Stjórnmálamenn sem tala um tölur vita stundum ekkert hvað þeir eru að tala um

Eiríkur Ragnarsson, Eikonomics, fjallar um ást hagfræðinga á tölfræði og hvað gerist þegar hagtölur lenda í röngum höndum.

Auglýsing

Hag­fræð­ingar elska stærð­fræði, töl­fræði og tölur almennt. Einnig finnst þeim gaman að marg­falda eina tölu með ann­arri, heilda föllin sem þau til­heyra og fáum við fiðr­ildi í magan við það til­hugs­un­ina um það eitt að diffra föll. En það sem hag­fræð­ingar elska mest: Hag­töl­ur.

Þessi ást hag­fræð­inga fer ekki fram hjá neinum sem okkur þekkja og hefur hún tekið sinn toll í gegnum tíð­ina. Við drepum vini og vanda­menn úr bess­erwissa­skap í boðum og venju­lega er okkur ekki boðið á annað stefnu­mót (nema að sjálf­sögðu þegar við förum á stefnu­mót með hvor öðrum).

En ástin hefur sína kosti. Til dæmis gerir hún það að verkum að hag­fræð­ingar eiga það til að grand­skoða hverja ein­ustu tölu sem borin er fyrir almenn­ing. Þeir spyrja: Hvernig var talan sett sam­an? Hvaða for­sendur liggja að baki útreikn­ings henn­ar? Hvað nákvæm­lega mælir hún? Hvaða stofnun tók hana sam­an? Og svo má lengi telja.

Auglýsing

Und­an­farin ár hafa vin­sældir og almenn notkun hagtalna farið vax­andi.  Meira ber á því að póli­tíkusar slengi út eins og einni kaup­mátt­ar­vaxta­tölu til að segja okkur hvað við höfum það gott (eða slæmt) og fyr­ir­tæki (og hags­muna­fé­lög) not­ast við þær til þess að sýna fram á fram­lag þeirra til sam­fé­lags­ins. Sem er gott og bless­að. Nema þegar þær lenda í röngum hönd­um.

Boris Johnson fyrrverandi utanríkisráðherra Bretlands.

Rétt áður en Bretar kusu yfir sig að skipta út póli­tík í West­mini­ster fyrir tvö ár af Monty Python paródíu skrif­aði Boris John­son, fána­beri Brex­it, grein í breska frétta­blaðið The Tel­egraph. Í grein­inni fer Boris um víðan völl og fleygir fram hag­töl­um. Áhersla grein­ar­innar er spegluð í fyr­ir­sögnin sem sagði: „eina heims­álfan sem vex hægar en Evr­ópa sé Suð­ur­skaut­ið“.

Boris er hnytt­inn og góður penni. En af þess­ari grein að dæma er hann annað hvort ekki læs á töl­ur, eða þá notar hann þær út úr sam­hengi, vís­vit­andi.

Boris benti til að mynda á það að lands­fram­leiðsla ESB hafi aðeins vaxið um 3% frá árinu 2008 á meðan í Banda­ríkj­unum hafi hún vaxið um 13%. Boris gerir mikið veður úr þessum töl­um, þó svo að það sé engin leið að sjá hvaðan hann fékk þær og er erfitt að fá þær til að stemma. En burt séð frá því, þá er það samt stað­reynd að ESB vex hægar en mörg önnur hag­kerfi. Og ekki er greinin skilin öðru­vísi en að hag­vöxtur á þeim mörk­uðum sem Bret­land starfar á sé lyk­il­at­riði í vel­ferð Breta.

Vissu­lega skiptir hag­vöxtur þeirra landa sem maður á í við­skiptum við máli. Til að mynda ef ESB vex og dafnar þá vex og dafnar stærsti mark­aður Breta. Aukin eft­ir­spurn á ESB svæð­inu, að öllu jöfnu, leiðir til þess að Bretar flytja meira út og fá meiri pen­ing fyrir vör­urnar sín­ar. Sem er frá­bært. En einn og sér segir hag­vöxtur okkur lít­ið.

Á sama tíma­bili og Boris talar um óx hag­kerfi Ind­lands um 66%. Þetta afrek fór ekki fram hjá Boris og fyrir stuttu tal­aði hann fyrir því að „túr­bó-hlaða“ sam­band Bret­lands og Ind­lands eftir að Bret­land yfir­gefur ESB. En fyrir utan mik­il­vægi landa­fræð­innar (lönd eiga mest í við­skiptum við nágranna­lönd) þá á það eftir að taka tugi ára þangað til Ind­land og önnur lönd sem vaxa hratt í dag en eru fátæk kom­ast með tærnar þar sem ESB hefur hæl­ana.

Í dag er hag­kerfi ESB tæp­lega sjö sinnum stærra en hag­kerfi Ind­lands. Verð­mæti inn­flutn­ings ESB landa (sem er að mestu leyti milli ESB landa) er um það bil 15 sinnum meira en Ind­lands. Verð­mæti inn­flutn­ings Þýska­lands eins og sér var tæp­lega þrisvar sinnum meira Ind­lands árið 2017.

Ef hag­kerfi Ind­lands og ESB halda áfram að vaxa á þeim hraða sem þeir hafa gert und­an­farin fimm ár (7% og 2%), sem er ólík­legt, þá þýðir það að árið 2050 verður hag­kerfi Ind­lands tíu sinnum stærra en það er í dag, en samt sem áður minna en ESB án Bret­lands.

Heimild: World Bank og Eikonomics.

Boris veit það að Bret­land þarf aðgang að mörk­uðum ESB. Hann er ekki heimsk­ur. Hann veit það líka að nýir mark­að­ir, þó þeir vaxi hratt, eru ekki enn þá nógu stórir til að fylla gatið sem ESB kæmi til með að skilja eftir sig ef Bret­land hrapar út úr Evr­ópu. En svo virð­ist vera sem að honum sé alveg sama. Alla­vega svo lengi sem hann kemst nær mark­miði sínu, sem er að sofa í sama rúmi og Win­ston Churchill í númer 10, þó það verði ekki nema í eina nótt.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stíflurnar loka fyrir flæði sjávar úr Adríahafi inn í Feneyjalónið.
Feneyingar prófa flóðavarnir sem beðið hefur verið eftir
Framkvæmdir við flóðavarnakerfi Feneyinga hafa staðið yfir frá því 2003. Verkefnið er langt á eftir áætlun og kostnaður við það hefur margfaldast.
Kjarninn 12. júlí 2020
Meiri áhugi virðist vera á íbúðum utan höfuðborgarsvæðisins.
Fleiri kaupa utan Reykjavíkur
Talið er að vaxtalækkanir Seðlabankans hafi komið í veg fyrir mikla niðursveiflu á íbúðamarkaðnum, sem tekið hefur við sér að nokkru leyti á síðustu mánuðum. Fleiri kjósa þó að kaupa íbúð utan höfuðborgarsvæðisins heldur en innan þess.
Kjarninn 12. júlí 2020
Trump stígur í vænginn við Færeyinga
Bandaríkjamenn hafa mikinn áhuga á aukinni samvinnu við Færeyinga. Þótt í orði kveðnu snúist sá áhugi ekki um hernaðarsamvinnu dylst engum hvað að baki býr.
Kjarninn 12. júlí 2020
Fé á leið til slátrunar.
Bændum á Íslandi heimilt að aflífa dýr utan sláturhúsa með ýmsum aðferðum
Yrði sláturhús á Íslandi óstarfhæft vegna hópsmits yrði fyrsti kosturinn sá að senda dýr til slátrunar í annað sláturhús. Ef aflífa þarf dýr utan sláturhúsa mega bændur beita til þess ýmsum aðferðum, m.a. gösun, höfuðhöggi og pinnabyssu.
Kjarninn 12. júlí 2020
Þriðjungsfjölgun í Siðmennt á rúmu einu og hálfu ári
Af trúfélögum bætti Stofnun múslima á Íslandi við sig hlutfallslega flestum meðlimum á síðustu mánuðum. Meðlimum þjóðkirkjunnar heldur áfram að fækka en hlutfallslega var mesta fækkunin hjá Zúistum.
Kjarninn 11. júlí 2020
Aldís Hafsteinsdóttir, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga og bæjarstjóri Hveragerðis.
„Við þurfum fleiri ferðamenn“
Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga telur nauðsynlegt að fleiri ferðamenn komi til Íslands sem fyrst og vill breytingar á fyrirkomulagi skimana á Keflavíkurflugvelli.
Kjarninn 11. júlí 2020
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Frekju og yfirgangi Ísraels engin takmörk sett
Kjarninn 11. júlí 2020
Sjávarútvegurinn hefur bætt við sig störfum á meðan hart hefur verið í ári hjá ferðaþjónustunni.
Ferðaþjónustan skreppur saman en sjávarútvegurinn er í sókn
Rúmlega helmingi færri störfuðu í ferðaþjónustu á síðasta ársfjórðungi miðað við árið á undan. Störfum í sjávarútvegi hefur hins vegar fjölgað um helming.
Kjarninn 11. júlí 2020
Meira úr sama flokkiEikonomics