Stjórnmálamenn sem tala um tölur vita stundum ekkert hvað þeir eru að tala um

Eiríkur Ragnarsson, Eikonomics, fjallar um ást hagfræðinga á tölfræði og hvað gerist þegar hagtölur lenda í röngum höndum.

Auglýsing

Hag­fræð­ingar elska stærð­fræði, töl­fræði og tölur almennt. Einnig finnst þeim gaman að marg­falda eina tölu með ann­arri, heilda föllin sem þau til­heyra og fáum við fiðr­ildi í magan við það til­hugs­un­ina um það eitt að diffra föll. En það sem hag­fræð­ingar elska mest: Hag­töl­ur.

Þessi ást hag­fræð­inga fer ekki fram hjá neinum sem okkur þekkja og hefur hún tekið sinn toll í gegnum tíð­ina. Við drepum vini og vanda­menn úr bess­erwissa­skap í boðum og venju­lega er okkur ekki boðið á annað stefnu­mót (nema að sjálf­sögðu þegar við förum á stefnu­mót með hvor öðrum).

En ástin hefur sína kosti. Til dæmis gerir hún það að verkum að hag­fræð­ingar eiga það til að grand­skoða hverja ein­ustu tölu sem borin er fyrir almenn­ing. Þeir spyrja: Hvernig var talan sett sam­an? Hvaða for­sendur liggja að baki útreikn­ings henn­ar? Hvað nákvæm­lega mælir hún? Hvaða stofnun tók hana sam­an? Og svo má lengi telja.

Auglýsing

Und­an­farin ár hafa vin­sældir og almenn notkun hagtalna farið vax­andi.  Meira ber á því að póli­tíkusar slengi út eins og einni kaup­mátt­ar­vaxta­tölu til að segja okkur hvað við höfum það gott (eða slæmt) og fyr­ir­tæki (og hags­muna­fé­lög) not­ast við þær til þess að sýna fram á fram­lag þeirra til sam­fé­lags­ins. Sem er gott og bless­að. Nema þegar þær lenda í röngum hönd­um.

Boris Johnson fyrrverandi utanríkisráðherra Bretlands.

Rétt áður en Bretar kusu yfir sig að skipta út póli­tík í West­mini­ster fyrir tvö ár af Monty Python paródíu skrif­aði Boris John­son, fána­beri Brex­it, grein í breska frétta­blaðið The Tel­egraph. Í grein­inni fer Boris um víðan völl og fleygir fram hag­töl­um. Áhersla grein­ar­innar er spegluð í fyr­ir­sögnin sem sagði: „eina heims­álfan sem vex hægar en Evr­ópa sé Suð­ur­skaut­ið“.

Boris er hnytt­inn og góður penni. En af þess­ari grein að dæma er hann annað hvort ekki læs á töl­ur, eða þá notar hann þær út úr sam­hengi, vís­vit­andi.

Boris benti til að mynda á það að lands­fram­leiðsla ESB hafi aðeins vaxið um 3% frá árinu 2008 á meðan í Banda­ríkj­unum hafi hún vaxið um 13%. Boris gerir mikið veður úr þessum töl­um, þó svo að það sé engin leið að sjá hvaðan hann fékk þær og er erfitt að fá þær til að stemma. En burt séð frá því, þá er það samt stað­reynd að ESB vex hægar en mörg önnur hag­kerfi. Og ekki er greinin skilin öðru­vísi en að hag­vöxtur á þeim mörk­uðum sem Bret­land starfar á sé lyk­il­at­riði í vel­ferð Breta.

Vissu­lega skiptir hag­vöxtur þeirra landa sem maður á í við­skiptum við máli. Til að mynda ef ESB vex og dafnar þá vex og dafnar stærsti mark­aður Breta. Aukin eft­ir­spurn á ESB svæð­inu, að öllu jöfnu, leiðir til þess að Bretar flytja meira út og fá meiri pen­ing fyrir vör­urnar sín­ar. Sem er frá­bært. En einn og sér segir hag­vöxtur okkur lít­ið.

Á sama tíma­bili og Boris talar um óx hag­kerfi Ind­lands um 66%. Þetta afrek fór ekki fram hjá Boris og fyrir stuttu tal­aði hann fyrir því að „túr­bó-hlaða“ sam­band Bret­lands og Ind­lands eftir að Bret­land yfir­gefur ESB. En fyrir utan mik­il­vægi landa­fræð­innar (lönd eiga mest í við­skiptum við nágranna­lönd) þá á það eftir að taka tugi ára þangað til Ind­land og önnur lönd sem vaxa hratt í dag en eru fátæk kom­ast með tærnar þar sem ESB hefur hæl­ana.

Í dag er hag­kerfi ESB tæp­lega sjö sinnum stærra en hag­kerfi Ind­lands. Verð­mæti inn­flutn­ings ESB landa (sem er að mestu leyti milli ESB landa) er um það bil 15 sinnum meira en Ind­lands. Verð­mæti inn­flutn­ings Þýska­lands eins og sér var tæp­lega þrisvar sinnum meira Ind­lands árið 2017.

Ef hag­kerfi Ind­lands og ESB halda áfram að vaxa á þeim hraða sem þeir hafa gert und­an­farin fimm ár (7% og 2%), sem er ólík­legt, þá þýðir það að árið 2050 verður hag­kerfi Ind­lands tíu sinnum stærra en það er í dag, en samt sem áður minna en ESB án Bret­lands.

Heimild: World Bank og Eikonomics.

Boris veit það að Bret­land þarf aðgang að mörk­uðum ESB. Hann er ekki heimsk­ur. Hann veit það líka að nýir mark­að­ir, þó þeir vaxi hratt, eru ekki enn þá nógu stórir til að fylla gatið sem ESB kæmi til með að skilja eftir sig ef Bret­land hrapar út úr Evr­ópu. En svo virð­ist vera sem að honum sé alveg sama. Alla­vega svo lengi sem hann kemst nær mark­miði sínu, sem er að sofa í sama rúmi og Win­ston Churchill í númer 10, þó það verði ekki nema í eina nótt.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sara Dögg Svanhildardóttir á upplýsingafundinum í dag.
Óttinn um að hafa smitað aðra „þung tilfinning“
Sara Dögg Svanhildardóttir bæjarfulltrúi í Garðabæ er búin að jafna sig á COVID-19 og segist hafa gengið í gegnum „tilfinningarússíbana“ eftir að hún greindist. Hún ræddi upplifun sína af sjúkdómnum á upplýsingafundinum í Skógarhlíð í dag.
Kjarninn 4. apríl 2020
Ingrid Kuhlman
Hefur þú of miklar áhyggjur?
Kjarninn 4. apríl 2020
Fjörutíu og fimm manns eru innilggjandi á sjúkrahúsi vegna COVID-19 sýkingar.
Virkum smitum fækkar milli daga í fyrsta sinn
Fimmtíu og þrjú ný COVID-19 smit hafa verið staðfest hér. Samkvæmt nýjustu tölum á vefnum Covid.is batnaði fleirum af sjúkdómnum í gær en greindust og er það í fyrsta skipti frá því að faraldurinn hófst hér á landi sem það gerist.
Kjarninn 4. apríl 2020
Mesta endurkoma í stuðningi við ríkisstjórn frá upphafi mælinga
Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur bætt við sig 11,2 prósentustigum í stuðningi frá því í lok febrúar. Það er mesta stökk upp á við í stuðningi sem ríkisstjórn hefur tekið. Ríkisstjórnarflokkarnir njóta þess þó ekki í fylgi.
Kjarninn 4. apríl 2020
„Núna er heil þjóð og í raun allur heimurinn í einu og sama liðinu“
Vilborg Arna Gissurardóttir hefur í leiðöngrum sínum sýnt fádæma þrautseigju og úthald. Hún segir umburðarlyndi lykilinn að því að komast á áfangastað, hvort sem hann er tindur hæsta fjalls heims eða dagurinn sem kórónuveiran kveður.
Kjarninn 4. apríl 2020
Helgi Hrafn Gunnarsson
Sönnunarbyrði yfirvalda
Kjarninn 4. apríl 2020
Hægt að banna arðgreiðslur banka og koma í veg fyrir endurkaup á hlutabréfum
Seðlabankinn ætlast til þess að viðskiptabankar nýti ekki það 350 milljarða króna svigrúm sem þeim hefur verið veitt með því að afnema eiginfjárauka til að greiða út arð. Fjármálaeftirlit hans getur bannað arðgreiðslur við ákveðnar aðstæður.
Kjarninn 4. apríl 2020
Neftóbakssala ÁTVR hefur dregist saman um 66 þúsund dósir það sem af er ári
Heildsala ÁTVR á íslensku neftóbaki dróst saman um 32 prósent, eða 3,3 tonn, á fyrstu þremur mánuðum ársins miðað við söluna á sama tímabili í fyrra. Innfluttir tóbakslausir níkótínpúðar virðast vera að sópa til sín markaðshlutdeild.
Kjarninn 3. apríl 2020
Meira úr sama flokkiEikonomics