#Stjórnmál#Efnahagsmál

Landið allt

Magnús Halldórsson

Ný rík­is­stjórn Bjarna Bene­dikts­sonar er tekin við og hennar bíða erfið verk­efni, eins og ávallt þegar ný stjórn tekur við stjórn­ar­taumun­um. Í rík­is­stjórn­inni er einn ráð­herra af lands­byggð­inni, Krist­ján Þór Júl­í­us­son, en aðrir hafa sínar rætur fyrst og fremst á höf­uð­borg­ar­svæð­inu (sé Akra­nes þar tekið með í reikn­ing­inn). Bene­dikt Jóhann­es­son, for­maður Við­reisnar og nýr fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, kemur úr Norð­aust­ur­kjör­dæmi en hann er Reyk­vík­ing­ur, fyrst og fremst. 

Eðli­legar áhyggjur

Það er eðli­legt að fólk á lands­byggð­inni hafi af þessu áhyggjur en ástæðu­laust er að ætla stjórn­inni fyr­ir­fram að sinna henni illa. Það er auð­velt að benda á efna­hags­legt mik­il­vægi þess að á Íslandi blóm­stri mann­líf og atvinnu­líf á lands­byggð­inni, til sjávar og sveita, en sjaldan hefur það verið mik­il­væg­ara en nú. Upp­gangur ferða­þjón­ust­unnar er að vissu leyti opin­berun á því hversu miklu skiptir að hlúa að lands­byggð­inni og hinum dreifð­ari byggð­um. Nátt­úruperlur og þjóð­garð­ar. Allt er þetta hluti af heild sem hugsa þarf um af heil­indum og virð­ingu. Aðgans­stýr­ing á þétt setin og vin­sæl svæði er til dæmis mál sem þarf að leysa far­sæl­lega sem allra fyrst.

Í þessu sam­hengi bein­ist kast­ljósið að sam­göng­um. Í stjórn­ar­sátt­mál­anum segir meðal ann­ars þetta: „Rík­is­stjórnin mun stuðla að upp­bygg­ingu á innvið­um sam­fé­lags­ins, sam­göng­um, heil­brigð­is- og mennta­kerfi og kraft­miklu og sam­keppn­is­hæfu atvinnu­lífi fyrir íbúa um land allt.“ Þetta er stór og mikil full­yrð­ing eins og oft má segja um stjórn­ar­sátt­mála, þá er text­inn opinn í báða enda og engar útfærslur boð­að­ar.

Auglýsing

Merki­legar upp­lýs­ingar

Vega­gerðin birti á dög­unum upp­lýs­ingar um umferð­ar­þunga á hring­veg­inum á síð­asta ári og má með sanni segja að þær hafi verið athygl­is­verð­ar. Ekki er annað að sjá en að mik­ill vöxtur í ferða­þjón­ustu komi glögg­lega fram í umferð­ar­töl­un­um, því umferð­ar­þung­inn jókst um mikið á árinu 2016 sam­an­borið við árið 2015.

Mikill umferðarþungi hefur verið á hringveginum og aukning mikil milli ára, eins og sést á þessari mynd frá Vegagerðinni.Í umsögn Vega­gerð­ar­innar um umferð­ar­töl­urnar segir meðal ann­ars. „Árið 2016 var algert metár í umferð­inni á Hring­veg­inum en umferðin jókst um ríf­lega 13 pró­sent sem er gríð­ar­lega mikil aukn­ing á einu ári. Aukn­ingin er nærri tvö­föld á við aukn­ing­una sem næst kemur á milli áranna 2006 og 2007 sem var 6,8 pró­sent. Aldrei fyrr hafa jafn­margir bílar farið um mæli­punkta Vega­gerð­ar­innar á Hring­veg­in­um. Sama á við um nýlið­inn des­em­ber­mánuð en umferðin jókst um ríf­lega 21 pró­sent í mán­uð­inum og hefur umferð yfir vetr­ar­mán­uð­ina auk­ist gríð­ar­lega sem lík­lega má fyrst og fremst rekja til auk­innar vetr­ar­ferða­mennsku. Umferðin í des­em­ber 2016 jókst gríðar mikið en nið­ur­staðan varð rúm­lega 21% aukn­ing árið 2016 miðað við sama mánuð árið 2015.  Þetta er mesta aukn­ing mill des­em­ber mán­uða frá því að þessi sam­an­tekt hófst.  Um­ferð jókst á öllum lands­svæðum en lang­mest mæld­ist aukn­ingin um mæli­snið á Aust­urlandi eða um tæp­lega 52%.  Minnst jókst umferð um mæli­snið um og í grennd við höf­uð­borg­ar­svæðið eða um 18%.“

Það má svo nefna það einnig, að umferð utan hring­veg­ar­ins og innan höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins, hefur einnig auk­ist mikið og litlu minna en á hring­veg­in­um, hlut­falls­lega. Það má meðal ann­ars nefna að umferð á Vest­fjörðum hefur auk­ist um 120 pró­sent frá árinu 2005 þrátt fyrir að fólks­fækkun hafi verið við­var­andi vanda­mál á þessu fal­lega svæði sem ferða­menn sækja sífellt meira.

Þessar tölur gefa til­efni til þess að ætla, að end­ur­hugsa þurfi fjár­fest­ingar í sam­göng­um. Einkum og sér í lagi vegna þess­arar gjör­breyttu stöðu sem komin er upp vegna auk­inna umsvifa ferða­þjón­ustu. Vega­gerðin hefur bent á það ítrek­að, að nauð­syn­legt sé að huga að við­haldi þannig að ekki verði til mikil vanda­mál og kostn­að­ar­auki að lok­um. Nú er svo komið að þetta þarfn­ast allt end­ur­skoð­un­ar.

Stórar tölur

Ekki er langt síðan að Skúli Mog­en­sen, for­stjóri WOW Air, benti á það á að lík­lega þyrfti að fjár­festa í bættum sam­göngum fyrir 100 til 200 millj­arða króna á næstu árum. Stórar töl­ur, vissu­lega, en hags­mun­irnir eru líka miklir fyrir hag­kerf­ið. Upp­bygg­ing ferða­þjón­ust­unnar hefur breytt hag­kerf­inu og upp­söfnuð þörf í inn­viða­fjár­fest­ingum er orðin veru­lega mik­il.

Töl­urnar frá Vega­gerð­inni benda til þess að sam­göngu­á­ætlun stjórn­valda sé ekki nógu metn­að­ar­full. Von­andi mun ný rík­is­stjórn Bjarna Bene­dikts­sonar skoða þessi mál vel núna. Fljótt á litið gæti það orðið mikið mál fyrir rík­is­stjórn­ina að mynda góða teng­ingu við lands­byggð­ina. Von­andi verður horft eftir hags­munum sem þar liggja og þar eru sam­göngu­mál ofar­lega á blaði.

Eng­inn gerir lítið úr því að staðan sé snúin þegar að þessu kem­ur. Helsti áhættu­þátt­ur­inn í hag­kerf­inu er ofhitnun þar sem gengið hefur styrkst stöðugt með miklu gjald­eyr­is­inn­streymi, ekki síst frá ferða­mönn­um. Gangi spár eftir þá mun sú þróun vafa­lítið halda áfram.

Hið opin­bera þarf því að velja fjár­fest­ing­ar­verk­efni sín vel til að hjólin snú­ist ekki of hratt. Hinn breytti veru­leiki þegar kemur að auknum umferð­ar­þunga ætti að vekja ráða­menn til umhugs­unar um að huga að stór­bættum sam­göng­um. Sagan sýnir að þær leysa oft efna­hag­s­krafta úr læð­ingi og skila sér alltaf marg­falt til baka.

Meira úr Kjarnanum