Kvenleg reynsla, ósvikin kómík

Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um sýningu Reykjavik Ensemble, Polishing Iceland.

polishing.jpg
Auglýsing

Reykja­vik Ens­emble í sam­vinnu við Tjarn­ar­bíó: Pol­is­hing Iceland

Höf­und­ur: Eva Marcinek

Leik­gerð, leik­stjórn og hönnun bún­inga: Pálína Jóns­dóttir

Leiktexta­fræð­ing­ur: Ang­ela Rawl­ings

Tón­list og hljóð­hönn­un: Anna Hall­dórs­dóttir

Hönnun lýs­ing­ar: Juli­ette Louste

Leik­ar­ar: Magda­lena Twor­ek, Mich­ael Ric­hardt, Pétur Óskar Sig­urðs­son

Pol­is­hing Iceland er það sem á stundum hefur verið kallað „lík­am­legt leik­hús“ – sem er leik­list sem byggir á sterkri og með­vit­aðri lík­ams­tján­ingu leik­ar­ans. Meist­arar slíks leik­húss í Evr­ópu eru menn á borð við Jerzy Grotowski sem ýtti hug­mynd­inni um lík­ams­tján­ingu leik­ar­ans út á ystu nöf og gerði kröfur til leik­ara sinna um að beita lík­am­anum á óhefð­bund­inn hátt og fara út fyrir real­isma og nat­úr­al­isma til að geta fangað kjarna þeirrar til­finn­ingar sem verið var að tjá. Leik­hús það sem kennt er við Grotowski er einatt nefnt „The Poor Theatre“, sem lýsir vel þeim mínímal­isma sem hann beitti; áherslan var á leik­ar­anum og tján­ingu hans. Það má einnig nefna í þessu sam­bandi Eugenio Bar­ba, ítalskan leik­stjóra sem vann um tíma með Grotowski en ferð­að­ist síðar til Ind­lands þar sem hann sótti inn­blástur í ind­verska dans­inn Kathakali, sem var nýmæli á Vest­ur­lönd­um. Ekki má heldur gleyma snill­ingum á borð við Peter Brook, Jacques Copeau og Joan Litt­lewood, sem öll voru inn­blásin af jap­anska No-­leik­hús­inu; for­veri þeirra var faðir „leik­húss grimmd­ar­inn­ar“, Ant­onin Artaud, sem sótti inn­blástur í leik­hús­menn­ingu Bali. Þessir frum­kvöðlar lögðu grunn­inn undir þá stefnu að brjóta tján­ingu hins vest­ræna leik­ara úr menn­ing­ar­viðjum hennar – en, eins og leiða má rök að, er einnig leik­listin undir þá menn­ingu lögð þar sem hún á sér stað.

Þetta „lík­am­lega leik­hús“ ein­kenn­ist af því að leik­ar­inn nýtir sér í rík­ari mæli tón­list, dans, mynd­list og fleira í þeim dúr en aðeins hið hefð­bundna „leik­hús orðs­ins“, sem er og hefur verið ríkj­andi tján­ing­ar­form leik­húss á Vest­ur­löndum – enda liggja rætur þess í leik­list forn­grikkja, sem var til á fimmtu öld fyrir Krist og mark­að­ist af sterkri, retórískri orð­ræðu, enda hluti af sam­fé­lags­þróun þeirra tíma þar sem einnig mælsku­list og lýð­ræði hasl­aði sér völl í stjórn sam­fé­lags­ins og menn­ingu þess. Þá eru einnig mörkin milli sviðs og sal­ar, leik­ara og áhorf­anda, einatt rofin þannig að úr verður líkt og Brech­tísk nálgun sem kallar á sam­eig­in­legan skiln­ing beggja vegna sviðs­brúnar – áhorf­endur fá að upp­götva í stað þess að ein­göngu treysta á til­finn­ingar sín­ar. Þannig ögrar hið „lík­am­lega leik­hús“ hinu Aristótel­íska leik­húsi, þar sem áhorf­endur áttu að ganga í gegnum til­finn­ingalega hreinsun og í stað þess öðl­ast nýj­an, vit­rænan skiln­ing á sam­fé­lag­inu og sam­tím­an­um.

Þessi leikstíll er sem fyrr segir ráð­andi í sýn­ingu Pálínu Jóns­dóttur þar sem smá­sögur Evu Marcinek liggja til grund­vall­ar; þær segja frá reynslu hennar sem inn­flytj­anda til Íslands frá Pól­landi og það verður ekki annað sagt en Eva hafi bæði næmt auga og góða til­finn­ingu fyrir menn­ing­ar­mun þeim, sem ríkir á milli hinna tveggja menn­ing­ar­heima, Pól­lands og Íslands. Nú skal það tekið fram að und­ir­rit­uðum hefur ekki gef­ist færi á að lesa sögur hennar í frum­gerð, en ef marka má þau atriði sem fljúga hjá á leik­sviði Tjarn­ar­bíós nálg­ast hún við­fangs­efnið með bæði klínískri nákvæmni, eft­ir­breytn­is­verðri virð­ingu og miklum húmor. Þar með einnig sagt að hún sneiðir hjá klisjum og ódýru for­dómakit­li, sem er ekki síður til fyr­ir­myndar og styrkir hina list­rænu við­leitni.

Auglýsing
Sýningarhöfundinum og leik­stjór­anum Pálínu Jóns­dóttur nýt­ist þessi efni­viður vel og hún býr hann í sviðs­gerð sem er einkar frjáls­leg, hríf­andi og örvandi fyrir ímynd­un­ar­afl áhorf­and­ans; áhorf­and­inn er þannig virkj­aður og verður óhjá­kvæmi­lega hluti af sýn­ing­unni.

Pol­is­hing Iceland er vissu­lega tví­ræður tit­ill, ef ekki þrí­ræð­ur: Hér er verið að slípa mynd­ina af Íslandi og fanga það sem er ein­kenn­andi, það er verið að gera Ísland ívið pólskara – og veitir kannski ekki af! – og það má jafn­vel finna vott af gagn­rýni á þá við­leitni okkar að fegra Ísland og allt sem íslenskt er. Við fylgj­umst með hinum pólska inn­flytj­anda, sem leik­inn er af Magda­lenu Twor­ek, þar sem hún tekst á við menn­ing­ar­á­rekstra sem eiga sér óhjá­kvæmi­lega stað í hinu nýja heima­landi; hinn súr­r­eal­íski heimur snýr að öllu mann­legu: tungu­mál­inu, sið­um, mat og – lík­ams­tján­ing­unni.

Sýn­ingin sam­anstendur af stuttum atrið­um, eins konar svip­mynd­um, sem sýna hvernig átök geta orðið til milli tveggja menn­ing­ar­heima. Sumt kemur þar á óvart, annað hljómar frekar kunn­ug­lega eins og við má búast. En allar eru þessar svip­myndir tær dæmi um hvað mætir þeim sem ætlar sér að takast á við að sam­sama sig nýjum sið­um, nýjum skiln­ingi og nýrri menn­ingu. Þetta er ver­öld sem allir inn­flytj­endur heims­ins kann­ast við og það eru til allrar ham­ingju æ fleiri Íslend­ingar líka farnir að kann­ast við þessi atvik enda fjölgar hratt þeim Íslend­ingum sem deilt hafa kjörum með öðrum þjóð­um. Sýn­ing Reykja­vik Ens­emble – já, sjálf stofnun og til­urð þessa leik­hóps! – er áþreif­an­leg sönnun þess að Ísland fær­ist nær því að verða hluti af alheimi og við Íslend­ingar hluti af mann­kyni heims­ins.

Þá skaðar ekki heldur að yfir sýn­ing­unni hvílir sterkur andi kven­legrar reynslu og kven­legra gilda. Það þarf kannski ekki að koma á óvart – þrí­eykið Eva Marcinek, Pálína Jóns­dóttir og Magda­lena Tworek eru greini­lega vel með­vit­aðar um að reynsla og upp­lifun kvenna af því að vera lít­il­magn­inn er ann­ars eðlis en reynsla karla og það er hreint ekk­ert að því að vera minntur á það af og til. Það er svo bara meira gaman að því þegar það er gert með ósvik­inni kómík eins og gert er í Pol­is­hing Iceland, en leik­ar­arnir ná að halda hár­fínu jafn­vægi milli þeirrar kómíkur sem í sögum Evu Marcinek býr og þess boð­skapar sem sögur hennar koma á fram­færi.

Leikið er á þremur tungu­mál­um, sem veldur þó engum mis­skiln­ingi, svo greini­lega sem allt er fram sett og tjáð: íslenskan, pólskan og enskan hljóma nokkuð jöfnum höndum og eiga á sinn hátt sinn þátt í að valda mis­skiln­ingi og greiða úr hon­um; en alls staðar má finna næmni fyrir efn­inu og það klætt í mál­fars­legan og lík­am­legan bún­ing af því tagi sem við erum óvön hér á landi. Það er auð­séð og auð­fundið að Pálína og leik­hópur hennar hefur borið með sér and­blæ fram­andi menn­ingar inn á leik­svið Tjarn­ar­bíós og það er vel. Íslenskt leik­hús hefur einatt borið með sér að vera háð orð­inu sem er í sjálfu sér ekk­ert ein­kenni­legt – við teljum okkur bók­mennta­þjóð og byggjum að stórum hluta sjálfs­mynd okkar á því og það hlýtur því að vera kapps­mál að færa orðs­ins list upp á leik­sviðið og koma þá einnig orðum yfir alla þá list sem treystir á ann­ars konar tján­ingu – dans og hreyf­ingu, mynd­list, tónlist. Það hefur verið okkar ríki­dæmi, bóka­þjóð­ar­inn­ar. En Pálína sem list­rænn stjórn­andi Reykja­vik Ens­emble og hennar list­ræna teymi sýnir og sannar að til er annað ríki­dæmi sem er ekki síður magnað og nær að fanga til­finn­ingu og stemn­ingu sem hefð­bundin orð ná ekki yfir.

Eitt skal árétt­að: hér hefur orðið tíð­rætt um hið „lík­am­lega leik­hús“ og bent á frum­kvöðla sem kunna að hafa veitt leik­stjór­anum Pálínu Jóns­dóttur inn­blástur og hug­hrif. En það er einnig nauð­syn­legt að geta þess, að sem leik­stjóri bregður hún sínum eigin lit á allt sem fram fer á svið­inu. Pálína er leik­ari og dans­ari að mennt og hefur einkum starfað í Banda­ríkj­unum þar sem hún lauk námi frá MFA Theatre Direct­ing Program við Háskól­ann í Col­umbia, en þar áður hafði hún starfað meðal ann­ars sem leik­ari um ára­bil. Yfir­bragð sýn­ingar hennar ber vitni um hennar eigin stíl og áferð. Hreyf­ingar leik­ar­anna þriggja eru skýrt og vel skipu­lagð­ar, ekk­ert smá­at­riði er til­viljun háð heldur hluti af frá­sögn­inni og miðlar merk­ingu; þessi vinnu­brögð eru fáséð á íslensku leik­sviði og væri svo sann­ar­lega gaman að sjá áhrifa af þessum vinnu­brögðum gæta víð­ar.

Reykja­vík Ens­emble er alþjóð­legur leik­hópur sem stofn­aður var á síð­ast­liðnu ári og Pálína Jóns­dóttir er list­rænn stjórn­andi hans. Það er ósk­andi að þessi frjóa og eggj­andi við­bót við íslenskt leik­hús­líf fái að vaxa og dafna um langa fram­tíð.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Segir það enga skoðun standast að tala um að stúdentar hafi verið skildir eftir
Þingmaður Flokks fólksins spurði forsætisráðherra út í málefni námsmanna á Alþingi í dag. „Er ekki kom­inn tími til að grípa alla sem hafa orðið fyrir þessum hörm­ung­um, atvinnu­leysi, og eiga jafn­vel ekki fyrir húsa­leigu og ekki fyrir mat?“
Kjarninn 26. janúar 2021
Lilja D. Alfreðsdóttir stendur frammi fyrir brekku til að halda sér inni á þingi samkvæmt könnunum.
Hvorki Miðflokkur né Framsókn mælast með mann inni í Reykjavík
Samfylkingin, Sósíalistaflokkur Íslands og Viðreisn mælast á góðri siglingu í Reykjavíkurkjördæmunum tveimur. Staða stjórnarflokkanna í höfuðborginni veikist mikið og Framsóknarflokkurinn myndi ekki ná inn manni þar að óbreyttu.
Kjarninn 26. janúar 2021
Verkefnisstjórn 4. áfanga rammaáætlunar fékk 34 vindorkukosti inn á sitt borð í fyrra.
Vindorkukostir sem eru 10 MW eða meira heyri undir rammaáætlun
Lagt er til að land verði flokkað með tilliti til vindorkuvera í tengslum við breytingar á frumvarpi um rammaáætlun. „Telja verður að vindorkuver geti haft í för með sér minna óafturkræft rask en hefðbundnari orkukostir,“ segir í greinargerð.
Kjarninn 26. janúar 2021
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Loðnukvótinn aukinn – Fá að veiða 61 þúsund tonn
Tekist hefur að afstýra loðnubresti þriðja árið í röð. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra segir að mikið sé í húfi fyrir viðspyrnu efnahagslífsins að loðnuvertíðin verði eins öflug og kostur sé.
Kjarninn 26. janúar 2021
Hámarksálag á reikisímtöl verður lækkað um tæp fjögur prósent
Evrópusambandið hefur sett reglugerð sem lækkar þá upphæð sem fjarskiptafyrirtæki mega rukka fyrir umframnotkun reikisímtala. Til stendur að taka reglugerðina upp í EES-samningnum og þar með hérlendis.
Kjarninn 26. janúar 2021
Tólf gefa kost á sér í forvali um fimm efstu sætin fyrir VG í Norðausturkjördæmi
Framboðsfrestur Vinstri grænna í Norðausturkjördæmi er runninn út.
Kjarninn 26. janúar 2021
Þjóðhættir
Þjóðhættir
Þjóðhættir – Fatnaður, geimferðir og sjálfbærni: Þjóðfræðirannsóknir fyrir framtíðina
Kjarninn 26. janúar 2021
Einná ferð á alþjóðaflugvellinum í Aþenu í Grikklandi.
Ísland fyrst Schengen-ríkja til að gefa út rafræn bólusetningarvottorð
Lönd sunnarlega í Evrópu vilja svör við því hvort að samræmd bólusetningarvottorð séu væntanleg á næstunni. Annað sumar án ferðamanna myndi hafa skelfilegar afleiðingar.
Kjarninn 26. janúar 2021
Meira úr sama flokkiFólk