Samkeppniseftirlitið er ekki að neyða Haga til þess að loka Bónus á Hallveigarstíg

Eiríkur Ragnarsson leiðréttir misskilning um lokun Bónusverslunar og reynir að koma fólki í skilning um það sem Samkeppniseftirlitið gerir og hvers vegna.

Auglýsing

Um dag­inn birt­ist grein á Vísi um ákvörðun Haga að gang­ast að skil­yrðum Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins (SE) til þess að fá sam­þykki eft­ir­lits­ins fyrir yfir­töku Haga á Olís. Í fyr­ir­sögn grein­ar­innar segir að Hagar hafi ákveðið að „loka Bónus á Hall­veig­ar­stíg“. Þessi grein var skrifuð á þann hátt að auð­veld­lega var hægt að túlka hana sem svo að SE hefði neytt Haga til þess að loka verslun sinni, af því bara. Þar af leið­andi er eflaust heill hell­ingur af fólki sem las grein­ina (og hef ég séð þó nokkur dæmi þess á inter­net­inu) og heldur í dag að SE sé í þeim bis­ness að ákveða hvaða búð skal vera opin hvar.

En stað­reyndin er sú að greinin á Vísi er orðuð á vill­andi máta (ef­laust óvilj­and­i). Ef hún er lesin þá má lesa úr henni að SE hafi ein­fald­lega sagt Bónus að loka einni búð í 101. En það er ekki þannig sem SE vinn­ur. Tvö mik­il­væg­ustu hlut­verk SE, að mínu mati, eru að:

Auglýsing
  1. sjá til þess að stór fyr­ir­tæki mis­noti sér ekki stöðu sína til þess að græða fullt af pen­ing á kostnað neyt­enda; og

  2. reyna að koma í veg fyrir að mark­að­ir, þar sem ein­hver sam­keppni ríkir í dag, breyt­ist í fákeppn­is- eða ein­ok­un­ar­mark­aði.

Þetta er reyndar ekki orð­rétt hlut­verk þeirra, en á manna­máli er þetta hlut­verk SE (fyrir þá sem kunna og nenna að lesa lög­fræðsku með hag­fræðskum hreim þá er hægt að lesa allt um SE á heima­síðu þeirra).

Venju­lega þegar Sam­keppn­is­eft­ir­litið er í frétt­unum teng­ist það fyrsta liðnum að ofan. Til dæmis var það frægt þegar Byko og Húsa­smiðjan fóru í sæng saman til þess að hækka verð á timbri. Slíkar fréttir er oft þokka­lega auð­velt að skilja: Byko og Húsa­smiðjan töl­uðu sam­an, hækk­uðu verð á timbri og allir sem keyptu þessa teg­und timb­urs, beint eða óbeint, borg­uðu meira fyrir það. Því eru neyt­endur venju­lega þokka­lega sáttir við SE þegar þeir heyra slíkar frétt­ir. Það fær sér svo sem eng­inn tattú með SE lógóinu, en það gleður flesta þó að  vita að það sé afl sem kemur í veg fyrir að stór fyr­ir­tæki mis­noti stöðu sína öll­um, nema sjálfum sér, til ama.

Seinni lið­ur­inn hefur að gera með sam­runa. Ein leið sem fyr­ir­tæki geta farið til þess að græða er að eiga í sam­ráð við önnur félög, rétt eins og Byko og Húsa­smiðjan gerðu. En vanda­málið við sam­ráð er að fyr­ir­tækin í sam­ráð­inu hafa oft hvata til þess að svíkj­ast undan og lækka verð til þess að stela kúnnum af þeim sem þeir eru í sam­ráði við. Einnig er það bannað með sam­keppn­is­lögum að eiga í sam­ráði. Og eins og Byko hefur nú lært, þá getur það verið ansi dýrt spaug þegar SE kemst á sporin og sektar þá um 650 milj­ónir fyrir brotið, og vara­rík­is­sak­sókn­ari lætur stinga starfs­mönnum Byko í stein­inn, skil­orðs­bund­ið.

Með því að sam­ein­ast losna þessi fyr­ir­tæki við þessi vanda­mál. Nýja ein­ingin getur hækkað verð án þess að eiga á því hættu að ein­hver steli af þeim við­skipta­vinum og SE getur ekki skellt á þá sekt af því að ekki er hægt að vera í sam­ráði við sjálfan sig.

Sam­runar eru þó ekki alltaf slæm­ir. Til dæmis getur sam­ein­ing leitt til skala­hag­kvæmni sem á það til að skila sér í lægri verðum til neyt­enda. Einnig geta tvö lítil fyr­ir­tæki, sem vegna smæðar sinnar í dag veita stóru fyr­ir­tæki á sama mark­aði tak­markað aðhald, sam­ein­ast og í stærð sinni veitt stærri fyr­ir­tækjum meira aðhald.

Greinin á Vísi lætur það hljóma svo­lítið eins og SE hafi sagt Högum að loka Bónus á Hall­veig­ar­stíg. En það er ekki rétt. SE vann vinn­una sína fyrir okkur neyt­end­ur, með okkar hags­muni í huga. Rann­sókn SE gaf þeim ástæðu til að trúa því að þessi sam­runi gæti dregið úr sam­keppni, en gæti einnig skilað sér í hag­ræð­ingu fyrir Haga. Því gerði SE samn­ing við Haga: Hagar fengju að kaupa Olís, en með því skil­yrði að þeir myndu selja Bónus búð­ina á Hall­veig­ar­stíg til „að­ila sem er til þess fall­inn og lík­legur að veita Högum og öðrum keppi­nautum umtals­vert sam­keppn­is­legt aðhald“ . Sem þýðir það að þegar Bónus búðin lokar á Hall­veig­ar­stíg þá ætti önnur sam­bæri­leg verslun að opna í sama húsi, innan skamms.

Til að mynda gæti Iceland mögu­lega keypt rekst­ur­inn. Það ætti að gera rekstur Iceland skil­virk­ari, sem gæti leitt til lægra verðs fyrir alla Reyk­vík­inga. Annar mögu­leiki, þó ólík­legur sé, er að erlend versl­un­ar­keðja myndi kaupa búð­ina og við gætum fengið búð eins og Aldi, Lidl eða Waitros til Íslands. Ef Costco er for­dæmi, þá myndi slíkri inn­komu á markað vera fagnað af lands­mönn­um.

Að sjálf­sögðu má deila um það hvort þessi nið­ur­staða SE hafi verið sann­gjörn eða rétt. Það má deila um það hvort Bens­ín­stöðvar og Bónus séu á sama mark­aði (þó svo eign­ar­hald á Íslandi séu svo flókið að oft er sam­runi ekki bara sam­runi), en það er ekki hægt að deila um hlut­verk SE. Þeir eru ekki í þeim bis­ness að loka búð­um, heldur eru þeir í þeim bis­ness að reyna að sjá til þess að fyr­ir­tæki okri ekki á neyt­endum í valdi stærðar sinn­ar.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Ráðherra segir að pakkaferðafrumvarp hennar hafi ekki meirihluta á þingi
Frumvarp Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur um að heimila ferðaskrifstofum að borga neytendum í inneignarnótum í stað peninga mun ekki verða afgreitt á Alþingi. Hluti stjórnarþingmanna styður það ekki.
Kjarninn 4. júní 2020
Jón Baldvin Hannibalsson
Varist hræðsluáróður – Handbók um endurheimt þjóðareignar
Kjarninn 4. júní 2020
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Hálfur milljarður í þróun á bóluefni frá Íslandi
Framlag Íslands skiptist þannig að 250 milljónir króna fara til bólusetningarbandalagsins Gavi og sama upphæð til CEPI sem er samstarfsvettvangur fyrirtækja og opinberra aðila um viðbúnað gegn farsóttum.
Kjarninn 4. júní 2020
Jenný Ruth Hrafnsdóttir
Hverjir eru þínir bakverðir?
Kjarninn 4. júní 2020
Fosshótel Hellnar er hluti af Íslandshótelum.
722 samtals sagt upp hjá tveimur hótelum og Bláa lóninu
Samtals var 722 starfsmönnum sagt upp í þremur stærstu hópuppsögnum maímánaðar; hjá Bláa lóninu, Flugleiðahóteli og Íslandshóteli. Vinnumálastofnun bárust 23 tilkynningar um hópuppsagnir í maí.
Kjarninn 4. júní 2020
Reynt að brjótast inn í tölvukerfi Reiknistofu bankanna
Brotist var inn í ysta netlag og eru engar vísbendingar um að komist hafi verið inn í kerfi Reiknistofu bankanna og viðskiptavina.
Kjarninn 4. júní 2020
Kristbjörn Árnason
Núverandi ríkisstjórn er ein alvarlegustu mistök stjórnmálanna hin síðustu ár
Leslistinn 4. júní 2020
Kóralrifið mikla hefur fölnað mikið á undanförnum árum.
Kóralrifið mikla heldur áfram að fölna
Fölnun Kóralrifsins mikla í mars síðastliðnum er sú umfangsmesta hingað til. Febrúar síðastliðinn var heitasti mánuður á svæðinu síðan mælingar hófust.
Kjarninn 4. júní 2020
Meira úr sama flokkiEikonomics