Stjórnmálamenn sem tala um tölur vita stundum ekkert hvað þeir eru að tala um

Eiríkur Ragnarsson, Eikonomics, fjallar um ást hagfræðinga á tölfræði og hvað gerist þegar hagtölur lenda í röngum höndum.

Auglýsing

Hag­fræð­ingar elska stærð­fræði, töl­fræði og tölur almennt. Einnig finnst þeim gaman að marg­falda eina tölu með ann­arri, heilda föllin sem þau til­heyra og fáum við fiðr­ildi í magan við það til­hugs­un­ina um það eitt að diffra föll. En það sem hag­fræð­ingar elska mest: Hag­töl­ur.

Þessi ást hag­fræð­inga fer ekki fram hjá neinum sem okkur þekkja og hefur hún tekið sinn toll í gegnum tíð­ina. Við drepum vini og vanda­menn úr bess­erwissa­skap í boðum og venju­lega er okkur ekki boðið á annað stefnu­mót (nema að sjálf­sögðu þegar við förum á stefnu­mót með hvor öðrum).

En ástin hefur sína kosti. Til dæmis gerir hún það að verkum að hag­fræð­ingar eiga það til að grand­skoða hverja ein­ustu tölu sem borin er fyrir almenn­ing. Þeir spyrja: Hvernig var talan sett sam­an? Hvaða for­sendur liggja að baki útreikn­ings henn­ar? Hvað nákvæm­lega mælir hún? Hvaða stofnun tók hana sam­an? Og svo má lengi telja.

Auglýsing

Und­an­farin ár hafa vin­sældir og almenn notkun hagtalna farið vax­andi.  Meira ber á því að póli­tíkusar slengi út eins og einni kaup­mátt­ar­vaxta­tölu til að segja okkur hvað við höfum það gott (eða slæmt) og fyr­ir­tæki (og hags­muna­fé­lög) not­ast við þær til þess að sýna fram á fram­lag þeirra til sam­fé­lags­ins. Sem er gott og bless­að. Nema þegar þær lenda í röngum hönd­um.

Boris Johnson fyrrverandi utanríkisráðherra Bretlands.

Rétt áður en Bretar kusu yfir sig að skipta út póli­tík í West­mini­ster fyrir tvö ár af Monty Python paródíu skrif­aði Boris John­son, fána­beri Brex­it, grein í breska frétta­blaðið The Tel­egraph. Í grein­inni fer Boris um víðan völl og fleygir fram hag­töl­um. Áhersla grein­ar­innar er spegluð í fyr­ir­sögnin sem sagði: „eina heims­álfan sem vex hægar en Evr­ópa sé Suð­ur­skaut­ið“.

Boris er hnytt­inn og góður penni. En af þess­ari grein að dæma er hann annað hvort ekki læs á töl­ur, eða þá notar hann þær út úr sam­hengi, vís­vit­andi.

Boris benti til að mynda á það að lands­fram­leiðsla ESB hafi aðeins vaxið um 3% frá árinu 2008 á meðan í Banda­ríkj­unum hafi hún vaxið um 13%. Boris gerir mikið veður úr þessum töl­um, þó svo að það sé engin leið að sjá hvaðan hann fékk þær og er erfitt að fá þær til að stemma. En burt séð frá því, þá er það samt stað­reynd að ESB vex hægar en mörg önnur hag­kerfi. Og ekki er greinin skilin öðru­vísi en að hag­vöxtur á þeim mörk­uðum sem Bret­land starfar á sé lyk­il­at­riði í vel­ferð Breta.

Vissu­lega skiptir hag­vöxtur þeirra landa sem maður á í við­skiptum við máli. Til að mynda ef ESB vex og dafnar þá vex og dafnar stærsti mark­aður Breta. Aukin eft­ir­spurn á ESB svæð­inu, að öllu jöfnu, leiðir til þess að Bretar flytja meira út og fá meiri pen­ing fyrir vör­urnar sín­ar. Sem er frá­bært. En einn og sér segir hag­vöxtur okkur lít­ið.

Á sama tíma­bili og Boris talar um óx hag­kerfi Ind­lands um 66%. Þetta afrek fór ekki fram hjá Boris og fyrir stuttu tal­aði hann fyrir því að „túr­bó-hlaða“ sam­band Bret­lands og Ind­lands eftir að Bret­land yfir­gefur ESB. En fyrir utan mik­il­vægi landa­fræð­innar (lönd eiga mest í við­skiptum við nágranna­lönd) þá á það eftir að taka tugi ára þangað til Ind­land og önnur lönd sem vaxa hratt í dag en eru fátæk kom­ast með tærnar þar sem ESB hefur hæl­ana.

Í dag er hag­kerfi ESB tæp­lega sjö sinnum stærra en hag­kerfi Ind­lands. Verð­mæti inn­flutn­ings ESB landa (sem er að mestu leyti milli ESB landa) er um það bil 15 sinnum meira en Ind­lands. Verð­mæti inn­flutn­ings Þýska­lands eins og sér var tæp­lega þrisvar sinnum meira Ind­lands árið 2017.

Ef hag­kerfi Ind­lands og ESB halda áfram að vaxa á þeim hraða sem þeir hafa gert und­an­farin fimm ár (7% og 2%), sem er ólík­legt, þá þýðir það að árið 2050 verður hag­kerfi Ind­lands tíu sinnum stærra en það er í dag, en samt sem áður minna en ESB án Bret­lands.

Heimild: World Bank og Eikonomics.

Boris veit það að Bret­land þarf aðgang að mörk­uðum ESB. Hann er ekki heimsk­ur. Hann veit það líka að nýir mark­að­ir, þó þeir vaxi hratt, eru ekki enn þá nógu stórir til að fylla gatið sem ESB kæmi til með að skilja eftir sig ef Bret­land hrapar út úr Evr­ópu. En svo virð­ist vera sem að honum sé alveg sama. Alla­vega svo lengi sem hann kemst nær mark­miði sínu, sem er að sofa í sama rúmi og Win­ston Churchill í númer 10, þó það verði ekki nema í eina nótt.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Tap TM á þriðja ársfjórðungi nam 251 milljón króna
TM tapaði 251 millj­ón krón­a á þriðja árs­fjórðungi þessa árs. Forstjórinn segir að tapið megi að öllu leyti rekja til fjárfestingastarfsemi.
Kjarninn 23. október 2019
Sigurgeir Finnsson
Leikhús fáránleikans: Um opinn aðgang og útgáfu fræðigreina
Kjarninn 23. október 2019
Rusl og blautþurrkur í skólphreinsistöð í Klettagörðum
Mikið magn af rusli og blautklútum í skólphreinsistöð í Klettagörðum
Umhverfisstofnun minnir fólk enn og aftur á að henda ekki öðru en pappír í klósettin.
Kjarninn 23. október 2019
Már Guðmundsson
Fjárfestingarleiðin og peningaþvætti
Kjarninn 23. október 2019
Vilhjálmur Birgisson, for­maður Verka­lýðs­fé­lags Akra­ness.
Hafna ásökunum Vilhjálms um að Landsvirkjun sé að „slátra“ Elkem
Landvirkjun hafnar því að sýna stóriðjufyrirtækjum óbilgirni með því að selja raforku á hærra verði til þeirra en áður. Vilhjálmur Birgisson vill að Landsvirkjun dragi úr arðsemi sinni til að bæta rekstrarskilyrði Elkem og Norðuráls á Grundartanga.
Kjarninn 23. október 2019
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins.
Helmingur þjóðar hefur litlar áhyggjur af orkupakkanum
Mun fleiri Íslendingar hafa litlar eða engar áhyggjur af áhrifum þriðja orkupakka ESB á hagsmuni þjóðarinnar en þeir sem áhyggjur hafa. Miðflokkurinn sker sig úr en 90 prósent stuðningsmanna flokksins hafa áhyggjur af áhrifum orkupakkans.
Kjarninn 23. október 2019
Bjarni Ármannsson er forstjóri Iceland Seafood.
Bréf í Iceland Seafood skráð á markað á þriðjudag
Iceland Seafood verður tuttugasta félagið á Aðalmarkaði Kauphallar Íslands þegar bréf í félaginu verða tekin til viðskipta eftir helgi.
Kjarninn 23. október 2019
Dagur Hjartarson
Samtök atvinnu, lífs og dauða
Kjarninn 23. október 2019
Meira úr sama flokkiEikonomics