Ófullburða arfur – ljúf, fyndin og frábær leiklist

Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Engilinn eftir Þorvald Þorsteinsson.

18oENGILINN_356.JPG
Auglýsing

Þjóð­leik­hús­ið: Eng­ill­inn. Leik­sýn­ing byggð á verkum Þor­valdar Þor­steins­sonar

Höf­und­ur: Þor­valdur Þor­steins­son

Leik­stjórn, hand­rit og leik­mynd: Finnur Arnar Arn­ar­son

Drama­t­úrg: Gréta Kristín Ómars­dóttir

Bún­ing­ar: Þór­unn María Jóns­dóttir

Lýs­ing: Ólafur Ágúst Stef­áns­son

Tón­list: Pétur Ben og Elvar Geir Sæv­ars­son

Hljóð­mynd: Krist­ján Sig­mundur Ein­ars­son og Elvar Geir Sæv­ars­son

Leik­ar­ar: Arn­dís Hrönn Egils­dótt­ir, Atli Rafn Sig­urð­ar­son, Baldur Trausti Hreins­son, Egg­ert Þor­leifs­son, Guð­rún S. Gísla­dótt­ir, Ilmur Krist­jáns­dóttir

Þor­valdur Þor­steins­son (1960-2013) var aug­ljós­lega óvenju­lega fjöl­hæfur lista­maður sem lagði gjörva hönd á margt á stuttri ævi. Hann féll frá rúm­lega fimm­tugur og hafði þá þegar náð að halda yfir 40 einka­sýn­ingar sem mynd­list­ar­maður og taka þátt í tugum alþjóð­legra mynd­list­ar­við­burða og hlaut á þeim ferli við­ur­kenn­ingar og alþjóð­leg verð­laun fyrir fram­lag sitt til sam­tíma­mynd­list­ar. En hann var ekki síður afkasta­mik­ill rit­höf­undur og skrif­aði fjölda leik­verka fyrir svið, en þar munu þekkt­ust vera Skila­boða­skjóð­an, sem frum­flutt var 1993 og sett upp aftur 2007 auk þess sem áhuga­fé­lög hafa tekið Skjóð­una til með­ferð­ar, Leitin að jól­unum sem er árviss við­burður í Þjóð­leik­hús­inu fyrir jól og And Björk, Of Course sem frum­flutt var 2002 hjá Leik­fé­lagi Reykja­vík­ur; en að auki skrif­aði Þor­valdur fyrir sjón­varp og hljóð­varp, m.a. örleik­rit og eins varð hann þekktur fyrir Vasa­leik­rit sín, sem flutt voru viku­lega í Rík­is­út­varp­inu vet­ur­inn 1991-92. Hann eftir sig fjölda leik­verka í fullri lengd auk hand­rita fyrir bæði sjón­varp og útvarp.

Auglýsing
Það er úr þessum arfi sem mynd­list­ar­mað­ur­inn og leik­mynda­hönn­uð­ur­inn Finnur Arnar Arn­ar­son hefur sett saman sýn­ingu til að heiðra minn­ingu Þor­valdar og vekja athygli á þeim arfi sem hann lætur eftir sig. Þetta er í fyrsta skipti sem Finnur Arnar tekur að sér að semja hand­rit og leik­stýra í leik­húsi en hann er þó á heima­velli enda þekktur og marg­róm­aður hönn­uður leik­mynda. Skemmst frá að segja tekst þessi frumraun hans í hand­rits­gerð og leik­stjórn ákaf­lega vel og full ástæða til að hvetja hann til frek­ari dáða á þeim vett­vangi. Það er líka ákveðin áskorun fyrir leik­hús lands­ins að sækja inn­spýt­ingu og inn­blástur úr öðrum áttum en ein­göngu eigin ranni eða eigin hópi – í besta falli verður árang­ur­inn eins og hér er, því Eng­ill­inn er áleit­ið, ferskt, áhrifa­mikið leik­hús, það er hríf­andi og – það sem kannski mestu skiptir – barma­fullt af trú á líf­ið.

Finnur Arnar raðar saman brotum úr höf­und­ar­verki Þor­valdar og hirðir ekki um línu­lega eða rök­ræna frá­sögn. Það er vaðið úr einu í annað á ákaf­lega absúrd máta – sem er full­kom­lega í stíl við leik- og mynd­verk Þor­vald­ar; hann er öðrum þræði full­trúi absúr­dism­ans og má greina áhrif frá til dæmis Ionesco í sam­tölum per­sóna hans. En Þor­valdur fer eigin leiðir og þar sem absúr­distar milli­stríðs­ára Evr­ópu sátu fastir og komust ekki úr von­leysi sínu yfir til­vist manns­ins er Þor­valdur fremur að henda góð­lát­legt og elsku­legt gaman að því hvernig við mann­fólkið erum njörvuð í félags­leg hlut­verk okkar – hann skoðar sér­stak­lega og beinir spjótum að hvernig bún­ingar fara með fólk – reykka­f­ar­ar, lög­regla, flug­freyja eru „bún­ing­ar“ sem koma fyrir í verkum hans – en hann er ekki síður hug­fang­inn af „ósýni­legu bún­ing­un­um“ og hvernig við reynum stöðugt að öðl­ast sess í sam­fé­lagi manna í að því er virð­ist inni­halds­lausum, jafn­vel merk­ing­ar­lausum sam­ræð­um.Úr Englinum. Mynd: Þjóðleikhúsið

En í öllum slíkum sam­ræðum felst ákveð­inn ótti við að heyra hvergi til, eiga hvergi heima, og það er kannski umfram allt sá ótti sem er við­fangs­efni Þor­vald­ar. Og hann tekur á þessum sammann­lega ótta af næmni og vænt­um­þykju og það er eins og í öllum hans sam­ræðum megi finna und­ir­liggj­andi stað­hæf­ingu: Ekki gef­ast upp, það er von, allt mun verða betra og þol­an­legra, bara ef mað­ur­inn þolir við, gefst ekki upp. Það er jákvæður boð­skap­ur, fram settur af þeirri hóg­værð sem absúr­dis­minn, fárán­leik­inn, á satt að segja til á sínum bestu stund­um.

Þessi hug­ljúfi boð­skapur er fram bor­inn í hinum mis­mun­andi atriðum sýn­ing­ar­innar sem tengj­ast vel saman í leik­mynd, lýs­ingu og tón­list og hljóð­mynd allri. Og ekki síður leik! Það er langt síðan sást jafn vel slíp­aður sam­leikur og hér er og þarf ekki að fara mörgum orðum um frammi­stöðu leik­hóps­ins – hér er valin kona og val­inn maður í hverju rúmi og það er ein­fald­lega unun að því að horfa á hversu leik­gleðin og kátínan ræður ríkj­um, leikstíll­inn frjáls­legur í sam­ræmi við efnið en allt vel agað og njörvað niður í heims­mynd Þor­valdar – og ekki verður betur séð en leik­hóp­ur­inn, allur sem einn, sam­sami sig þeirri heims­mynd og finni sig vel heima í henni. Enda verður ekki annað túlkað af efn­inu en Þor­valdur hafi verið húman­isti og mann­vinur af besta tagi og um leið ákaf­lega góður húmoristi með næmt auga fyrir hjá­kát­legum atvikum til­ver­unn­ar. Öllu þessu kemur leik­hóp­ur­inn til skila í frá­bærum sam­leik.

Það má vekja sér­staka athygli á því að allir þeir mun­ir, sem finna má á svið­inu og heyra til leik­mynd og leik­munum eru til sölu – áhorf­endur geta keypt þá að lok­inni sýn­ingu og fengið þá afhenta að sýn­ing­ar­tíma­bili loknu. Þá er ekki síður gaman að því að í hléi er köku­basar – valið kven­fé­lag mætir með heima­bakað og það er sömu­leiðis til sölu ef áhorf­endur vilja taka með sér köku heim til að maula meðan sýn­ingin melt­ist og sest í sál­ina. Þessir gjörn­ingar – og reyndar fleiri – vísa til verka Þor­valdar jafnt í leik­list­inni sem í mynd­list­inni og verða því hluti af því „homma­ge“ til Þor­valdar sem Eng­ill­inn er og er vel við hæfi.

Sem fyrr segir lést Þor­valdur Þor­steins­son langt fyrir aldur fram, rétt rúm­lega fimm­tugur að aldri. Textar hans bera með sér að hann hefði örugg­lega náð mun lengra og þroskast sem leik­skáld og lista­mað­ur, hefði honum enst aldur til. Að því leyti til er arfur hans ófull­burða og við munum aldrei fá að sjá hvaða hæðum list hans hefði hugs­an­lega getað náð. Megi það verða okkur áskorun að hefja fána hans á loft í bar­átt­unni óend­an­legu fyrir betra lífi og skemmti­legra! Þá er til ein­hvers unn­ið!

Eng­ill­inn er með því besta sem sjá má á fjölum leik­hús­anna um þessar mundir – ekki missa af þess­ari frá­bæru og fal­legu sýn­ingu!

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sólveig Anna Jónsdóttir
Á konudaginn: Nokkur orð um vinnu-konur vegna orða borgarstjóra um heimsreisur
Kjarninn 23. febrúar 2020
Flugferðum var aflýst í stórum stíl á mörgum Kanarí-eyjanna í dag.
Hví er sandbylur á Kanarí?
Mikil röskun á flugi. Viðburðum aflýst og skólum lokað. Skyggni lítið. Hvað er eiginlega að gerast á Kanarí-eyjum?
Kjarninn 23. febrúar 2020
Eftir sex daga verkfall mátti sjá í miðbæ Reykjavíkurborgar yfirfullar ruslatunnur.
Áhrifa verkfalls farið að gæta í miðborginni – Rusl flæðir úr tunnum
Verkfall Eflingar hefur ekki einungis áhrif á velferðarþjónustu í Reykjavíkurborg heldur má sjá, eftir vikuverkfall, að sorp er farið að safnast upp á götum borgarinnar.
Kjarninn 23. febrúar 2020
Kristbjörn Árnason
Efling sýnir klærnar og boðar samúðarverkföll
Leslistinn 23. febrúar 2020
Ilmbanki íslenskra jurta
Safnað fyrir uppsetningu Ilmsýningar Nordic angan í Álafosskvos á Karolina fund.
Kjarninn 23. febrúar 2020
Auður Jónsdóttir og Auður Laxness.
Samtvinnuð örlög kynslóða
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Auður og Auður, sýningu eftir Auði Jónsdóttur sem sýnd er í Landnámssetrinu.
Kjarninn 23. febrúar 2020
Bjarni Bendiktsson, fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Bjarni um bankasöluna: Þetta er algjörlega rakið mál
Fjármálaráðherra hefur áhyggjur af stöðu stóriðjufyrirtækja á Íslandi, flest eigi þau í miklum rekstrarvandræðum. Hann segir ekkert hafa verið rætt að selja Landsbankann enda sé talið mikilvægt að ríkið eigi kerfislega mikilvægan banka.
Kjarninn 23. febrúar 2020
Bjarni Bendiktsson, fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Bjarni: Okkur hefur tekist stórkostlega að bæta lífskjörin á Íslandi
Formaður Sjálfstæðisflokksins segir það kosta blóð, svita og tár að komast til valda. Hann vill halda áfram að leiða flokkinn enda ekkert merkilegra eða skemmtilegra en að móta framtíð lands og þjóðar.
Kjarninn 23. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiFólk