Stjórnmálamenn sem tala um tölur vita stundum ekkert hvað þeir eru að tala um

Eiríkur Ragnarsson, Eikonomics, fjallar um ást hagfræðinga á tölfræði og hvað gerist þegar hagtölur lenda í röngum höndum.

Auglýsing

Hag­fræð­ingar elska stærð­fræði, töl­fræði og tölur almennt. Einnig finnst þeim gaman að marg­falda eina tölu með ann­arri, heilda föllin sem þau til­heyra og fáum við fiðr­ildi í magan við það til­hugs­un­ina um það eitt að diffra föll. En það sem hag­fræð­ingar elska mest: Hag­töl­ur.

Þessi ást hag­fræð­inga fer ekki fram hjá neinum sem okkur þekkja og hefur hún tekið sinn toll í gegnum tíð­ina. Við drepum vini og vanda­menn úr bess­erwissa­skap í boðum og venju­lega er okkur ekki boðið á annað stefnu­mót (nema að sjálf­sögðu þegar við förum á stefnu­mót með hvor öðrum).

En ástin hefur sína kosti. Til dæmis gerir hún það að verkum að hag­fræð­ingar eiga það til að grand­skoða hverja ein­ustu tölu sem borin er fyrir almenn­ing. Þeir spyrja: Hvernig var talan sett sam­an? Hvaða for­sendur liggja að baki útreikn­ings henn­ar? Hvað nákvæm­lega mælir hún? Hvaða stofnun tók hana sam­an? Og svo má lengi telja.

Auglýsing

Und­an­farin ár hafa vin­sældir og almenn notkun hagtalna farið vax­andi.  Meira ber á því að póli­tíkusar slengi út eins og einni kaup­mátt­ar­vaxta­tölu til að segja okkur hvað við höfum það gott (eða slæmt) og fyr­ir­tæki (og hags­muna­fé­lög) not­ast við þær til þess að sýna fram á fram­lag þeirra til sam­fé­lags­ins. Sem er gott og bless­að. Nema þegar þær lenda í röngum hönd­um.

Boris Johnson fyrrverandi utanríkisráðherra Bretlands.

Rétt áður en Bretar kusu yfir sig að skipta út póli­tík í West­mini­ster fyrir tvö ár af Monty Python paródíu skrif­aði Boris John­son, fána­beri Brex­it, grein í breska frétta­blaðið The Tel­egraph. Í grein­inni fer Boris um víðan völl og fleygir fram hag­töl­um. Áhersla grein­ar­innar er spegluð í fyr­ir­sögnin sem sagði: „eina heims­álfan sem vex hægar en Evr­ópa sé Suð­ur­skaut­ið“.

Boris er hnytt­inn og góður penni. En af þess­ari grein að dæma er hann annað hvort ekki læs á töl­ur, eða þá notar hann þær út úr sam­hengi, vís­vit­andi.

Boris benti til að mynda á það að lands­fram­leiðsla ESB hafi aðeins vaxið um 3% frá árinu 2008 á meðan í Banda­ríkj­unum hafi hún vaxið um 13%. Boris gerir mikið veður úr þessum töl­um, þó svo að það sé engin leið að sjá hvaðan hann fékk þær og er erfitt að fá þær til að stemma. En burt séð frá því, þá er það samt stað­reynd að ESB vex hægar en mörg önnur hag­kerfi. Og ekki er greinin skilin öðru­vísi en að hag­vöxtur á þeim mörk­uðum sem Bret­land starfar á sé lyk­il­at­riði í vel­ferð Breta.

Vissu­lega skiptir hag­vöxtur þeirra landa sem maður á í við­skiptum við máli. Til að mynda ef ESB vex og dafnar þá vex og dafnar stærsti mark­aður Breta. Aukin eft­ir­spurn á ESB svæð­inu, að öllu jöfnu, leiðir til þess að Bretar flytja meira út og fá meiri pen­ing fyrir vör­urnar sín­ar. Sem er frá­bært. En einn og sér segir hag­vöxtur okkur lít­ið.

Á sama tíma­bili og Boris talar um óx hag­kerfi Ind­lands um 66%. Þetta afrek fór ekki fram hjá Boris og fyrir stuttu tal­aði hann fyrir því að „túr­bó-hlaða“ sam­band Bret­lands og Ind­lands eftir að Bret­land yfir­gefur ESB. En fyrir utan mik­il­vægi landa­fræð­innar (lönd eiga mest í við­skiptum við nágranna­lönd) þá á það eftir að taka tugi ára þangað til Ind­land og önnur lönd sem vaxa hratt í dag en eru fátæk kom­ast með tærnar þar sem ESB hefur hæl­ana.

Í dag er hag­kerfi ESB tæp­lega sjö sinnum stærra en hag­kerfi Ind­lands. Verð­mæti inn­flutn­ings ESB landa (sem er að mestu leyti milli ESB landa) er um það bil 15 sinnum meira en Ind­lands. Verð­mæti inn­flutn­ings Þýska­lands eins og sér var tæp­lega þrisvar sinnum meira Ind­lands árið 2017.

Ef hag­kerfi Ind­lands og ESB halda áfram að vaxa á þeim hraða sem þeir hafa gert und­an­farin fimm ár (7% og 2%), sem er ólík­legt, þá þýðir það að árið 2050 verður hag­kerfi Ind­lands tíu sinnum stærra en það er í dag, en samt sem áður minna en ESB án Bret­lands.

Heimild: World Bank og Eikonomics.

Boris veit það að Bret­land þarf aðgang að mörk­uðum ESB. Hann er ekki heimsk­ur. Hann veit það líka að nýir mark­að­ir, þó þeir vaxi hratt, eru ekki enn þá nógu stórir til að fylla gatið sem ESB kæmi til með að skilja eftir sig ef Bret­land hrapar út úr Evr­ópu. En svo virð­ist vera sem að honum sé alveg sama. Alla­vega svo lengi sem hann kemst nær mark­miði sínu, sem er að sofa í sama rúmi og Win­ston Churchill í númer 10, þó það verði ekki nema í eina nótt.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þótt ferðamenn séu farnir að heimsækja Ísland í meira magni en í fyrra, og störfum í geiranum hafi samhliða fjölgað, er langur vegur að því að ferðaþjónustan skapi jafn mörg störf og hún gerði fyrir heimsfaraldur.
Langtímaatvinnuleysi 143 prósent meira en það var fyrir kórónuveirufaraldur
Þótt almennt atvinnuleysi sé komið niður í sömu hlutfallstölu og fyrir faraldur þá er atvinnuleysið annars konar nú. Þúsundir eru á tímabundnum ráðningastyrkjum og 44 prósent atvinnulausra hafa verið án vinnu í ár eða lengur.
Kjarninn 17. október 2021
Eiríkur Ragnarsson
Af hverju er aldrei neitt til í IKEA?
Kjarninn 17. október 2021
Karl Gauti Hjaltason er oddviti Miðflokksins í Suðvesturkjördæmi.
„Það er búið að eyðileggja atkvæðin í þessu kjördæmi“
Atkvæðin í kosningunum í Norðvesturkjördæmi „eru því miður ónýt,“ segir Karl Gauti Hjaltason, fyrrverandi sýslumaður og „vafaþingmaður“ Miðflokksins. „Það getur enginn í raun og veru treyst því að ekki hafi verið átt við þessi atkvæði“.
Kjarninn 17. október 2021
Gabby Petito
Verður morðið á Gabby Petito leyst á TikTok?
Margrét Valdimarsdóttir, doktor í afbrotafræði, segir enga ástæðu til að óttast breyttan veruleika við umfjöllun sakamála en mikilvægt sé að að gera greinarmun á sakamálum sem afþreyingu og lögreglurannsókn.
Kjarninn 17. október 2021
Lars Løkke fyrrverandi forsætisráðherra Danmerkur og formaður í Venstre.
Klækjarefurinn Lars Løkke ekki á förum úr pólitík
Þegar Lars Løkke Rasmussen sagði af sér formennsku í danska Venstre flokknum 2019 töldu margir að dagar hans í stjórnmálum yrðu brátt taldir. Skoðanakannanir benda til annars, nýstofnaður flokkur Lars Løkke nýtur talsverðs fylgis kjósenda.
Kjarninn 17. október 2021
Kornótta ljósmyndin sem vakti athygli á kjarabaráttu
Verkafólk hjá morgunkornsframleiðandanum Kelloggs segist ekki ætla að láta bjóða sér kjaraskerðingar og er komið í verkfall. Einn verkfallsvörðurinn varð nokkuð óvænt andlit baráttunnar.
Kjarninn 16. október 2021
Lestur Fréttablaðsins á leið undir 30 prósent og verðhækkanir á prentun blaða framundan
Frá byrjun árs 2018 hefur lestur Fréttablaðsins aukist á milli mánaða í fimm skipti en dalað 39 sinnum. Útgáfufélag blaðsins tapaði um 800 milljónum króna á árunum 2019 og 2020.
Kjarninn 16. október 2021
Bankarnir bjóða ekki lengur upp á lægstu vextina
Í byrjun árs í fyrra voru óverðtryggð lán 27,5 prósent af heildaríbúðalánum til heimila. Nú er hlutfallið komið yfir 50 prósent. Þessi breyting gæti stuðlað að því að Seðlabankinn þurfi ekki að hækka stýrivexti jafn skarpt til að slá á eftirspurn.
Kjarninn 16. október 2021
Meira úr sama flokkiEikonomics