Kvenleg reynsla, ósvikin kómík

Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um sýningu Reykjavik Ensemble, Polishing Iceland.

polishing.jpg
Auglýsing

Reykja­vik Ens­emble í sam­vinnu við Tjarn­ar­bíó: Pol­is­hing Iceland

Höf­und­ur: Eva Marcinek

Leik­gerð, leik­stjórn og hönnun bún­inga: Pálína Jóns­dóttir

Leiktexta­fræð­ing­ur: Ang­ela Rawl­ings

Tón­list og hljóð­hönn­un: Anna Hall­dórs­dóttir

Hönnun lýs­ing­ar: Juli­ette Louste

Leik­ar­ar: Magda­lena Twor­ek, Mich­ael Ric­hardt, Pétur Óskar Sig­urðs­son

Pol­is­hing Iceland er það sem á stundum hefur verið kallað „lík­am­legt leik­hús“ – sem er leik­list sem byggir á sterkri og með­vit­aðri lík­ams­tján­ingu leik­ar­ans. Meist­arar slíks leik­húss í Evr­ópu eru menn á borð við Jerzy Grotowski sem ýtti hug­mynd­inni um lík­ams­tján­ingu leik­ar­ans út á ystu nöf og gerði kröfur til leik­ara sinna um að beita lík­am­anum á óhefð­bund­inn hátt og fara út fyrir real­isma og nat­úr­al­isma til að geta fangað kjarna þeirrar til­finn­ingar sem verið var að tjá. Leik­hús það sem kennt er við Grotowski er einatt nefnt „The Poor Theatre“, sem lýsir vel þeim mínímal­isma sem hann beitti; áherslan var á leik­ar­anum og tján­ingu hans. Það má einnig nefna í þessu sam­bandi Eugenio Bar­ba, ítalskan leik­stjóra sem vann um tíma með Grotowski en ferð­að­ist síðar til Ind­lands þar sem hann sótti inn­blástur í ind­verska dans­inn Kathakali, sem var nýmæli á Vest­ur­lönd­um. Ekki má heldur gleyma snill­ingum á borð við Peter Brook, Jacques Copeau og Joan Litt­lewood, sem öll voru inn­blásin af jap­anska No-­leik­hús­inu; for­veri þeirra var faðir „leik­húss grimmd­ar­inn­ar“, Ant­onin Artaud, sem sótti inn­blástur í leik­hús­menn­ingu Bali. Þessir frum­kvöðlar lögðu grunn­inn undir þá stefnu að brjóta tján­ingu hins vest­ræna leik­ara úr menn­ing­ar­viðjum hennar – en, eins og leiða má rök að, er einnig leik­listin undir þá menn­ingu lögð þar sem hún á sér stað.

Þetta „lík­am­lega leik­hús“ ein­kenn­ist af því að leik­ar­inn nýtir sér í rík­ari mæli tón­list, dans, mynd­list og fleira í þeim dúr en aðeins hið hefð­bundna „leik­hús orðs­ins“, sem er og hefur verið ríkj­andi tján­ing­ar­form leik­húss á Vest­ur­löndum – enda liggja rætur þess í leik­list forn­grikkja, sem var til á fimmtu öld fyrir Krist og mark­að­ist af sterkri, retórískri orð­ræðu, enda hluti af sam­fé­lags­þróun þeirra tíma þar sem einnig mælsku­list og lýð­ræði hasl­aði sér völl í stjórn sam­fé­lags­ins og menn­ingu þess. Þá eru einnig mörkin milli sviðs og sal­ar, leik­ara og áhorf­anda, einatt rofin þannig að úr verður líkt og Brech­tísk nálgun sem kallar á sam­eig­in­legan skiln­ing beggja vegna sviðs­brúnar – áhorf­endur fá að upp­götva í stað þess að ein­göngu treysta á til­finn­ingar sín­ar. Þannig ögrar hið „lík­am­lega leik­hús“ hinu Aristótel­íska leik­húsi, þar sem áhorf­endur áttu að ganga í gegnum til­finn­ingalega hreinsun og í stað þess öðl­ast nýj­an, vit­rænan skiln­ing á sam­fé­lag­inu og sam­tím­an­um.

Þessi leikstíll er sem fyrr segir ráð­andi í sýn­ingu Pálínu Jóns­dóttur þar sem smá­sögur Evu Marcinek liggja til grund­vall­ar; þær segja frá reynslu hennar sem inn­flytj­anda til Íslands frá Pól­landi og það verður ekki annað sagt en Eva hafi bæði næmt auga og góða til­finn­ingu fyrir menn­ing­ar­mun þeim, sem ríkir á milli hinna tveggja menn­ing­ar­heima, Pól­lands og Íslands. Nú skal það tekið fram að und­ir­rit­uðum hefur ekki gef­ist færi á að lesa sögur hennar í frum­gerð, en ef marka má þau atriði sem fljúga hjá á leik­sviði Tjarn­ar­bíós nálg­ast hún við­fangs­efnið með bæði klínískri nákvæmni, eft­ir­breytn­is­verðri virð­ingu og miklum húmor. Þar með einnig sagt að hún sneiðir hjá klisjum og ódýru for­dómakit­li, sem er ekki síður til fyr­ir­myndar og styrkir hina list­rænu við­leitni.

Auglýsing
Sýningarhöfundinum og leik­stjór­anum Pálínu Jóns­dóttur nýt­ist þessi efni­viður vel og hún býr hann í sviðs­gerð sem er einkar frjáls­leg, hríf­andi og örvandi fyrir ímynd­un­ar­afl áhorf­and­ans; áhorf­and­inn er þannig virkj­aður og verður óhjá­kvæmi­lega hluti af sýn­ing­unni.

Pol­is­hing Iceland er vissu­lega tví­ræður tit­ill, ef ekki þrí­ræð­ur: Hér er verið að slípa mynd­ina af Íslandi og fanga það sem er ein­kenn­andi, það er verið að gera Ísland ívið pólskara – og veitir kannski ekki af! – og það má jafn­vel finna vott af gagn­rýni á þá við­leitni okkar að fegra Ísland og allt sem íslenskt er. Við fylgj­umst með hinum pólska inn­flytj­anda, sem leik­inn er af Magda­lenu Twor­ek, þar sem hún tekst á við menn­ing­ar­á­rekstra sem eiga sér óhjá­kvæmi­lega stað í hinu nýja heima­landi; hinn súr­r­eal­íski heimur snýr að öllu mann­legu: tungu­mál­inu, sið­um, mat og – lík­ams­tján­ing­unni.

Sýn­ingin sam­anstendur af stuttum atrið­um, eins konar svip­mynd­um, sem sýna hvernig átök geta orðið til milli tveggja menn­ing­ar­heima. Sumt kemur þar á óvart, annað hljómar frekar kunn­ug­lega eins og við má búast. En allar eru þessar svip­myndir tær dæmi um hvað mætir þeim sem ætlar sér að takast á við að sam­sama sig nýjum sið­um, nýjum skiln­ingi og nýrri menn­ingu. Þetta er ver­öld sem allir inn­flytj­endur heims­ins kann­ast við og það eru til allrar ham­ingju æ fleiri Íslend­ingar líka farnir að kann­ast við þessi atvik enda fjölgar hratt þeim Íslend­ingum sem deilt hafa kjörum með öðrum þjóð­um. Sýn­ing Reykja­vik Ens­emble – já, sjálf stofnun og til­urð þessa leik­hóps! – er áþreif­an­leg sönnun þess að Ísland fær­ist nær því að verða hluti af alheimi og við Íslend­ingar hluti af mann­kyni heims­ins.

Þá skaðar ekki heldur að yfir sýn­ing­unni hvílir sterkur andi kven­legrar reynslu og kven­legra gilda. Það þarf kannski ekki að koma á óvart – þrí­eykið Eva Marcinek, Pálína Jóns­dóttir og Magda­lena Tworek eru greini­lega vel með­vit­aðar um að reynsla og upp­lifun kvenna af því að vera lít­il­magn­inn er ann­ars eðlis en reynsla karla og það er hreint ekk­ert að því að vera minntur á það af og til. Það er svo bara meira gaman að því þegar það er gert með ósvik­inni kómík eins og gert er í Pol­is­hing Iceland, en leik­ar­arnir ná að halda hár­fínu jafn­vægi milli þeirrar kómíkur sem í sögum Evu Marcinek býr og þess boð­skapar sem sögur hennar koma á fram­færi.

Leikið er á þremur tungu­mál­um, sem veldur þó engum mis­skiln­ingi, svo greini­lega sem allt er fram sett og tjáð: íslenskan, pólskan og enskan hljóma nokkuð jöfnum höndum og eiga á sinn hátt sinn þátt í að valda mis­skiln­ingi og greiða úr hon­um; en alls staðar má finna næmni fyrir efn­inu og það klætt í mál­fars­legan og lík­am­legan bún­ing af því tagi sem við erum óvön hér á landi. Það er auð­séð og auð­fundið að Pálína og leik­hópur hennar hefur borið með sér and­blæ fram­andi menn­ingar inn á leik­svið Tjarn­ar­bíós og það er vel. Íslenskt leik­hús hefur einatt borið með sér að vera háð orð­inu sem er í sjálfu sér ekk­ert ein­kenni­legt – við teljum okkur bók­mennta­þjóð og byggjum að stórum hluta sjálfs­mynd okkar á því og það hlýtur því að vera kapps­mál að færa orðs­ins list upp á leik­sviðið og koma þá einnig orðum yfir alla þá list sem treystir á ann­ars konar tján­ingu – dans og hreyf­ingu, mynd­list, tónlist. Það hefur verið okkar ríki­dæmi, bóka­þjóð­ar­inn­ar. En Pálína sem list­rænn stjórn­andi Reykja­vik Ens­emble og hennar list­ræna teymi sýnir og sannar að til er annað ríki­dæmi sem er ekki síður magnað og nær að fanga til­finn­ingu og stemn­ingu sem hefð­bundin orð ná ekki yfir.

Eitt skal árétt­að: hér hefur orðið tíð­rætt um hið „lík­am­lega leik­hús“ og bent á frum­kvöðla sem kunna að hafa veitt leik­stjór­anum Pálínu Jóns­dóttur inn­blástur og hug­hrif. En það er einnig nauð­syn­legt að geta þess, að sem leik­stjóri bregður hún sínum eigin lit á allt sem fram fer á svið­inu. Pálína er leik­ari og dans­ari að mennt og hefur einkum starfað í Banda­ríkj­unum þar sem hún lauk námi frá MFA Theatre Direct­ing Program við Háskól­ann í Col­umbia, en þar áður hafði hún starfað meðal ann­ars sem leik­ari um ára­bil. Yfir­bragð sýn­ingar hennar ber vitni um hennar eigin stíl og áferð. Hreyf­ingar leik­ar­anna þriggja eru skýrt og vel skipu­lagð­ar, ekk­ert smá­at­riði er til­viljun háð heldur hluti af frá­sögn­inni og miðlar merk­ingu; þessi vinnu­brögð eru fáséð á íslensku leik­sviði og væri svo sann­ar­lega gaman að sjá áhrifa af þessum vinnu­brögðum gæta víð­ar.

Reykja­vík Ens­emble er alþjóð­legur leik­hópur sem stofn­aður var á síð­ast­liðnu ári og Pálína Jóns­dóttir er list­rænn stjórn­andi hans. Það er ósk­andi að þessi frjóa og eggj­andi við­bót við íslenskt leik­hús­líf fái að vaxa og dafna um langa fram­tíð.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Órangútanar eru greindir og hafa hafst við í frumskógunum sem  nú er verið að eyða í þúsundir ára.
Kraftaverkaolía með ýmislegt á samviskunni
Við eldum úr henni, böðum okkur í henni og burstum jafnvel tennurnar með henni. Sérfræðingar telja pálmaolíu vera í um helmingi allra mat- og snyrtivara sem finna má í verslunum á Vesturlöndum.
Kjarninn 25. október 2020
Klezmer-partývél úr látúni
Hljómsveitin Látún safnar fyrir framleiðslu á fyrstu plötu sinni. Það er gert með hópfjármögnun á Karolina Fund.
Kjarninn 25. október 2020
Páll Matthíasson, forstjóri Landspítalans á blaðamannafundi í dag.
Stór hópsýking tengd Landakoti – 77 greinst með COVID-19
Það sem óttast var mest, að veiran kæmist inn í viðkvæma hópa, er orðið að veruleika. Umfangsmikil hópsýking er rakin til Landakots og 49 sjúklingar hafa sýkst af COVID-19.
Kjarninn 25. október 2020
Matthías Aron Ólafsson
Saltnámur, gagnsiðbót og orkudrykkir
Kjarninn 25. október 2020
Heiðrún Lind Marteinsdóttir, framkvæmdastjóri Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi.
Segir málið hafa skaðað samskipti sjómanna og útgerðarmanna
Heiðrún Lind Marteinsdóttir, framkvæmdastjóri Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi, segir í yfirlýsingu að Hraðfrysthúsið-Gunnvör hafi ekki farið að leiðbeiningum um mögulegt smit á sjó. Heiðrún er sögð skráður höfundur skjals sem HG sendi fjölmiðlum í dag.
Kjarninn 25. október 2020
Kristján Þór Júlíusson sjávarútvegsráðhera.
Áhöfnin lokuð „inni í stálkassa“
Sjávarútvegsráðherra segist sleginn yfir því sem gerðist um borð í frystiskipinu Júlíusi Geirmundssyni. Hann segir augljóst að farið hafi verið freklega á svig við þau grundvallaratriði sem snúast um öryggi og velferð áhafnar.
Kjarninn 25. október 2020
Þarf að gera Bandaríkin frábær á ný eða þarf að byggja betur upp aftur?
Atvinnuleysi í Bandaríkjunum er umtalsvert og störfum í landinu hefur fækkað á síðustu árum. Gripið hefur verið til mjög kostnaðarsamra efnahagspakka sem hafa gert það að verkum að hallinn á ríkissjóði landsins er nú meiri en hann hefur verið í áratugi.
Kjarninn 25. október 2020
Júlíus Geirmundsson ÍS 270, er gerður út frá Ísafirði.
Útgerðin biðst „einlæglega afsökunar“
Framkvæmdastjóra Hraðfrystihússins-Gunnvarar, sem gerir út Júlíus Geirmundsson, þykir „þungbært að sitja undir ásökunum um að ekki sé hugað nógu vel að heilsu og öryggi starfsmanna“.
Kjarninn 25. október 2020
Meira úr sama flokkiFólk