Auglýsing

Það eru uppi aðstæður í heiminum, og íslensku samfélagi þar með talið, sem kalla á að víkja öllu hefðbundnu dægurþrasi til hliðar. Pólitísk hugmyndafræði og kredduáherslur í ríkisfjármálum verða líka að víkja. Skynsamt og rétt meinandi fólk verður að taka höndum saman, móta markvissa stefnu um skýrar aðgerðir og hrinda þeim svo fumlaust í framkvæmd. Það verður að geta sett sig í spor mismunandi hópa samfélagsins við mótun þeirra aðgerða og reyna eftir bestu getu að hafa samráð þegar að framkvæmd þeirra kemur. 

Með hverjum deginum sem líður sem að fát er á því hvernig skilaboð eru framsett, að óvissa sé um hver staðan sé og hvað sé í vændum, þá minnkar glugginn til að takast á við þessar áskoranir almennilega. Og samhliða vex lýðskrumurum sem reyna að selja sig sem sterka leiðtoga, en eru aðallega sjálfhverft lýðræðislegt skaðræði sem kunna fyrst og fremst að nýta sér aðstæður til að slá pólitískar keilur, fiskur um hrygg. Það er gríðarlega samfélagslega mikilvægt að samhentar aðgerðir jaðarsetji slíka aðila. Allir sem leggja til að tilmæli sérfræðinga séu hunsuð eiga að dæmast samstundis úr leik, enda oftar en ekki vart sérfræðingar í nokkru nema sjálfum sér.

Það þarf að vera áætlun

Enn sem komið er hefur ríkisstjórninni mistekist illa að sinna því leiðtogahlutverki sem hún á að sinna. Blaðamannafundur hennar síðastliðinn þriðjudag, þar sem sjö óljósar og að einhverju leyti endurnýttar aðgerðir til að skapa viðspyrnu fyrir íslenskt efnahagslíf, fer í sögubækurnar fyrir að vera andstæðan við það að ná tilgangi sínum. Þar sáust þrír leiðtogar þriggja ólíkra flokka sem eru búnir að hafa gaman saman í ríkisstjórn aðallega í meðvindi, skiptast á að troða sér í sviðsljósið án þess að nokkur þeirra hefði í raun mikið markvert að segja. Á sama tíma eru aðrir ráðherrar, sem augljóslega er haldið frá helstu ákvörðunum og sviðsljósinu gegn þeirra vilja, að tala fyrir harðari og umfangsmeiri aðgerðum í fjölmiðlum og þar með á skjön við tón forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar.

Munnleg skýrsla um aðgerðir stjórnvalda í efnahagsmálum á Alþingi í gær var sömuleiðis afar innihaldsrýr og skildi áhorfendur eftir með fleiri spurningar en svör.

Fundurinn í dag, þar sem greint var frá samkomubanni, var skárri og upplýsingarnar sem þar voru settar fram skýrar. Þar skipti máli að hafa það öfluga teymi sérfræðinga sem stýrt hafa aðgerðum í sóttvarnarmálum með stjórnmálamönnunum. En öll umgjörðin var ekki traustvekjandi. 

Þetta þarf allt saman að batna og ósamstíga ríkisstjórn þarf að koma sér saman um hvernig sé best að eiga reglulegt og stöðugt samtal við þjóðina á þessum fordæmalausu tímum. Og hver sé best til þess fallinn að leiða það samtal. 

Samkomubann og ferðabann

Fyrst og síðast þarf að setja heilbrigði íslenskrar þjóðar í forgang og grípa til allra þeirra aðgerða sem þarf til að tryggja það. Til þess að leggja þá línu erum við með sérfræðinga sem á að hlusta á og fylgja út í eitt. Það verður seint sagt nógu oft að þeir séu að standa sig frábærlega, við ótrúlega krefjandi og erfiðar aðstæður með mikið magn af heimatilbúnum besservisserum á bakinu sem ala á ótta og óöryggi byggt á engu nema tilfinningu. Við erum að greina, rekja og skima betur en flestar aðrar þjóðir. Samfélagið allt er að taka þátt í að vinna gegn útbreiðslu með því að sýna ábyrga hegðun og verja þá hópa sem eru viðkvæmastir. 

Í dag bættust svo við tilmæli um samkomubann og ákveðnar hömlur á skólastarfi. Þetta er gert vegna þess að sóttvarnarlæknir kallar eftir aðgerðunum og einboðið að ráðast af æðruleysi í aðgerðirnar. 

Samhliða því að taka ákvarðanir um ítrustu heilbrigðisákvarðanir þarf að huga að þeim gríðarlegu efnahagslegu afleiðingum sem þær fordæmalausu aðstæður sem við stöndum frammi fyrir munu hafa í för með sér.

Auglýsing
Í byrjun viku stóðum við frammi fyrir þeirri svörtustu sviðsmynd að ferðamönnum sem sækja Ísland heim gæti fækkað um sirka eina íslenska þjóð í ár og orðið um 1,6 milljónir. Þá hefði þeim fækkað um 700 þúsund á tveimur árum og öllu augljóst að slíkt myndi hafa gríðarleg neikvæð áhrif, enda ferðaþjónusta ellefu prósent af landsframleiðslu árið 2018. Hundruð milljarða króna í tekjum myndu hverfa.

Í gær breyttist þessi staða enn til hins verra þegar forseti Bandaríkjanna ákvað að setja ferðabann á lönd sem tilheyra Schengen-svæðinu til að fela eigin almenna vanhæfni og sértækt aðgerðarleysi í baráttunni gegn útbreiðslu kórónuveirunnar. 

Áhrif bannsins verða mest á Ísland, enda Bandaríkin stærsta einstaka viðskiptaland Íslands í þjónustuútflutningi, sem í felst aðallega sala á ferðaþjónustu. Á árinu 2018, þegar sá þjónustuútflutningur náði hámarki, var hann 32 prósent af öllum heildarútflutningi Íslands á þjónustu. Samkvæmt bráðabirgðartölum Hagstofu Íslands fyrir síðasta ár var hann 29,2 prósent það árið. Alls var um að ræða 202 milljarða króna í þjónustutekjum sem koma frá þessu eina landi. 

Nú er, í fullri alvöru, hægt að búast við því að ferðamenn sem heimsæki landið í ár verði nær einni milljón en tveimur. 

Hefur áhrif alls staðar

Þessi staða mun hafa ruðningsáhrif út um allt atvinnulífið og samfélagið. Ísland er örríki, með örmynt og mjög einhæfar gjaldeyrisskapandi tekjulindir. Það verður keðjuverkun sem byrjar hjá ferðaþjónustunni og teygir sig síðan yfir í aðrar greinar. Við blasir erfið kreppa með miklu atvinnuleysi og fjöldagjaldþrotum. Í þetta skiptið munum við ekki geta sótt lausnina í vasa erlendra kröfuhafa. Kórónuveiran á hvorki bankareikning né kreditkort og það verður ekkert til hennar að sækja. Við verðum að leysa þessa stöðu sjálf.

Til þess erum við í góðum færum. Skuldastaða ríkissjóðs er mjög góð, enda hafa stöðugleikaframlögin sem kröfuhafarnir borguðu fyrir að fá að losna út úr íslenskum höftum lækkað skuldir ríkisins um mörg hundruð milljarða króna á örfáum árum. Krónan hefur veikst og það bætir samkeppnishæfni útflutningsgreina strax. Engin teikn eru á lofti um verðbólgu vegna slaka í efnahagskerfinu og lágs heimsmarkaðsverðs á olíu og frekar líklegt að hún lækki en hitt. Gamlar plötur um að verja verði verðtryggða húsnæðislántakendur, sem hafa búið við bestu lánaaðstæður Íslandssögunnar undanfarin ár á sama tíma og virði eigna á höfuðborgarsvæðinu hefur tvöfaldast, mega því fara aftur niður í geymslu. 

Gjaldeyrisvaraforði þjóðarinnar er nú 856 milljarðar króna og ríkissjóður ætti líka að geta fengið lán á mjög góðum kjörum ef eftir því verður leitað. Við erum í góðri stöðu til að bregðast vel við og skila landinu heilu út úr þessum efnahagslegu hremmingum. 

Til að stilla þessu upp á skiljanlegan hátt þá má líkja þessu við heimilisbókhald. Íslenska ríkið er búið að vera að greiða niður húsnæðislánið sitt hratt á síðustu árum og vann auk þess í lottóinu árið 2015. Það hefur safnað góðum varasjóði til að takast á við erfiðari tíma. 

Þeir erfiðu tímar eru núna.

Skýrt og auðskiljanlegt

Þær aðgerðir sem hafa verið kynntar duga ekki til. Það að fresta skilum á opinberum gjöldum, líkt og ákveðið var í dag að heimila, leysir ekki vanda þeirra fyrirtækja sem eiga illa fyrir helstu útgjöldum, heldur frestar honum bara þangað til í apríl. Sú aðgerð lyktar af því að vera skammtímaaðstoð við Icelandair í dulargervi almennrar aðgerðar. Afnám gistináttaskatts skiptir engu máli þegar það eru fáir ferðamenn hvort eð er að koma til að greiða hann. Markaðsátak í framtíðinni gerir ekkert fyrir fyrirtækin sem þurfa að loka um næstu mánaðamót, eða starfsfólkið sem missir vinnuna. Óútfærðar hugmyndir um að halda óskilgreindum „lífvænlegum“ fyrirtækjum í ferðaþjónustu lifandi gera ekkert fyrir öll hin fyrirtækin í landinu, jafnvel í óskyldum greinum, sem verða óhjákvæmilega fyrir miklum áhrifum af stöðunni.

Auglýsing
Aðgerðir stjórnvalda þurfa að vera stórar og skýrar. Framsetning á þeim þarf að vera einföld og auðskiljanleg. Í fyrsta lagi þarf að tryggja birgðir af mat, lyfjum og öðrum nauðsynjavörum. Í því felst að styðja við, og þjóðnýta ef með þarf, flutningafyrirtæki á borð við Icelandair og skipafyrirtækin. Í öðru lagi þarf að reyna að halda atvinnustiginu eins háu og hægt er með áhrifaríkum almennum aðgerðum sem hafa þann tilgang að auka svigrúm sem flestra fyrirtækja í landinu til að halda sem flestum í vinnu, en hafa þær afleiðingar að ríkið þarf að gefa eftir miklar tekjur og eyða úr varasjóðnum. Það er hægt að gera með beinum aðgerðum í gegnum skattkerfið eða í gegnum bankanna sem ríkið á og eru troðfullir af peningum.

Í þriðja lagi þarf að stórauka allar greiðslur í atvinnuleysistryggingasjóð, lengja tímabilið sem fólk getur verið á fullum bótum, búa til aukinn sveigjanleika fyrir starfsfólk að geta fengið bætur en samt verið í hlutastarfi og beina fleirum í nám á komandi hausti án þess að það skerði framfærslumöguleika þeirra. Það ætti líka að setja aukið fjármagn í millifærslukerfi og beina þeim í auknum mæli að lágtekjuhópum sem fara alltaf verst út úr öllum dýfum.

Í fjórða lagi þarf að vera með puttann á púlsinum, grípa inn í hratt ef með þarf og viðhalda hið minnsta rekstri allra þeirra sem teljast kerfislega mikilvæg þjónustufyrirtæki.

Ísland er í færum til að komast í gegnum þessar aðstæður. Til þess þurfa þeir einstaklingar sem við kjósum til að stýra þjóðinni að sýna auðmýkt, fórnfýsi, dugnað og þor. Takist þeim það mun Ísland ná sér hratt og örugglega eftir að faraldrinum og afleiðingum hans slotar. Takist þeim það ekki munu pólitískir tækifærissinnar nýta sér ástandið til að skapa glundroða og auka eigin fyrirferð. 

Vonandi tekst þeim það.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, í forystusætinu á RÚV í gærkvöldi.
Það liggur ekki fyrir hvort Ísland geti gert tvíhliða samning til að tengja krónu við evru
Staðreyndavakt Kjarnans skoðar fullyrðingu Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um það sé mögulegt fyrir Ísland að gera samkomulag við Seðlabanka Evrópu um að tengja krónuna við evru.
Kjarninn 23. september 2021
Sigríður Ólafsdóttir
Draumastarf og búseta – hvernig fer það saman?
Kjarninn 23. september 2021
Árni Stefán Árnason
Dýravernd: Í aðdraganda kosninganna er blóðmeraiðnaðurinn svarti blettur búfjáreldis – Hluti II
Kjarninn 23. september 2021
Segist hafa reynt að komast að því hvað konan vildi í gegnum tengilið – „Við náðum aldrei að ræða við hana“
Fyrrverandi formaður KSÍ segir að sambandið hafi frétt af meintu kynferðisbroti landsliðsmanna í gegnum samfélagsmiðla. Formleg ábending hafi aldrei borist.
Kjarninn 23. september 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, og Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður Vinstri grænna.
Fleiri kjósendur Sjálfstæðisflokks vilja Katrínu sem forsætisráðherra en Bjarna
Alls segjast 45,2 prósent kjósenda Sjálfstæðisflokksins að þeir vilji fá formann Vinstri grænna til að leiða þá ríkisstjórn sem mynduð verður eftir kosningar.
Kjarninn 23. september 2021
Hugarvilla að Ísland sé miðja heimsins
Þau Baldur, Kristrún og Gylfi spjölluðu um Evrópustefnu stjórnvalda í hlaðvarpsþættinum Völundarhús utanríkismála.
Kjarninn 23. september 2021
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands – Þáttur 4: Byggir Evrópustefna íslenskra stjórnvalda á áfallastjórnun?
Kjarninn 23. september 2021
Rósa Björk Brynjólfsdóttir
Kosningarnar núna snúast um loftslagsmál
Kjarninn 23. september 2021
Meira úr sama flokkiLeiðari