Auglýsing

Nú þegar ríkisstjórnin er fallin og erfiðlega gengur að mynda nýja ríkisstjórn þá skapast ákveðið tómarúm til að fjalla um efnahagsmálin á Íslandi, án þess að maður sé dreginn í dilka til hægri og vinstri.

Mikill gangur

Í nýju Peningamálum Seðlabanka Íslands, frá 16. nóvember, er fjallað um stöðu mála á Íslandi og einnig horfur á alþjóðavettvangi. Fram kemur í ritinu þær séu nú ekki sérlega bjartar og bendir margt til þess að á alþjóðavettvangi verði erfiðleikar víða. Á Íslandi er hins vegar „mikill gangur“ eins og orðrétt segir í Peningamálum. „Á sama tíma er krafturinn í innlendum efnahagsbúskap mikill og hefur sótt í sig veðrið. Þjóðarútgjöld jukust um tæplega 10% milli ára á fyrri hluta ársins og þar af jókst einkaneysla um hátt í 8% og fjárfesting um tæplega þriðjung. Hagvöxtur var því 4,1% sem er áþekkur vöxtur og í fyrra. Talið er að þjóðarútgjöld muni vaxa um tæplega 9% á árinu í heild sem yrði mesti vöxtur þeirra á einu ári síðan árið 2006.“

Tekið er fram að verðbólga muni að öllum líkindum haldast fyrir neðan 2,5 prósent verðbólgumarkmiðið næstu misserin og einkenni eru komin fram um skort á vinnuafli.

Auglýsing

Ein helsta þjóðaríþrótt Íslendinga þessa dagana er að bera saman stöðuna, miðað við staðlaðar hagtölur, á Íslandi við önnur lönd. Þar er Ísland yfirleitt ofarlega á lista. „Ísland verður alltaf ríkt og staðan verður alltaf nokkuð góð,“ sagði Jón Daníelsson, prófessor í hagfræði, í fróðlegu erindi á fundi Samtaka atvinnulífsins fyrr á árinu. 

Um leið áréttaði hann að við þyrftum samt að vinna í okkar málum og reyna að styrkja menntakerfið og nýsköpunarstarf, svo eitthvað sé nefnt.

Það er mikið til í þessu hjá Jóni. Að vissu leyti er Ísland velmegunarstaður sem kemur oftast nær vel út í alþjóðlegum samanburði, út frá hagtölum séð. Og það er líka gott að búa á Íslandi, á flesta mælikvarða. 

Eru þessar hagtölur aðalatriðið?

Mér finnst sjálfum eins og stundum sé talað of mikið um þessar hagtölur, það er hagvöxt, atvinnuleysi og slíkt. 

Ég líka skil ekki hverju það á að skila, að bera saman hagtölur á Íslandi við tugmilljónaþjóðir út í heimi. Varla trúa hagfræðingar því, að það sé góður mælikvarði á það hvort hér gangi vel eða illa? Ef það er 5 prósent hagvöxtur á Íslandi, en þrjú prósent í Bandaríkjunum, er það þá á einhvern hátt einkenni um að það gangi betur á Íslandi?

Það hjálpar ekki mikið finnst mér, við að glöggva sig á stöðu mála. Ísland er tæplega 200 þúsund einstaklinga vinnumarkaður og það ætti frekar að reyna að finna hagkerfi sem eru sambærileg að einhverju leyti og skoða hvernig okkur reiðir af í þeim samanburði. Í Bandaríkjunum einum eru mörg hundruð hagkerfi sem eru miklu stærri og sterkari en Ísland, og það sama má segja um fleiri lönd og svæði í Evrópu. Einstakir hlutar borgarsamfélaga geta verið betri í samanburði heldur en efnahagsreikningar heilu þjóðanna. Stærðarmunurinn skekkir myndina á veruleikann. Verkefnið hlýtur frekar að vera að bæta það sem er fyrir, í stað þess að segjast alltaf vera betri en hinir í hagvexti.

Stundum heyrir maður stjórnmálamenn ræða um Ísland í beinum samanburði við heilu heimsálfurnar. Sigurður Ingi Jóhannsson, formaður Framsóknarflokksins, hefur meðal annars talað um að allt sé í kalda koli í Evrópu. Hann hefur samt ekki útskýrt það nákvæmlega, enda staðan í álfunni misjöfn. 

Hvað myndi mannauðsstjórinn segja?

Mestu áhyggjurnar finnst mér snúa að því að greina hvað nákvæmlega er að eiga sér stað á vinnumarkaðnum. Það vantar lykilgögn í því samhengi, sem tengjast því hvaða þekking hefur verið að fara úr landi og hvaða þekking til landsins. Þjóðskrá tekur ekki saman upplýsingar um menntun og reynslu þeirra sem flytja til og frá landinu og því getur Hagstofan ekki brugðið upp mynd af stöðunni. Þetta er bagalegt.

Ef mannauðsstjóri íslenska ríkisins væri starfandi, þá myndi hann vafalítið ekki sætta sig við þetta. Ef mið er tekið af skrifum Seðlabanka Íslands þá eru helst að skapast ný störf í ferðaþjónustu og byggingariðnaði, enda „mikill gangur“ þar um þessar mundir. Vöxtur í sérfræðistörfum er hugsanlega ekki ásættanlegur og það gæti skýrt mynstrið sem sést í tölum Hagstofunnar. Þær sína að mikill fjöldi útlendinga hefur verið að flytja til landsins en straumur Íslendinga úr landi er nokkuð stöðugur. Einkum er það ungt fólk sem er að fara. Á árunum 2010 til og með 2015 hafa 6.011 Íslendingar, umfram aðflutta, flutt úr landi. Þróunin hefur verið svipuð á þessu ári. Straumurinn er stöðugur. Á móti komu 6.840 erlendir ríkisborgar til landsins, umfram brottflutta, á sama tímabili. 

Neyðaróp í góðærinu

Það sem er verst við þessa stöðu, þar sem hinn „mikli gangur“ í hagkerfinu hefur átt sviðið, er að hálfgerð neyðaróp hafa verið að koma frá þeim stað í hagkerfinu, þar sem ætti helst að vera mikill kraftur um þessar mundir. Það er frá háskóla- og rannsóknarstarfi. Þar vantar fjármagn og langtímaáætlun. Háskóli Íslands fór í sýnilega herferð fyrir kosningarnar í október til að benda á stöðuna og aðrir háskólar hafa gert slíkt hið sama. Rektorar háskóla landsins eru allir samstíga og ég skynja orð þeirra þannig að mikil hætta sé á ferðum. Innviðir landsins eru í húfi, til langrar framtíðar.


Stjórnmálamenn - og líka hagfræðingar - ættu að gefa þessu gaum. Þrátt fyrir góðar hagvaxtartölur, lítið atvinnuleysi og „mikinn gang“ í efnahagslífinu, þá er ekki sjálfgefið að við séum á réttri leið. Tölur um framleiðni hafa lítið skánað og vöxturinn í alþjóðlegum geira er heldur ekki nægilega mikill. Miklar launahækkanir sem framundan eru heilt yfir vinnumarkaðinn gætu reynst innstæðulitlar af þessum sökum, til framtíðar litið.

Þá telur margt okkar menntaðasta fólk í háskólunum, að það sé beinlínis verið að hola þá að innan með fjársvelti og lélegri stefnumörkun af hálfu stjórnvalda. 

Gísli Hauksson, forstjóri GAMMA, sagði í viðtali við Morgunblaðið á dögunum, að falskt gengi krónunnar geti haft hættur í för með sér. „Ef 
ekki er hægt að treysta því að gengi gjaldmiðils sé rétt er líklegra að menn taki rangar ákvarðanir. Og við skulum bara vona að menn hafi ekki tekið rangar ákvarðanir varðandi þætti sem tengjast til dæmis ferðaþjónustu, út af því að krónan hefur verið kerfisbundið of veik. En það er ástæða til þess að hafa ákveðnar áhyggjur af því,“ sagði Gísli.

Full ástæða er til þess fyrir nýja ríkisstjórn að reyna að kafa undir yfirborð góðra hagtalna og fylgjast þar með því hvaða þekking er að koma til landsins og fara frá því. Þar gæti verið lykill að góðum áætlunum inn í framtíðina en einnig betra og dýpra stöðumati á efnahagslífinu. Láglaunahagvöxtur er ekki ásættanlegur til lengdar og langtímasýn - þar sem nýsköpunarstarf í kringum háskólana er drifkrafturinn að baki nýjum tækifærum - þarf að koma fram og svo í framkvæmd.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Fjallahjólabrautin við Austurkór var eitt verkefna sem valið var til framkvæmda af íbúum í íbúðalýðræðisverkefninu Okkar Kópavogur í fyrra.
Kópavogsbær skoðar flötu fjallahjólabrautina betur eftir holskeflu athugasemda
Kópavogsbær hefur boðað að fjallahjólabraut við Austurkór í Kópavogi verði tekin til nánari skoðunar, eftir fjölda athugasemda frá svekktum íbúum þess efnis að brautin gagnist lítið við fjallahjólreiðar.
Kjarninn 24. júlí 2021
Með stafrænum kórónuveirupassa fæst QR kóði sem sýna þarf á hinum ýmsu stöðum.
Munu þurfa að framvísa kórónuveirupassa til að fara út að borða
Evrópska bólusetningarvottorðið hefur verið notað vegna ferðalaga innan álfunnar síðan í upphafi mánaðar. Í Danmörku hefur fólk þurft að sýna sambærilegt vottorð til að sækja samkomustaði og svipað er nú uppi á teningnum á Ítalíu og í Frakklandi.
Kjarninn 24. júlí 2021
Eldgosið í Geldingadölum hefur verið mikið sjónarspil. Nú virðist það í rénun.
Ráðherra veitir nafni nýja hraunsins formlega blessun sína
Eins og lög gera ráð fyrir hefur Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra staðfest nafngift nýja hraunsins í landi Grindavíkurbæjar. Fagradalshraun mun það heita um ókomna framtíð.
Kjarninn 24. júlí 2021
Ferðamenn við Skógafoss.
Lágur smitfjöldi talinn mikilvægur fyrir heilsu og hagsmuni ferðaþjónustu
Ótti við að lenda á rauðum listum sóttvarnayfirvalda í Evrópu og Bandaríkjunum var tekinn inn í heildarhagsmunamat ríkisstjórnarinnar varðandi nýjar sóttvarnaráðstafanir innanlands. Á morgun verður mannlífið heft á ný vegna veirunnar.
Kjarninn 24. júlí 2021
Einkabílaeign á Ísland er hlutfallslega sú hæsta í Evrópu.
Getur Ísland keyrt sig út úr loftslagsvandanum?
Orkuskipti í samgöngum er eitt helsta framlag íslenskra stjórnvalda í baráttunni við loftslagshamfarir. Rafbílar eru hins vegar ekki sú töfralausn sem oft er haldið fram. Vandamálið er ekki bensíndrifnir bílar heldur bíladrifin menning.
Kjarninn 24. júlí 2021
Daði Már Kristófersson
Gölluð greinargerð um fyrningu aflaheimilda
Kjarninn 24. júlí 2021
Nýútskrifaðir sjúkraþjálfarar hafa sem sakir standa ekki kost á því að starfa á einkareknum stofum innan greiðsluþátttökukerfis hins opinbera fyrr en eftir tveggja ára starf í greininni.
Nýútskrifaðir sjúkraþjálfarar byrja að veita þjónustu án greiðsluþátttöku ríkisins
Á nokkrum sjúkraþjálfarastofum er nú hægt að bóka þjónustu nýútskrifaðra sjúkraþjálfara, en þá þarf að greiða fullt verð fyrir tímann, vegna ákvæðis í reglugerð heilbrigðisráðherra. Tveir eigendur stofa segja þetta ekki gott fyrir skjólstæðinga.
Kjarninn 24. júlí 2021
Ríkisstjórnin fundaði á Egilsstöðum í dag. Mynd úr safni.
200 manna samkomutakmarkanir til 13. ágúst
Í mesta lagi 200 manns mega koma saman frá miðnætti á morgun og þar til 13. ágúst og eins metra regla verður í gildi. Barir og veitingahús þurfa að loka á miðnætti.
Kjarninn 23. júlí 2021
Meira úr sama flokkiLeiðari
None