Ríkisstjórn Pírata og Sjálfstæðisflokks möguleg?

Aðeins Píratar og Sjálfstæðisflokkurinn gætu myndað tveggja flokka meirihluta á þingi ef gengið yrði til alþingiskosninga nú. Kosningaspáin krufin.

alþingi þing
Auglýsing

Miðað við nýj­ustu kosn­inga­spá verður flókið mál að mynda rík­is­stjórn án aðkomu fleiri flokka en tveggja. Í kosn­inga­spánni sem gerð var í gær, 23. sept­em­ber, er Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn enn stærstur en með 25,1 pró­sent fylgi. Píratar eru næst stærsti flokk­ur­inn en hafa ekki mælst minni allt þetta ár og eru með 24,1 pró­sent fylgi.

Fylgið heldu áfram að jafn­ast út meðal fram­boð­anna því Vinstri hreyf­ingin grænt fram­boð mælist nú með 13,3 pró­sent á lands­vísu, Við­reisn mælist með 11,0 pró­sent, Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn með 10,1 pró­sent og Sam­fylk­ingin með 8,4 pró­sent. Björt fram­tíð mælist með 3,2 pró­sent og önnur fram­boð sam­an­lagt með 4,8 pró­sent.



Sam­an­lagt munu tveir stærstu flokk­arnir fá minna en helm­ing atkvæða ef gengið yrði til kosn­inga nú. Sam­an­lagt eru þeir með 49,2 pró­sent atkvæða. Í grófum útreikn­ingum Kjarn­ans kemur hins vegar í ljós að flokk­arnir muni hafa sam­an­lagðan meiri­hluta þing­manna eða 34. Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn mun, sam­kvæmt útreikn­ing­un­um, fá 17 þing­menn og Píratar 17.



Þeir fyr­ir­varar eru þó gerðir á útreikn­ing­unum að hér er um beina hlut­falls­tölu af heild­ar­fjölda þing­manna að ræða. Til þess að fá hlut­falls­legan fjölda þing­manna á hvert fram­boð þurfa fram­boðin að njóta minnst fimm pró­sent fylgis í nýj­ustu kosn­inga­spánni til þess að „ná kjöri“. Þeir flokkar sem eftir standa deila þá með sér 63 þing­sætum í réttu hlut­falli við fylgi sitt í kosn­inga­spánni.

Auglýsing

Þær skekkjur sem aug­ljós­lega eru á útreikn­ing­unum eru til dæmis að fjöldi þing­manna úr hverju kjör­dæmi er mis­mun­andi og það er fylgi flokk­anna líka eins og sést ef rýnt er í kosn­inga­úr­slit síð­ustu ára. Þá eiga jöfn­un­ar­þing­menn eftir að koma til en það er aðferð sem notuð er til þess að vega upp á móti misvægi atkvæða milli kjör­dæma. Kjarn­inn treystir sér ekki til þess að spá fyrir um fjölda þing­manna eftir fylgi í hverju kjör­dæmi enda liggja ekki fyrir nógu ítar­legar og margar kann­anir á sund­ur­lið­uðu fylgi fram­boða eftir kjör­dæm­um.

Mögu­leg stjórn­ar­mynstur

Ef eitt­hvað er að marka þessar nið­ur­stöður munu Sjálf­stæð­is­menn verða 17 á kom­andi kjör­tíma­bili og þing­menn Pírata 17. Sam­an­lagt gætu engir aðrir tveir flokkar myndað tveggja flokka meiri­hluta á þing­inu. Hvorki Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn né Píratar gætu tekið annan með sér í meiri­hluta­stjórn. Vilji þeir ekki vinna saman mun þurfa þrjá eða fleiri flokka í sam­steypu­stjórn.

Fylgi í kosn­inga­spá, hlut­fall þing­sæta og fjöldi þing­manna

Fram­­boðFylgi% AlþingiÞing­­menn
Sjálf­­stæð­is­­flokk­­ur­inn (D)25.1%25.127.3%17
Píratar (P)24.1%24.126.2%17
Vinstri hreyf­­ingin - grænt fram­­boð (V)13.3%13.314.5%9
Við­reisn (C)11.0%1112.0%8
Fram­­sókn­­ar­­flokk­­ur­inn (B)10.1%10.111.0%7
Sam­­fylk­ingin (S)8.4%8.49.1%6
Björt fram­­tíð (A)3.2%3.20.0%0
Aðr­ir*4.8%4.80.0%0
Sam­tals100.0%100100.0%63

Sex minni­hluta­stjórnir hafa verið mynd­aðar hér á landi, þar af fjórar á lýð­veld­is­tím­an­um. Þær hafa yfir­leitt verið mynd­aðar til bráða­birgða og hafa þá ekki verið lang­líf­ar. Þessar minni­hluta­stjórnir eiga það allar sam­eig­in­legt að hafa verið mynd­aðar eftir að ósætti milli stjórn­ar­flokka sprengdi meiri­hluta­sam­starf. Alltaf hefur það verið einn af flokkum frá­far­andi stjórnar sem myndað hefur minni­hluta­stjórn­ina. Síð­asta minni­hluta­stjórnin var fyrra ráðu­neyti Jóhönnu Sig­urð­ar­dóttur sem varð til í jan­úar 2009 og brú­aði bilið á milli rík­is­stjórnar Geirs H. Haarde og kosn­ing­anna í apríl 2009. Sú stjórn var varin falli af Fram­sókn­ar­flokkn­um. Verði til minni­hluta­stjórn eftir kosn­ing­arnar í haust verður sú minni­hluta­stjórn merki­leg í þessu til­liti.

Hér verður hins vegar reynt að púsla saman meiri­hluta­sam­starfi og koma nokkur mynstur til greina. Þetta er allt gert án þess að taka til greina hugs­an­leg ágrein­ings­mál sem hamlað gætu sam­starfi.

Sam­an­lagður fjöldi þing­sæta miðað við kosn­inga­spá 23. sept­em­ber *

Til að ráða meiri­hluta þing­sæta þá þarf 32 þing­sæti. Í sam­steypu­stjórn tveggja flokka myndi aðeins sam­starf Sjálf­stæð­is­flokks og Pírata duga.

+ DPVCBS
D3426252423
P3426242322
V2626171615
C2524171413
B2423161413
S2322151313
* Reiknað út frá fylgi fram­boða á lands­vísu. Fram­boð með minna en fimm pró­sent fylgi fengu ekk­ert vægi, enda er miðað við að fram­boð nái kjöri sé hann með meira en fimm pró­sent fylgi á lands­vísu.

Búið er að nefna mögu­leik­ann á sam­starfi Sjálf­stæð­is­flokks og Pírata sem hefði 34 þing­manna meiri­hluta. Það verður hins vegar að telj­ast nokkuð tæpur meiri­hluti á þing­inu, sér­stak­lega með Pírata inn­an­borðs, í sam­an­burði við sterkan meiri­hluta rík­is­stjórn­ar­innar sem nú situr með 38 þing­menn gegn 25 þing­mönnum stjórn­ar­and­stöð­unn­ar. Innan beggja flokka (Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks) er mikil hefð fyrir því að ganga eftir flokkslínum og styðja mál rík­is­stjórn­ar­inn­ar. Píratar verða að telj­ast ólík­legir til þess að styðja mál jafn skil­yrð­is­laust.

Rík­is­stjórn­ar­sam­starf Fram­sókn­ar­flokks og Sjálf­stæð­is­flokks er nokkuð örugg­lega fall­ið. Sam­an­lagt njóta þessir flokkar aðeins 35,2 pró­sent fylgis í kosn­inga­spánni. Eftir grófa útreikn­ing­ana verður sam­an­lagður þing­manna­fjöldi þeirra aðeins 24 (D + B); minni en minni­hlut­inn á þing­inu ræður yfir nú. Ef stjórn­ar­flokk­arnir kippa Við­reisn með sér um borð verður til eins tæpur meiri­hluti og hægt er með akkúrat 32 þing­menn (D + B + C).

Píratar gætu ekki myndað meiri­hluta með vinstri­flokk­unum Vinstri grænum og Sam­fylk­ing­unni (P + V + S) en ef Við­reisn er skipt út fyrir Sam­fylk­ing­una verður til eins manns meiri­hluti (P + V + C).

Sé vilji til þess að meiri­hluta­sam­starf verið myndað yfir miðj­una og til vinstri í hinu póli­tíska lit­rófi er hægt að mynda sterkan 39 þing­manna meiri­hluta með sam­starfi Pírata, Vinstri grænna, Sam­fylk­ing­ar­innar og Við­reisnar (P + V + S + C). Sam­an­lagt njóta þessir fjórir flokkar 56,8 pró­sent fylgis á lands­vísu sam­kvæmt kosn­inga­spánni.

Sam­starfs­mögu­leik­ar, fylgi og þing­sæta­fjöldi

Sam­­starfSam­an­lagt fylgi31 < 32Til að ná meiri­hluta
P + V + S45.8%31-1
P + V + C48.4%331
P + C + S43.5%30-2
D + B35.2%24-8
D + B + C46.2%320
P + V + S + C56.8%397
D + P49.2%342

Hvar lendir „stjórn­ar­mynd­un­ar­um­boð­ið“?

Guðni Th. Jóhann­es­son tók við emb­ætti for­seta Íslands í sumar og mun þess vegna takast á við stjórn­ar­myndun í fyrsta sinn eftir kosn­ing­arnar í haust. Spenn­andi verður að sjá hvaða hlut­verk Guðni vill taka sér í stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræð­un­um. For­veri hans í emb­ætti sá for­seta­emb­ættið sem mik­il­vægan hlekk milli leið­toga stjórn­mála­flokk­anna og taldi sig þurfa að veita flokkum „stjórn­ar­mynd­un­ar­um­boð“. 

Það eru hins vegar ekki allir sam­mála um að for­set­inn þurfi að leiða stjórn­mála­leið­toga í gegnum stjórn­ar­mynd­anir eins og leiks­skóla­börn; sér­stak­lega ef það liggur beint fyrir hvaða flokkar eru að fara að ræða saman um hugs­an­legt sam­starf. Þannig var það eftir kosn­ing­arnar 2013, þegar Bjarni Bene­dikts­son og Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son ræddu saman um stjórn­ar­mynd­un.

Þá fór Sig­mundur Davíð á Bessa­staði og þáði stjórn­ar­mynd­un­ar­um­boð af Ólafi Ragn­ari. Þá þótti Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn hafa unnið kosn­inga­sigur og var þess vegna rétt­mætur hand­hafi þessa umboðs. Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hlaut hins vegar fleiri atkvæði í kosn­ing­un­um.

Guðni Th. Jóhann­es­son, nýr for­seti, á þess vegna vanda­samt verk­efni fyrir höndum ef nið­ur­stöður kosn­ing­anna verða eins og kosn­inga­spáin sýn­ir. Munu Píratar fá stjórn­ar­mynd­un­ar­um­boð í krafti „kosn­inga­sig­urs“ eða munu Sjálf­stæð­is­menn fá að ráða ferð­inni? Hvað með nýja flokka á borð við Við­reisn sem mæl­ast með tölu­vert fylgi á lands­vísu?

Sem sagn­fræð­ingur rann­sak­aði Guðni for­seta­emb­ættið. Hann hefur því nokkra inn­sýn í hvaða for­dæmi eru til staðar ef stjórn­ar­kreppa verður eftir kosn­ing­arn­ar.

Um kosn­inga­spána

Nýjasta kosn­inga­spáin tekur mið af þremur nýj­ustu könn­unum sem gerðar hafa verið á fylgi fram­boða í alþing­is­kosn­ing­unum í haust. Í spálík­an­inu eru allar kann­anir vegnar eftir fyr­ir­fram ákveðnum atrð­in­um. Þar vega þyngst atriði eins og stærð úrtaks, svar­hlut­fall, lengd k-nn­un­ar­tíma­bils og sögu­legur áreið­an­leiki könn­un­ar­að­ila. Í kosn­inga­spánni 16. sept­em­ber er það næst nýjasta könn­unin sem hefur mest vægi. Helg­ast það aðal­lega af lengd könn­un­ar­tíma­bils­ins og fjölda svar­enda í könn­un­inni, miðað við hinar tvær sem vegnar eru. Kann­an­irnar sem kosn­inga­spáin tekur mið af eru:

  • Skoð­ana­könnun MMR 12. sept­­em­ber – 19. sept­­em­ber (vægi 31,8%)
  • Þjóð­­ar­púls Gallup 31. ágúst – 14. sept­­em­ber (vægi 50,3%)
  • Skoð­ana­könnun Frétta­­blaðs­ins 6.-7. sept­­em­ber (vægi 17,9%)

Kosn­­­­­­­­­inga­­­­­­­­­spálíkan Bald­­­­­­­­­urs Héð­ins­­­­­­­­­sonar miðar að því að setja upp­­­­­­­­­lýs­ing­­­­­­­­­arnar sem skoð­ana­kann­­­­­­­­­anir veita í sam­hengi. Fyr­ir­liggj­andi skoð­ana­kann­­­­­­­­­anir eru teknar saman og þeim gefið vægi til þess að spá fyrir um úrslit kosn­­­­­­­­­inga. Kjarn­inn birti Kosn­­­­­­­­­inga­­­­­­­­­spá Bald­­­­­­­­­urs fyrir sveit­­­­­­­­­ar­­­­­­­­­stjórn­­­­­­­­­­­­­­­­­ar­­­­­­­­­kosn­­­­­­­­­ing­­­­­­­­­arnar og reynd­ist sú til­­­­­­­­­raun vel. Á vefnum kosn­­­­­­­­­inga­­­­­­­­­spá.is má lesa nið­­­­­­­­­ur­­­­­­­­­stöður þeirrar spár og hvernig vægi kann­ana var í takt við frá­­­­­­­­­vik kann­ana miðað við kosn­­­­­­­­inga­úr­slit­in.

Áreið­an­­­­­­­­­leiki könn­un­­­­­­­­­ar­að­ila er reikn­aður út frá sög­u­­­­­­­­­legum skoð­ana­könn­unum og kosn­­­­­­­­­inga­úr­slit­­­­­­­­­um. Einnig hefur það vægi hversu langt er síðan könn­unin var fram­­­­­­­­­kvæmd og svo hversu margir svara í könn­un­un­­­­­­­­­um.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir
Ingibjörg Sólrún lætur af störfum hjá ÖSE – Utanríkisráðherra segir þetta aðför að stofnuninni
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir læt­ur af störf­um sem for­stjóri lýðræðis- og mannréttindastofnunar ÖSE en hún hefur sinnt starfinu í þrjú ár.
Kjarninn 13. júlí 2020
Komum á dag- og göngudeildir fækkaði um 30 prósent í faraldrinum
Komum á dag- og göngudeildir fækkaði að meðaltali um 30 prósent á meðan kórónuveirufaraldurinn stóð sem hæst. Þá fækkaði samskiptum við sjálfstætt starfandi sérfræðinga um 25 prósent, samkvæmt upplýsingum frá landlækni.
Kjarninn 13. júlí 2020
Kári Stefánsson, forstjóri ÍE.
Íslensk erfðagreining heldur áfram að skima í viku í viðbót
Til stóð að dagurinn í dag ætti að vera síðasti dagurinn sem Íslensk erfðagreining myndi skima á landamærunum.
Kjarninn 13. júlí 2020
Mótefni minnkar strax á fyrstu mánuðum
Þó að mótefni sem líkaminn myndar gegn veirunni SARS-CoV-2 sem veldur COVID-19 minnki þegar á fyrstu þremur mánuðunum eftir að þau verða þarf það ekki að þýða að ónæmi viðkomandi sé ekki lengur til staðar.
Kjarninn 13. júlí 2020
Veldi Storytel stækkar
Fyrstu tíu daga júlímánaðar keypti Storytel ráðandi hluti í tveimur fyrirtækjum og eitt til viðbótar.
Kjarninn 13. júlí 2020
Icelandair skrifar undir samning við lettneska flugfélagið airBaltic
Um er að ræða samstarfssamning sem felur í sér að bæði flugfélögin geta selt og gefið út flugmiða hvort hjá öðru.
Kjarninn 13. júlí 2020
(F.v.) Richard Curtis, Jerry Greenfield og Abigail Disney eru meðal þeirra milljónamæringa sem skrifa undir bréfið.
Auðmenn vilja að ríkisstjórnir hækki skatta „á fólk eins og okkur“
„Milljónamæringar eins og við gegna lykilhlutverki í því að græða heiminn,“ segir í bréfi 83 auðmanna sem vilja skattahækkanir á ríkt fólk – eins og þá sjálfa – til að draga úr misrétti vegna COVID-19 og flýta fyrir efnahagsbata.
Kjarninn 13. júlí 2020
Dagur B. Eggertsson
Dagur: Nauðsyn­legt að hætta skot­grafa­hernaði varðandi ferðamáta
Borgarstjórinn segir að nauðsyn­legt sé að kom­ast „út úr þeim skot­grafa­hernaði að líta á að ein­hver einn ferðamáti skuli ráða“. Hann vill að Borgarlínunni verði flýtt.
Kjarninn 13. júlí 2020
Meira eftir höfundinnBirgir Þór Harðarson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None