefði Þýska­land eflaust náð að her­nema Bret­land í stríð­inu. Eitt er víst að við munum aldrei fá að vita hvernig hefði far­ið.

Kvik­mynd Christopher Nolan hefur verið í fram­leiðslu und­an­farin miss­eri. Kvik­mynda­taka hófst í maí í fyrra í Dun­kirk og í Los Ang­el­es. Í mynd­inni má sjá eitt­hvað af þeim bátum sem tóku þátt í hinni raun­veru­legu aðgerð árið 1940 og raun­veru­legar flug­vélar sem smíð­aðar voru í anda vél­anna sem flugu í styrj­öld­inni.

Þrátt fyrir að hafa hlotið nær ein­tómt lof gagn­rýnenda hefur verið bent á að Nolan virð­ist gera lítið úr hlut­verki franskra her­manna í björg­un­ara­frek­inu. Eins og rakið er hér að ofan þá tóku frakk­arnir þátt í að halda aftur af Panz­er-drek­unum svo bjarga mætti sem flest­um.

Dun­kirk er sýnd í Sam­bíó­un­um.





„Við viljum Hitler á lífi“.

Í kapphlaupi við tímann

Björg­un­ar­leið­ang­ur­inn var í kapp­hlaupi við tím­ann því sífellt erf­ið­ara reynd­ist að halda Þjóð­verjum í skefjum á landi og loft­árásir Luftwaffe voru skæð­ar. Nær öll her­gögn voru þess vegna skilin eftir í Dun­kirk.

Dagur Bjargað
27. maí 1940 7.669
28. maí 1940 17.804
29. maí 1940 47.310
30. maí 1940 53.823
31. maí 1940 68.014
1. júní 1940 64.429
2. júní 1940 26.256
3. júní 1940 26.746
4. júní 1940 26.175
Sam­tals 338.226

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fylgistap ríkisstjórnarflokkanna minna en nær allra annarra stjórna eftir bankahrun
Einungis ein ríkisstjórn sem setið hefur frá 2009 hefur mælst með meira fylgi tíu mánuðum eftir að hún tók við völdum en hún fékk í kosningunum sem færði henni þau völd. Sú ríkisstjórn beið afhroð í kosningum rúmum þremur árum síðar.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiÍ þá tíð...