Af hverju gaf ég konunni minni ryksugu í jólagjöf?

Eiríkur Ragnarsson útskýrir af hverju það var frábær hugmynd að gefa konunni sinni þrifvélmenni í jólagjöf.

Auglýsing

Þetta var reyndar róbóta ryksuga, sem ryksugar sjálf. En þegar ég útskýrði það fyrir vinum og vanda­mönn­um, sem for­vitn­uð­ust um hvað ég ætl­aði að gefa henni, þá ráku þeir samt upp smá hneyksl­un­ar­svip. En ég er viss um að ef fólk hefði nennt að hlusta á útskýr­ingar mín­ar, þá hefði eflaust dreg­ist eitt­hvað úr hneyksl­un­ar­svipn­um. 

Konan mín og ég erum nefni­lega bæði hag­fræð­ing­ar, jafn gömul og vinnum svo gott sem sama starf hjá sama fyr­ir­tæki. Helsti mun­ur­inn á okkur er sá að hún var mikið dug­legri á sínum yngri árum og varð það til þess að hún dúxaði í mennta­skóla og grunn­nám­inu í háskól­anum í Freiburg (hún er þjóð­verji). Fyrir vikið fékk hún styrk til þess að lesa hag­fræði við Cambridge há­skól­ann í Bret­landi þar sem hún útskrif­að­ist með meist­ara próf. Eftir útskrift fór hún beint til London og hóf störf hjá ráð­gjafa­skrif­stofu þar sem hún vinnur enn í dag. Það var um það leiti sem gafst ég upp á því að reyna að meika það sem tón­list­ar­maður ég skellti mér í grunn­nám í HÍ.

Fimm árum seinna var ég búinn að vinna mér inn sömu gráðu og Hanna (reyndar ekki frá Cambridge en þokka­legum skóla á Nýja Sjá­land­i). Ég flutti til London í leit að vinnu og land­aði starfi hjá sama fyr­ir­tæki og Hanna. – sem var þá komin með 5 ára starfs­reynslu. 

Auglýsing

Sem sagt: konan mín, Hanna, hefur sömu menntun (frá betri skóla) og ég; hún hefur mikið meiri starfs­reynslu og er þar af leið­andi mikið betri en ég í þessu starfi. Og sem betur fer gerir þetta það að verkum að hún gegnir ekki bara hærri stöðu í fyr­ir­tæk­inu sem við vinnum í heldur er hún líka með hærri laun. Eins og það á að ver­a, alltaf. 

Þar sem Hanna er með hærri laun en ég, þá þýðir það líka að fórn­ar­kostn­aður Hönnu vegna ryksugu tengdra verk­efna er að öllu jöfnu hærri en minn. Það er að segja, fyrir hverja stund sem hún eyðir í að ryk­suga getur hún ekki unnið borguð störf (eða gert eitt­hvað annað sem hún metur jafn mik­ils virð­i). 

Ef ég, sem hag­fræð­ing­ur, án frek­ari upp­lýs­inga um ein­stak­ling­ana, ætti að ráð­leggja okkur tveim­ur, þá mundi ég leggja það til að karl­inn (ég!) sem hefur lægri fórn­ar­kostnað af því að ryksuga, sæi um alla ryksugun á heim­il­inu. En í stað­inn ryk­suga ég allt of sjald­an.

Hvers vegna ryk­suga ég ekki?

Stað­reyndin er sú, að eins og allt of margir karl­ar, þá semur mér ágæt­lega við ryk. Það bögg­aði mig ekk­ert sér­stak­lega þegar ég bjó einn og þá ryksug­aði ég ekki oft. Hanna aftur á móti þolir ekki ryk og vill helst að íbúðin sem við búum nú saman í sé ryksugað tvisvar í viku.

Þetta gerir það að verkum að þegar líða tekur á vik­una og ryk byrjar að safn­ast saman í hornum og undir rúm­inu, þá pæli ég lítið í því. Á sama tíma sér Hanna rykið safn­ast saman og mynda bómull­ar­hnoðra sem verða ógeðs­legri og ógeðs­legri með hverjum degi. Og þar af leið­andi endar hún oft­ast á því að grípa ryksug­una og gera allt fínt. 

Nú ber að taka það fram að mér er ekki alveg sama um ryk. Stað­reyndin er sú að ég kann betur við íbúð­ina mína ryklausa en fulla af bómull­ar­hnoðr­um. Hanna hefur bara minni þol­in­mæði fyrir ryki. Þar af leið­andi er það ég sem flýt áfram (e. free-ride) á hennar stand­ard. Og það er því staðan á heim­il­inu undir því sem ákjós­an­legt er (e. suboptimal).

Mark­aður fyrir ryksugu­vinnu

Í dag eyðum við sam­an­lagt um klukku­stund á viku í að ryk­suga. Það skipt­ist nokkurn veg­inn þannig að ég ryk­suga í aðeins meira en núll klukku­stundir á meðan Hanna ryksugar um það bil í eina klukku­stund. Þar sem það er ekki mögu­leiki fyrir okkur að borga utan­að­kom­andi fyrir að ryk­suga þá virð­ist eina mark­aðs­lausnin vera að koma á fót heim­il­is­mark­aði fyr­ir ryksugun. Eftir allt er mark­aðs­brest­ur­inn sem við stöndum frammi fyrir ein­fald­lega sá að það er ekki neinn mark­aður til stað­ar. En hver yrði útkoman á slíkum mark­aði?

Hanna er með um það bil 30% hærri laun en ég. Hún gæti því unnið einn yfir­vinnu­tíma á viku (sem er raun­sætt þar sem við erum bæði, sjálf­vilj­ug, í 80% vinnu) og borgað mér fyrir að ryk­suga. Út frá hag­fræði­legum sjón­ar­mið­um, þá væri þeta nettó ávinn­ingur fyrir okkur bæði: Hanna þyrfti ekki lengur að ryksuga; ég fengi allt upp að 30% meira borgað í klukku­tíma af ryksugi en í vinn­unni; og við byggjum saman í jafn hreinni íbúð og áður.

En þó svo að eigum lít­inn róbóta, þá erum við ekki hag­fræðiró­bótar. Við erum pass­lega skyn­söm til þess að átta okkur á því að of mikil skyn­semi gæti dregið úr róm­an­tík­inni á heim­il­inu og er þess vegna er sú óskyn­sama ákvörðun að opna ekki heim­il­is­markað mögu­lega skyn­samasta ákvörð­unin sem við getum tek­ið. En það þýðir það að mark­aðs­brest­ur­inn er enn til stað­ar. Hanna ryksugar of mikið og ég ryk­suga of lít­ið. En ekki mikið leng­ur.

Róbóta ryksugan leysir vanda­málið

Sem betur fer er það þannig að sum verk­efni er hægt að leysa ann­að­hvort með mann­legu striti  (e. labour) eða með fjár­munum (e. capi­tal). Ef það er ódýr­ara að kaupa græju en að borga ein­stak­lingi fyrir að fram­kvæma sama verk, þá er sjálf­sagt að kaupa græj­una frekar en að borga ein­stak­lingn­um.

Róbóta ryksugan kost­aði mig um það bil 62.000 Kr.. Ég veit ekki hversu lengi róbót­inn endast, en þessi kemur með tveggja ára ábyrgð. Ryksugan ætti því, að lág­marki, að spara okkur um það bil 104 klukku­stundir af ryksugi. Sem þýðir að tíma­kaup hennar er rétt rúm­lega 500 Kr. –  sem er mikið minna en fórn­ar­kostn­aður (það er tíma­kaup) okkar beggja! 

Gjöfin mín er því ekki beint róbóti, heldur er það lausn á litlum mark­aðs­bresti sem á sér stað á heima hjá okkur sem kemur fyrst of fremst niður á kon­unni minni. Útkoman er það sem skiptir máli, ég er í eins góðum málum og áður en Hanna hefur grætt 104 klukku­stund­ir. Sem er slatti af klukku­tím­um.

Meira úr sama flokkiEikonomics