Völdu sér óðal í ætt við Downton Abbey

Parið sem sást í mars bera steinbít frá fjöru og upp í bjarg heldur til í greni í Hornbjargi. Þar dvelur það ásamt yrðlingum „í flottasta óðalinu á svæðinu sem er næstum eins og Downton Abby,“ segir Ester Rut Unnsteinsdóttir, spendýravistfræðingur.

Grensteggur í Hælavíkurbjargi að merkja stein og sýna fram á eignarhald sitt á þessu svæði (óðali).
Grensteggur í Hælavíkurbjargi að merkja stein og sýna fram á eignarhald sitt á þessu svæði (óðali).
Auglýsing

Ester Rut Unnsteinsdóttir, spendýravistfræðingur hjá Náttúrufræðistofnun, færir okkur góðar fréttir af refunum í friðlandinu á Hornströndum. Í fyrrasumar var útlitið dökkt. Eitthvað var á seyði meðal refanna – óðul voru færri en venjulega, got sjaldgæfari og yrðlingar fáséðari en áður.

En í vettvangsferð vetrarins, þrátt fyrir vonskuveður, var útlitið bjartara. Kannski var það einmitt vegna veðursins því brimskaflar sem mynduðust í storminum skoluðu reiðarinnar býsn af sjávarfangi á land svo refirnir urðu saddir og glaðir.

Það var því ekki laust við að Ester, sem leiddi sumarleiðangurinn á svæðið að venju, væri full eftirvæntingar að sjá hvernig lágfótan hefði náð að fóta sig þetta sumarið.

Auglýsing

Rúmlega tveggja vikna leiðangur Esterar og fjögurra annarra, þeirra Ingva Stígssonar, Birte Technau, Anni Malinen og Lucía Raba Tortosa hófst þann 23. júní.

Vegna COVID-faraldursins komust ekki aðrir sem gert hafði verið ráð fyrir í ferðina en að jafnaði eru sex aðstoðarmenn í sumarleiðöngrunum sem sjá um að vakta þrjú greni og skrá atferli refa og ferðamanna. Þessi fjögur eru búsett á Íslandi og gátu því að sögn Esterar tekið að sér þetta mikilvæga verkefni með litlum fyrirvara.

Farið var á þrjátíu þekkt greni og „útibú“ eða kot út frá nokkrum þeirra í Hælavík, Rekavík bak Höfn, Hornvík og Látravík. Einnig fengust ítarlegar upplýsingar um refi i Hlöðuvík. Alls voru skráðar upplýsingar af 37 grenjum af um 30 þekktum óðulum. Af þeim reyndust níu í ábúð og sáust í þeim 40 yrðlingar eða að meðaltali 4,4 á hverju greni.

Tvö greni voru vöktuð í 12 tíma í senn í fimm daga og allt atferli manna og dýra skráð og tímasett. Önnur greni voru heimsótt í nokkur skipti í mislangan tíma.

Ný dýr áberandi

Ester segir að flest grendýrin sem sáust hafi verið „ný“ en að minnsta kosti tvö þeirra voru þekkt frá fyrri árum. Ein þeirra er hvít læða, dóttir læðu sem fylgst var með árin 2014-2018 áður en hún hvarf.

„Þessi hvíta læða hefur fært sig milli dala í Hornbjargi en heldur sig við sömu kröfur og áður en hún tekur yfir tvö greni sem hún notar bæði og ganga yrðlingar hennar á milli, um það bil 600 metra,“ útskýrir Ester. „Á gamla óðalinu hennar er nú par sem sást til í mars þegar það bar steinbít alla leið frá fjöru og upp á bjarg. Verður að segjast að það þrekvirki sýnir hversu hörð dýrin eru af sér og hversu mikið þau leggja á sig til að koma sér og sínum fyrir á góðum stað. Hvíta læðan sást líka í mars og hefur haldið sig á sömu slóðum en steggurinn hennar virðist nýr og er þá sá þriðji sem hún eignast afkvæmi með frá því hún hóf búskap.“

Tveir yrðlingar hvítu læðunnar. Mynd: Ester Rut Unnsteinsdóttir

Fæðuleifar við greni voru ekki áberandi og segir Ester það benda til þess að yrðlingar séu enn ungir og að fæða sé borin inn. „Reyndist það raunin því flestir yrðlingar voru smáir og þó nokkur munur var á elstu og yngstu yrðlingunum sem sáust. Einnig voru læður gjarnan inni í grenjunum en það gera þær helst þegar þeir eru enn litlir. Sumir yrðlinganna voru þó farnir að þvælast verulega langt frá greninu.“

Ester greinir svo frá því að  eitt parið hafi staðið í flutningum, mögulega vegna truflunar og voru yrðlingar þeirra afar smáir. „Einn þeirra var í nær þrjár klukkustundir einn á þvælingi og skældi mikið en var ekki sinnt af foreldrum, líklega vegna nærveru fólks,“ útskýrir hún. Sá sem var að vakta grenið var staddur í um 100 metra fjarlægð og tók á endanum ákvörðun um að færa yrðlinginn á nýja grenið. „Sá stutti skalf, en ekki er ljóst hvort það var af ótta eða kulda. En hann tók síðan að éta lítinn fisk sem fannst við grenið og lagði sig eftir það. Tveimur dögum síðar sást hann að leik við gotsystkini sín og virtist við hestaheilsu.“

Litli yrðlingurinn gæðir sér á litlum fiski. Mynd: Ester Rut Unnsteinsdóttir

Ester ítrekar að ekki sé þó mælt með að fólk bjargi yrðlingum sem það finnur á víðavangi heldur ætti það að halda sig fjarri þeim og leyfa foreldrum að ljúka við flutninga og koma afkvæmum sínum í skjól. „Flutningar sem þessir eru oft af völdum truflunar og því skal gefa dýrunum svigrúm til að leita skjóls á nýjum stað ef þau telja sig þurfa þess.“

En að gleðifréttunum:

Refirnir í Hornvík og nágrenni virðast hafa komið vel undan vetri og er ábúð og tímgun með besta móti, eða 40 prósent, segir í samantekt úr leiðangrinum. Ekki hefur verið eins hátt hlutfall grenja í austanverðri Hornvík frá árinu 2015. Enn hefur stofninn þó ekki náð sér frá því sem var fyrir hrunið árið 2014.

Eitt af því sem kemur Ester á óvart er hversu fá hvít dýr virðast þrífast á svæðinu og afföll hvítra yrðlinga virðist mun hærra en þeirra mórauðu. Ester segir að þetta þurfi að skoða betur út frá þeim gögnum sem safnað hefur verið á undanförnum tveimur áratugum. Ljóst sé að miðað við þann fjölda hvítra dýra sem sjást sem yrðlingar ættu að vera fleiri hvít fullorðin dýr en raun ber vitni.

Ester ásamt aðstoðarmönnunum fjórum á votviðrisdegi á Hornströndum.

En sumarið er ekki úti. Það er ekki fyrr en  lok þess sem í ljós mun koma hvernig yrðlingunum sem Ester og félagar skráðu á dögunum mun reiða af.  Hún segir fæðuskilyrði séu betri núna en á síðasta ári og flest óðulin hafa stækkað svo meiri möguleikar eru fyrir foreldrana að afla fæðu en áður þegar þrengra var um dýrin. „Árið 2020 virðist ekki líta út fyrir að verða slæmt fyrir refina á Hornströndum,“ segir Ester.

Í fyrra benti Ester á að svo virtist sem ljósmyndarar með stórar aðdráttarlinsur hefðu haft einhver áhrif á refina. Þeir hafi hreinlega lagt á flótta undan þeim. En í upphafi sumars voru mun færri ferðamenn á Hornströndum en á undanförnum árum. Og ferðamennirnir sem lögðu þangað leið sína voru ekki þangað komnir til að liggja við greni og mynda. „Það gæti alveg skipt máli.“

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, í forystusætinu á RÚV í gærkvöldi.
Það liggur ekki fyrir hvort Ísland geti gert tvíhliða samning til að tengja krónu við evru
Staðreyndavakt Kjarnans skoðar fullyrðingu Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um það sé mögulegt fyrir Ísland að gera samkomulag við Seðlabanka Evrópu um að tengja krónuna við evru.
Kjarninn 23. september 2021
Sigríður Ólafsdóttir
Draumastarf og búseta – hvernig fer það saman?
Kjarninn 23. september 2021
Árni Stefán Árnason
Dýravernd: Í aðdraganda kosninganna er blóðmeraiðnaðurinn svarti blettur búfjáreldis – Hluti II
Kjarninn 23. september 2021
Segist hafa reynt að komast að því hvað konan vildi í gegnum tengilið – „Við náðum aldrei að ræða við hana“
Fyrrverandi formaður KSÍ segir að sambandið hafi frétt af meintu kynferðisbroti landsliðsmanna í gegnum samfélagsmiðla. Formleg ábending hafi aldrei borist.
Kjarninn 23. september 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, og Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður Vinstri grænna.
Fleiri kjósendur Sjálfstæðisflokks vilja Katrínu sem forsætisráðherra en Bjarna
Alls segjast 45,2 prósent kjósenda Sjálfstæðisflokksins að þeir vilji fá formann Vinstri grænna til að leiða þá ríkisstjórn sem mynduð verður eftir kosningar.
Kjarninn 23. september 2021
Hugarvilla að Ísland sé miðja heimsins
Þau Baldur, Kristrún og Gylfi spjölluðu um Evrópustefnu stjórnvalda í hlaðvarpsþættinum Völundarhús utanríkismála.
Kjarninn 23. september 2021
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands – Þáttur 4: Byggir Evrópustefna íslenskra stjórnvalda á áfallastjórnun?
Kjarninn 23. september 2021
Rósa Björk Brynjólfsdóttir
Kosningarnar núna snúast um loftslagsmál
Kjarninn 23. september 2021
Meira úr sama flokkiInnlent