Völdu sér óðal í ætt við Downton Abbey

Parið sem sást í mars bera steinbít frá fjöru og upp í bjarg heldur til í greni í Hornbjargi. Þar dvelur það ásamt yrðlingum „í flottasta óðalinu á svæðinu sem er næstum eins og Downton Abby,“ segir Ester Rut Unnsteinsdóttir, spendýravistfræðingur.

Grensteggur í Hælavíkurbjargi að merkja stein og sýna fram á eignarhald sitt á þessu svæði (óðali).
Grensteggur í Hælavíkurbjargi að merkja stein og sýna fram á eignarhald sitt á þessu svæði (óðali).
Auglýsing

Ester Rut Unn­steins­dótt­ir, spen­dýra­vist­fræð­ingur hjá ­Nátt­úru­fræði­stofn­un, færir okkur góðar fréttir af ref­unum í friðland­inu á Horn­strönd­um. Í fyrra­sumar var útlitið dökkt. Eitt­hvað var á seyði með­al­ ref­anna – óðul voru færri en venju­lega, got sjald­gæfari og yrð­lingar fáséð­ar­i en áður.

En í vett­vangs­ferð vetr­ar­ins, þrátt fyrir vonsku­veð­ur, var út­litið bjart­ara. Kannski var það einmitt vegna veð­urs­ins því brim­skaflar sem ­mynd­uð­ust í storm­inum skol­uðu reið­ar­innar býsn af sjáv­ar­fangi á land svo ref­irn­ir ­urðu saddir og glað­ir.

Það var því ekki laust við að Ester, sem leidd­i ­sum­ar­leið­ang­ur­inn á svæðið að venju, væri full eft­ir­vænt­ingar að sjá hvern­ig lág­fótan hefði náð að fóta sig þetta sum­ar­ið.

Auglýsing

Rúm­lega tveggja vikna leið­angur Esterar og fjög­urra ann­arra, þeirra Ingva Stígs­son­ar, Birte Technau, Anni Malinen og Lucía Raba Tor­tosa hófst þann 23. júní.

Vegna COVID-far­ald­urs­ins komust ekki aðrir sem gert hafð­i verið ráð fyrir í ferð­ina en að jafn­aði eru sex aðstoð­ar­menn í sum­ar­leið­öngr­unum sem sjá um að vakta þrjú greni og skrá atferli refa og ­ferða­manna. Þessi fjögur eru búsett á Íslandi og gátu því að sögn Esterar tek­ið að sér þetta mik­il­væga verk­efni með litlum fyr­ir­vara.

Farið var á þrjá­tíu þekkt greni og „úti­bú“ eða kot út frá nokkrum þeirra í Hæla­vík, Reka­vík bak Höfn, Horn­vík og Látra­vík. Einnig feng­ust ítar­legar upp­lýs­ingar um refi i Hlöðu­vík. Alls voru skráðar upp­lýs­ingar af 37 grenjum af um 30 þekktum óðul­u­m. Af þeim reynd­ust níu í ábúð og sáust í þeim 40 yrð­lingar eða að með­al­tali 4,4 á hverju greni.

Tvö greni voru vöktuð í 12 tíma í senn í fimm daga og allt at­ferli manna og dýra skráð og tíma­sett. Önnur greni voru heim­sótt í nokk­ur ­skipti í mis­langan tíma.

Ný dýr áber­andi

Ester segir að flest gren­dýrin sem sáust hafi verið „ný“ en að minnsta kosti tvö þeirra voru þekkt frá fyrri árum. Ein þeirra er hvít læða, dóttir læðu sem fylgst var með árin 2014-2018 áður en hún hvarf.

„Þessi hvíta læða hefur fært sig milli dala í Horn­bjargi en heldur sig við sömu kröfur og áður en hún tekur yfir tvö greni sem hún not­ar bæði og ganga yrð­lingar hennar á milli, um það bil 600 metra,“ útskýrir Est­er. „Á gamla óðal­inu hennar er nú par sem sást til í mars þegar það bar stein­bít alla leið frá fjöru og upp á bjarg. Verður að segj­ast að það þrek­virki sýn­ir hversu hörð dýrin eru af sér og hversu mikið þau leggja á sig til að koma sér­ og sínum fyrir á góðum stað. Hvíta læðan sást líka í mars og hefur haldið sig á sömu slóðum en stegg­ur­inn hennar virð­ist nýr og er þá sá þriðji sem hún eignast af­kvæmi með frá því hún hóf búskap.“

Tveir yrðlingar hvítu læðunnar. Mynd: Ester Rut Unnsteinsdóttir

Fæðu­leifar við greni voru ekki áber­andi og segir Ester það benda til þess að yrð­lingar séu enn ungir og að fæða sé borin inn. „Reynd­ist það raunin því flestir yrð­lingar voru smáir og þó nokkur munur var á elstu og yngstu yrð­ling­unum sem sáust. Einnig voru læður gjarnan inni í grenj­unum en það ­gera þær helst þegar þeir eru enn litl­ir. Sumir yrð­ling­anna voru þó farnir að þvæl­ast veru­lega langt frá gren­in­u.“

Ester greinir svo frá því að  eitt parið hafi staðið í flutn­ing­um, mögu­lega vegna trufl­unar og vor­u yrð­lingar þeirra afar smá­ir. „Einn þeirra var í nær þrjár klukku­stundir einn á þvæl­ingi og skældi mikið en var ekki sinnt af for­eldrum, lík­lega vegna nær­veru ­fólks,“ útskýrir hún. Sá sem var að vakta grenið var staddur í um 100 metra fjar­lægð og tók á end­anum ákvörðun um að færa yrð­ling­inn á nýja gren­ið. „Sá ­stutti skalf, en ekki er ljóst hvort það var af ótta eða kulda. En hann tók ­síðan að éta lít­inn fisk sem fannst við grenið og lagði sig eftir það. Tveim­ur ­dögum síðar sást hann að leik við gotsystk­ini sín og virt­ist við hesta­heilsu.“

Litli yrðlingurinn gæðir sér á litlum fiski. Mynd: Ester Rut Unnsteinsdóttir

Ester ítrekar að ekki sé þó mælt með að fólk bjarg­i yrð­lingum sem það finnur á víða­vangi heldur ætti það að halda sig fjarri þeim og leyfa for­eldrum að ljúka við flutn­inga og koma afkvæmum sínum í skjól. „­Flutn­ingar sem þessir eru oft af völdum trufl­unar og því skal gefa dýr­un­um svig­rúm til að leita skjóls á nýjum stað ef þau telja sig þurfa þess.“

En að gleði­frétt­un­um:

Ref­irnir í Horn­vík og nágrenni virð­ast hafa komið vel und­an­ vetri og er ábúð og tímgun með besta móti, eða 40 pró­sent, segir í sam­an­tekt úr ­leið­angrin­um. Ekki hefur verið eins hátt hlut­fall grenja í aust­an­verðri Horn­vík­ frá árinu 2015. Enn hefur stofn­inn þó ekki náð sér frá því sem var fyrir hrun­ið árið 2014.

Eitt af því sem kemur Ester á óvart er hversu fá hvít dýr virð­ast þríf­ast á svæð­inu og afföll hvítra yrð­linga virð­ist mun hærra en þeirra ­mórauðu. Ester segir að þetta þurfi að skoða betur út frá þeim gögnum sem safnað hefur verið á und­an­förnum tveimur ára­tug­um. Ljóst sé að miðað við þann ­fjölda hvítra dýra sem sjást sem yrð­lingar ættu að vera fleiri hvít full­orð­in ­dýr en raun ber vitni.

Ester ásamt aðstoðarmönnunum fjórum á votviðrisdegi á Hornströndum.

En sum­arið er ekki úti. Það er ekki fyrr en  lok þess sem í ljós mun koma hvernig yrð­ling­unum sem Ester og félagar skráðu á dög­unum mun reiða af.  Hún segir fæðu­skil­yrði séu betri núna en á síð­asta ári og flest óðulin hafa stækkað svo meiri mögu­leik­ar eru fyrir for­eld­rana að afla fæðu en áður þegar þrengra var um dýr­in. „Árið 2020 virð­ist ekki líta út fyrir að verða slæmt fyrir ref­ina á Horn­strönd­um,“ ­segir Est­er.

Í fyrra benti Ester á að svo virt­ist sem ljós­mynd­arar með­ stórar aðdrátt­ar­linsur hefðu haft ein­hver áhrif á ref­ina. Þeir hafi hrein­lega lagt á flótta undan þeim. En í upp­hafi sum­ars voru mun færri ferða­menn á Horn­ströndum en á und­an­förnum árum. Og ferða­menn­irnir sem lögðu þangað leið sína voru ekki þangað komnir til að liggja við greni og mynda. „Það gæti alveg ­skipt máli.“

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fylgistap ríkisstjórnarflokkanna minna en nær allra annarra stjórna eftir bankahrun
Einungis ein ríkisstjórn sem setið hefur frá 2009 hefur mælst með meira fylgi tíu mánuðum eftir að hún tók við völdum en hún fékk í kosningunum sem færði henni þau völd. Sú ríkisstjórn beið afhroð í kosningum rúmum þremur árum síðar.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiInnlent