Samkeppniseftirlitið er ekki að neyða Haga til þess að loka Bónus á Hallveigarstíg

Eiríkur Ragnarsson leiðréttir misskilning um lokun Bónusverslunar og reynir að koma fólki í skilning um það sem Samkeppniseftirlitið gerir og hvers vegna.

Auglýsing

Um dag­inn birt­ist grein á Vísi um ákvörðun Haga að gang­ast að skil­yrðum Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins (SE) til þess að fá sam­þykki eft­ir­lits­ins fyrir yfir­töku Haga á Olís. Í fyr­ir­sögn grein­ar­innar segir að Hagar hafi ákveðið að „loka Bónus á Hall­veig­ar­stíg“. Þessi grein var skrifuð á þann hátt að auð­veld­lega var hægt að túlka hana sem svo að SE hefði neytt Haga til þess að loka verslun sinni, af því bara. Þar af leið­andi er eflaust heill hell­ingur af fólki sem las grein­ina (og hef ég séð þó nokkur dæmi þess á inter­net­inu) og heldur í dag að SE sé í þeim bis­ness að ákveða hvaða búð skal vera opin hvar.

En stað­reyndin er sú að greinin á Vísi er orðuð á vill­andi máta (ef­laust óvilj­and­i). Ef hún er lesin þá má lesa úr henni að SE hafi ein­fald­lega sagt Bónus að loka einni búð í 101. En það er ekki þannig sem SE vinn­ur. Tvö mik­il­væg­ustu hlut­verk SE, að mínu mati, eru að:

Auglýsing
  1. sjá til þess að stór fyr­ir­tæki mis­noti sér ekki stöðu sína til þess að græða fullt af pen­ing á kostnað neyt­enda; og

  2. reyna að koma í veg fyrir að mark­að­ir, þar sem ein­hver sam­keppni ríkir í dag, breyt­ist í fákeppn­is- eða ein­ok­un­ar­mark­aði.

Þetta er reyndar ekki orð­rétt hlut­verk þeirra, en á manna­máli er þetta hlut­verk SE (fyrir þá sem kunna og nenna að lesa lög­fræðsku með hag­fræðskum hreim þá er hægt að lesa allt um SE á heima­síðu þeirra).

Venju­lega þegar Sam­keppn­is­eft­ir­litið er í frétt­unum teng­ist það fyrsta liðnum að ofan. Til dæmis var það frægt þegar Byko og Húsa­smiðjan fóru í sæng saman til þess að hækka verð á timbri. Slíkar fréttir er oft þokka­lega auð­velt að skilja: Byko og Húsa­smiðjan töl­uðu sam­an, hækk­uðu verð á timbri og allir sem keyptu þessa teg­und timb­urs, beint eða óbeint, borg­uðu meira fyrir það. Því eru neyt­endur venju­lega þokka­lega sáttir við SE þegar þeir heyra slíkar frétt­ir. Það fær sér svo sem eng­inn tattú með SE lógóinu, en það gleður flesta þó að  vita að það sé afl sem kemur í veg fyrir að stór fyr­ir­tæki mis­noti stöðu sína öll­um, nema sjálfum sér, til ama.

Seinni lið­ur­inn hefur að gera með sam­runa. Ein leið sem fyr­ir­tæki geta farið til þess að græða er að eiga í sam­ráð við önnur félög, rétt eins og Byko og Húsa­smiðjan gerðu. En vanda­málið við sam­ráð er að fyr­ir­tækin í sam­ráð­inu hafa oft hvata til þess að svíkj­ast undan og lækka verð til þess að stela kúnnum af þeim sem þeir eru í sam­ráði við. Einnig er það bannað með sam­keppn­is­lögum að eiga í sam­ráði. Og eins og Byko hefur nú lært, þá getur það verið ansi dýrt spaug þegar SE kemst á sporin og sektar þá um 650 milj­ónir fyrir brotið, og vara­rík­is­sak­sókn­ari lætur stinga starfs­mönnum Byko í stein­inn, skil­orðs­bund­ið.

Með því að sam­ein­ast losna þessi fyr­ir­tæki við þessi vanda­mál. Nýja ein­ingin getur hækkað verð án þess að eiga á því hættu að ein­hver steli af þeim við­skipta­vinum og SE getur ekki skellt á þá sekt af því að ekki er hægt að vera í sam­ráði við sjálfan sig.

Sam­runar eru þó ekki alltaf slæm­ir. Til dæmis getur sam­ein­ing leitt til skala­hag­kvæmni sem á það til að skila sér í lægri verðum til neyt­enda. Einnig geta tvö lítil fyr­ir­tæki, sem vegna smæðar sinnar í dag veita stóru fyr­ir­tæki á sama mark­aði tak­markað aðhald, sam­ein­ast og í stærð sinni veitt stærri fyr­ir­tækjum meira aðhald.

Greinin á Vísi lætur það hljóma svo­lítið eins og SE hafi sagt Högum að loka Bónus á Hall­veig­ar­stíg. En það er ekki rétt. SE vann vinn­una sína fyrir okkur neyt­end­ur, með okkar hags­muni í huga. Rann­sókn SE gaf þeim ástæðu til að trúa því að þessi sam­runi gæti dregið úr sam­keppni, en gæti einnig skilað sér í hag­ræð­ingu fyrir Haga. Því gerði SE samn­ing við Haga: Hagar fengju að kaupa Olís, en með því skil­yrði að þeir myndu selja Bónus búð­ina á Hall­veig­ar­stíg til „að­ila sem er til þess fall­inn og lík­legur að veita Högum og öðrum keppi­nautum umtals­vert sam­keppn­is­legt aðhald“ . Sem þýðir það að þegar Bónus búðin lokar á Hall­veig­ar­stíg þá ætti önnur sam­bæri­leg verslun að opna í sama húsi, innan skamms.

Til að mynda gæti Iceland mögu­lega keypt rekst­ur­inn. Það ætti að gera rekstur Iceland skil­virk­ari, sem gæti leitt til lægra verðs fyrir alla Reyk­vík­inga. Annar mögu­leiki, þó ólík­legur sé, er að erlend versl­un­ar­keðja myndi kaupa búð­ina og við gætum fengið búð eins og Aldi, Lidl eða Waitros til Íslands. Ef Costco er for­dæmi, þá myndi slíkri inn­komu á markað vera fagnað af lands­mönn­um.

Að sjálf­sögðu má deila um það hvort þessi nið­ur­staða SE hafi verið sann­gjörn eða rétt. Það má deila um það hvort Bens­ín­stöðvar og Bónus séu á sama mark­aði (þó svo eign­ar­hald á Íslandi séu svo flókið að oft er sam­runi ekki bara sam­runi), en það er ekki hægt að deila um hlut­verk SE. Þeir eru ekki í þeim bis­ness að loka búð­um, heldur eru þeir í þeim bis­ness að reyna að sjá til þess að fyr­ir­tæki okri ekki á neyt­endum í valdi stærðar sinn­ar.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hvað er svona merkilegt við Mauna Loa?
Það er stærsta virka eldfjall jarðar þrátt fyrir að hafa ekki gosið í tæp fjörutíu ár. Allt þar til fyrir nokkrum dögum er ólgandi hraunið tók að flæða upp úr 180 metra djúpri öskjunni. Eldfjallið Mauna Loa þekur um helming stærstu eyju Hawaii.
Kjarninn 7. desember 2022
Teitur Björn Einarsson er varaþingmaður Sjálfstæðisflokks, auk þess að starfa sem aðstoðarmaður ríkisstjórnarinnar, þar sem hann fæst m.a. við verkefni á sviði sjálfbærni.
„Vandfundin“ sé sú atvinnugrein sem búi við meira eftirlit á Íslandi en fiskeldi
Varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins tók til varna fyrir fiskeldi í opnum sjókvíum á Alþingi í dag og sagði hagsmunaöfl fara með staðlausa stafi um umhverfisáhrif greinarinnar. Hann minntist ekkert á nýlega slysasleppingu frá Arnarlaxi í ræðu sinni.
Kjarninn 7. desember 2022
Agnes M. Sigurðardóttir, biskup Íslands, ásamt Guðna Th. Jóhannessyni, forseta Íslands, við þingsetningu Alþingis í haust.
Sóknargjöld hækkuð um 384 milljónir króna milli umræðna
Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu áttu sóknargjöld sem ríkissjóður greiðir fyrir hvern einstakling að lækka á næsta ári. Nú hefur verið lögð til breyting þess efnis að þau hækka. Alls kosta trúmál ríkissjóð um 8,8 milljarða króna á næsta ári.
Kjarninn 7. desember 2022
Yfirlæknir á bráðadeild segir vert að íhuga skorður á sölu og notkun flugelda
Frá 2010 hafa þrettán manns orðið fyrir varanlegu heilsutjóni vegna flugeldaáverka, eða einn um hver áramót að meðaltali. Yfirlæknir á bráðamóttöku Landspítalans segir vert að íhuga að setja frekari skorður á innflutning, sölu og notkun flugelda.
Kjarninn 7. desember 2022
Alþjóðlegu stórfyrirtækin Google og Meta taka til sín stóran hluta af því fé sem íslenskir auglýsendur nota til að koma vörum sínum og þjónustu á framfæri.
Hlutdeild erlendra miðla á auglýsingamarkaði eykst enn og nálgast helming
Verulegur hluti íslensku auglýsingakökunnar rennur til rekstraraðila Facebook og Google og ætla má að 43,2 af hverjum 100 krónum sem varið var í auglýsingar á Íslandi í fyrra hafi runnið til erlendra fyrirtækja, samkvæmt nýrri úttekt Hagstofunnar.
Kjarninn 7. desember 2022
Þórarinn Eyfjörð er formaður Sameykis.
„Hókuspókushagstjórn“ sem bitnar verst á almennu launafólki
Ríkisstjórnin hefur enga framtíðarsýn fyrir almenning, segir formaður Sameykis. „Hennar áhugi beinist að því að hlaða meira og hraðar undir ríka og fína fólkið og koma í veg fyrir þann óþverra að almenningur skuli mynda tærnar sínar á Tene.“
Kjarninn 7. desember 2022
Mótmæli hafa staðið yfir í Íran í tæpa þrjá mánuði.
Óvissa um framtíð írönsku siðgæðislögreglunnar
Óvissa ríkir um siðgæðislögregluna í Íran eftir að dómsmálaráðherra landsins lagði til að leggja hana niður. En hefur siðgæðislögreglan virkilega lagt niður störf eða eru þetta orðin tóm til að friðþægja mótmælendur?
Kjarninn 7. desember 2022
Flensusprautan gagnast vel gegn alvarlegum veikindum af inflúensu.
Mikill veikindavetur framundan
COVID-19, inflúensa og RS-veiran. Margir smitsjúkdómar á kreiki á sama tíma kalla á aukna varúð. Alþjóða heilbrigðismálastofnunin hvetur yfirvöld til að vera vel á verði og almenning til að gæta að persónulegum sóttvörnum sínum.
Kjarninn 6. desember 2022
Meira úr sama flokkiEikonomics