Af hruni fjórflokksins

Ný kosningaspá sýnir Sjálfstæðisflokk og Pírata enn stærsta. Viðreisn sækir enn í sig veðrið og er nú fjórða stærsta stjórnmálaaflið.

Á Alþingi hefur fjórflokkurinn svokallaði yfirleitt notið mikils meirihluta, aukaframboð hafa ekki hoggið stórt skarð. Nú lítur út fyrir að breyting sé að verða á einkenni íslenskrar flokkaskipan.
Á Alþingi hefur fjórflokkurinn svokallaði yfirleitt notið mikils meirihluta, aukaframboð hafa ekki hoggið stórt skarð. Nú lítur út fyrir að breyting sé að verða á einkenni íslenskrar flokkaskipan.
Auglýsing

Í sögulegu samhengi hafa það einkum verið fjórir flokkar sem deilt hafa völdum hér á landi. Þessir flokkar, sem oftast eru einu nafni kallaðir „fjórflokkurinn“ eru jafnframt grunnurinn af því sem hefur einkennt íslenska flokkaskipan frá stofnun lýðveldisins. 

Sjálfstæðisflokkurinn hefur jafnan verið stærstur og yfirleitt átt auðvelt með að taka Framsóknarflokkinn með sér í stjórnarsamstarf. Ef kosningaúrslitin hafa hins vegar þótt Framsóknarflokknum í vil hefur formaðurinn oftast hringt í kollega sinn í Valhöll. Ef málefnaágreiningur kom upp milli þessara flokka varð oft stjórnarkreppa.

Hinir flokkarnir í fjórflokknum eru tveir vinstriflokkar. Saga þeirra er mun flóknari en saga Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins og hafa þeir gengið undir ýmsum nöfnum. Síðan um aldamótin hafa þessir flokkar heitið Samfylkingin og Vinstri hreyfingin - grænt framboð. Í öllum kosningum og skoðanakönnunum á síðari hluta 20. aldar og á fyrsta áratug þeirrar 21. hefur fjórflokkurinn vegið þyngst og átt hið pólitíska svið út af fyrir sig, nema þegar fimmti aukaleikarinn hefur troðið sér inn í senurnar og jafnvel valdið nokkrum usla áður en áhorfendur púa hann niður af sviðinu.

Auglýsing

Á árunum sem liðin eru frá bankahruni hafa æ fleiri framboð rutt sér inn á sviðið til þess að verða þessi fimmti leikari. Mörgum hefur mistekist þetta verkefni en eftir standa nú þrjú framboð sem mælast með nógu mikið fylgi til að geta verið tekið alvarlega. Fjórir leikarar eru þess vegna orðnir sjö.

Tveggja turna tal

Í Alþingiskosningum síðan árið 1963 hafa Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn yfirleitt hlotið samtals meira en helming atkvæða. Samtals voru flokkarnir með tæplega 70 prósent atkvæða í kosningunum 1963. Árið 1999 var það hlutfall tæplega 60 prósent. Áratug síðar hlutu þessir flokkar einungis 38,5 prósent atkvæða samanlagt en fengu svo aftur meirihluta fjórum árum síðar. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Bjarni Benediktsson hringdust þess vegna á eins og svo oft áður.

Í nýjustu kosningaspá Kjarnans og Baldurs Héðinssonar, og öllum kosningaspám sem gerðar hafa verið á þessu ári, eru Sjálfstæðisflokkurinn og Píratar langvinsælustu framboðin til Alþingis. Í nýjustu kosningaspánni sem gerð var 16. september mælist Sjálfstæðisflokkurinn með 26 prósent fylgi og Píratar með 24,6 prósent fylgi. Píratar eru einn af þessum þremur nýju leikurum sem vilja deila sviðinu með fjórflokknum til frambúðar. Framsóknarflokkurinn hefur á þessum tíma varla mælst með mikið meira en 10 prósent fylgi og er nú með 9,7 prósent samkvæmt kosningaspánni.

Annar turnanna virðist því vera fallinn á meðan hinn stendur hálfur eftir, við hlið nýs turns.


Annað framboð sem gerir verulegt tilkall til hlutverks í næsta leikþætti þessa pólitíska leikrits er Viðreisn. Það framboð hefur undanfarna mánuði mælst með um tíu prósent fylgi. Í nýjustu kosningaspánni er Viðreisn með 10,4 prósent og hefur aldrei mælst vinsælli.

Þriðja framboðið sem hlýtur nógu mikið fylgi til þess að eftir því verði tekið er Björt framtíð. Undanfarin misseri hafa vinsældirnar ekki mælst miklar – aðeins um fjögur prósent – en það er hins vegar erfitt að áætla hvaðan flokkurinn sækir það fylgi. Á landsvísu er reiknað með að framboð þurfi um það bil fimm prósent atkvæða til þess að ná manni á þing en það segir auðvitað bara hálfa sögu. Í einu kjördæminu gæti flokkurinn notið mun meira fylgis en hann gerir í öllum hinum. Í kosningunum árið 2013 hlaut flokkurinn 8,2 prósent atkvæða og á kjörtímabilinu sem er að ljúka hefur Björt framtíð sex þingmenn.


Hrun flokkakerfisins

Flokkakerfið – sem við höfum hingað til kallað fjórflokkinn – virðist vera á undanhaldi. Á fáeinum árum hafa vinsældir rótgrónu stjórnmálaflokkanna fallið og svo virðist sem að stuðningur við þá verði mun minni en nokkru sinni í kosningunum 29. október. Fylgi við Sjálfstæðisflokkinn sjaldan verið jafn lítið, Framsóknarflokkurinn er krísu og Samfylkingin hefur aldrei mælst jafn illa.


Samanburður á niðurstöðum kosninga við nýjustu kosningaspána renna stoðum undir þessa tilgátu. Árið 1963 fengu flokkarnir sem þá skipuðu fjórflokkinn samtals 99,8 prósent atkvæða. Árið 1987, þegar einn vinsælasti fimmti leikarinn, Borgaraflokkurinn, steig fram á sviðið hlaut fjórflokkurinn 74,6 prósent atkvæða. Í kosningunum árið 2009, fáeinum mánuðum eftir bankahrunið, hlaut fjórflokkurinn 90 prósent atkvæða. Samkvæmt kosningaspánni í dag mun fjórflokkurinn hins vegar einungis fá 58,1 prósent atkvæða.

Um kosningaspána 16. september

Nýjasta kosningaspáin tekur mið af fjórum nýjustu könnunum sem gerðar hafa verið á fylgi framboða í Alþingiskosningunum í haust. Í spálíkaninu eru allar kannanir vegnar eftir fyrir fram ákveðnum atriðum. Þar vega þyngst atriði eins og stærð úrtaks, svarhlutfall, lengd könnunartímabils og sögulegur áreiðanleiki könnunaraðila. Í kosningaspánni 16. september er það nýjasta könnunin sem hefur mest vægi. Helgast það aðallega af lengd könnunartímabilsins og fjölda svarenda í könnuninni, miðað við hinar þrjár sem vegnar eru. Kannanirnar sem kosningaspáin tekur mið af eru:

  • Þjóðarpúls Gallup 31. ágúst til 14. september (vægi: 42,2%)
  • Skoðanakönnun Fréttablaðsins 6. til 7. september (vægi: 15,0%)
  • Þjóðarpúls Gallup 26. júlí til 31. ágúst (vægi 25,6%)
  • Skoðanakönnun MMR 22. ágúst til 29. ágúst (vægi 17,2%)

Kosn­­­­­­­inga­­­­­­­spálíkan Bald­­­­­­­urs Héð­ins­­­­­­­sonar miðar að því að setja upp­­­­­­­lýs­ing­­­­­­­arnar sem skoð­ana­kann­­­­­­­anir veita í sam­hengi. Fyr­ir­liggj­andi skoð­ana­kann­­­­­­­anir eru teknar saman og þeim gefið vægi til þess að spá fyrir um úrslit kosn­­­­­­­inga. Kjarn­inn birti Kosn­­­­­­­inga­­­­­­­spá Bald­­­­­­­urs fyrir sveit­­­­­­­ar­­­­­­­stjórn­­­­­­­­­­­­­ar­­­­­­­kosn­­­­­­­ing­­­­­­­arnar og reynd­ist sú til­­­­­­­raun vel. Á vefnumkosn­­­­­­­inga­­­­­­­spá.is má lesa nið­­­­­­­ur­­­­­­­stöður þeirrar spár og hvernig vægi kann­ana var í takt við frá­­­­­­­vik kann­ana miðað við kosn­­­­­­inga­úr­slit­in.

Áreið­an­­­­­­­leiki könn­un­­­­­­­ar­að­ila er reikn­aður út frá sög­u­­­­­­­legum skoð­ana­könn­unum og kosn­­­­­­­inga­úr­slit­­­­­­­um. Einnig hefur það vægi hversu langt er síðan könn­unin var fram­­­­­­­kvæmd og svo hversu margir svara í könn­un­un­­­­­­­um.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Losun koldíoxíðs út í andrúmsloftið á stóran þátt í því að þolmarkadagur jarðar er jafn snemma á árinu og raun ber vitni.
Þolmarkadagur jarðarinnar er runninn upp
Mannkynið hefur frá upphafi árs notað þær auðlindir sem jörðin er fær um að endurnýja á heilu ári. Til þess að viðhalda neyslunni þyrfti 1,7 jörð.
Kjarninn 29. júlí 2021
Örn Bárður Jónsson
Ný stjórnarskrá í 10 ár – Viska almennings og máttur kvenna
Kjarninn 29. júlí 2021
Til að fá að fljúga með flugfélaginu Play verða farþegar að skila inn vottorði um neikvæða niðurstöðu úr PCR-prófi eða hraðprófi.
Hafa þurft að vísa vottorðalausum farþegum frá
Flugfélagið Play hefur fengið jákvæð viðbrögð við þeirri ákvörðun að meina farþegum um flug sem ekki hafa vottorð um neikvætt COVID próf. Fyrirkomulagið verður enn í gildi hjá Play þrátt fyrir að vottorðalausum muni bjóðast sýnataka á landamærunum.
Kjarninn 29. júlí 2021
Kamilla Jósefsdóttir og Alma Möller landlæknir.
Sértæk bóluefni gegn delta-afbrigði „okkar helsta von“
Frá því að fjórða bylgja faraldursins hófst hér á landi hafa sextán sjúklingar legið á Landspítala með COVID-19. Tíu eru inniliggjandi í dag, þar af tveir á gjörgæslu.
Kjarninn 29. júlí 2021
Kort Sóttvarnastofnunar Evrópu sem uppfært var í dag.
Ísland orðið appelsínugult á korti Sóttvarnastofnunar Evrópu
Mikil fjölgun greindra smita hér á landi hefur haft það í för með sér að Ísland er ekki lengur grænt á korti Sóttvarnastofnunar Evrópu. Væru nýjustu upplýsingar um faraldurinn notaðar yrði Ísland rautt á kortinu.
Kjarninn 29. júlí 2021
Jóhann Björn Skúlason, yfirmaður smitrakningateymis almannavarna.
Smitrakningunni „sjálfhætt“ ef fjöldi smita vex gríðarlega úr þessu
Miklar annir eru nú hjá smitrakningarteymi almannavarna. Á bilinu 180-200 þúsund notendur eru með smitrakningarforrit yfirvalda í símum sínum og það gæti reynst vel ef álagið verður svo mikið að rakningarteymið hafi ekki undan. Sem gæti gerst.
Kjarninn 29. júlí 2021
Ari Trausti Guðmundsson
Faraldur er ekki fyrirsjáanlegur
Kjarninn 29. júlí 2021
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra.
„Ekki má hringla með marklínuna“
Dómsmálaráðherra vonar að stjórnarandstöðunni „auðnist ekki að slíta í sundur þá einingu sem ríkt hefur meðal landsmanna í baráttunni gegn veirunni“. Samhliða útbreiddri bólusetningu þurfi að slá nýjan takt og „leggja grunn að eðlilegu lífi á ný“.
Kjarninn 29. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBirgir Þór Harðarson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None