Grænir hvatar og umhverfisskattar verði undirstaða lágkolvetnishagkerfis á Íslandi

Breiðara samstarf verður innan stjórnarráðsins um aðgerðir í loftslagsmálum. Sex ráðherrar undirrituðu samstarfsyfirlýsingu í gær. Grænir hvatar og umhverfisskattar skoðaðir til að ýta undir þróun íslensks samfélags.

Frá undirritun samstarfsyfirlýsingarinnar í gær. Frá vinstri: Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, Björt Ólafsdóttir, Bjarni Benediktsson, Benedikt Jóhannesson og Jón Gunnarsson.
Frá undirritun samstarfsyfirlýsingarinnar í gær. Frá vinstri: Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, Björt Ólafsdóttir, Bjarni Benediktsson, Benedikt Jóhannesson og Jón Gunnarsson.
Auglýsing

Rík­is­stjórn Íslands hefur hrundið af stað gerð aðgerða­á­æt­unar í lofts­lags­málum til árs­ins 2030. Við það til­efni var sam­starfs­yf­ir­lýs­ing milli sex ráð­herra um aðgerðir í lofts­lags­málum und­ir­rituð að loknum rík­is­stjórn­ar­fundi í gær.

Það eru nýmæli að svo mörg ráðu­neyti standi form­lega á bak við gerð aðgerða­á­ætl­unar í lofts­lags­málum en hingað til hafa lofts­lags­mál verið á könnu umhverf­is- og auð­linda­ráðu­neyt­is­ins. Umhverf­is­ráðu­neytið hefur svo óskað eftir sam­starfi við önnur ráðu­neyti.

Það voru þau Bjarni Bene­dikts­son for­sæt­is­ráð­herra, Björt Ólafs­dóttir umhverf­is- og auð­linda­ráð­herra, Bene­dikt Jóhann­es­son fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, Jón Gunn­ars­son sam­göngu- og sveit­ar­stjórn­ar­ráð­herra, Þor­gerður Katrín Gunn­ars­dóttir sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra, og Þór­dís Kol­brún Reyk­fjörð Gylfa­dóttir ferða­mála, iðn­að­ar- og nýsköp­un­ar­ráð­herra sem und­ir­rit­uðu sam­starfs­yf­ir­lýs­ing­una.

­Björt Ólafs­dóttir boð­aði gerð nýrrar aðgerða­á­ætl­unar í við­tali við Kjarn­ann í mars, eftir að Hag­fræði­stofnun Háskóla Íslands hafði skilað skýrslu sinni um stöðu og stefnu Íslands í lofts­lags­mál­um. Staðan er ekki nógu góð og íslensk stjórn­völd þurfa að grípa í taumana til þess að hægt sé að standa við þær skuld­bind­ingar sem þegar hefur verið geng­ist und­ir.

Í fyrra sam­þykkti Ísland Par­ís­ar­samn­ing­inn og undir honum er Ísland í sam­floti með Evr­ópu­sam­bands­ríkjum með mark­mið um að minnka losun um 40 pró­sent árið 2030 miðað við losun árs­ins 1990.

Áætlað er að end­an­legar skuld­bind­ingar Íslands gagn­vart Par­ís­ar­sam­komu­lag­inu verði á bil­inu 35-40 pró­sent minnkun útstreym­is. Enn hafa form­legar við­ræður ekki haf­ist milli Íslands og ESB. Yfir­völd í Brus­sel vilja ekki hefja þær við­ræður fyrr en reglu­verkið í kringum þessi sam­eig­in­legu mark­mið hefur verið frá­gengið og sam­þykkt. Sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans hefur íslenskum stjórn­völdum verið sagt að sú vinna eigi að klár­ast fyrir árs­lok.

Auglýsing

Síð­ast var gerð aðgerða­á­ætlun í lofts­lags­málum árið 2010 í tíð rík­is­stjórnar Sam­fylk­ing­ar­innar og Vinstri grænna. Sú áætlun er enn í gildi. Í henni er miðað að því að Ísland nái að upp­fylla skuld­bind­ingar sínar gagn­vart fram­haldi Kýótó-­bók­un­ar­innar til 2020. Til við­bótar við aðgerða­á­ætl­un­ina lagði rík­is­stjórn Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­sonar fram sókn­ar­á­ætlun í lofts­lags­málum í nóv­em­ber 2015 þar sem lögð var áhersla á valdar aðgerð­ir.

Þings­á­lykt­un­ar­til­laga um orku­skipti í sam­göngum vóg þyngst í sókn­ar­á­ætl­un­inni en hún var aldrei afgreidd af Alþingi. Til­lagan var svo lögð aftur fram af Þór­dísi Kol­brúnu Reyk­fjörð Gylfa­dóttur í vet­ur. Aðrar aðgerðir hafa kom­ist til fram­kvæmda, eins og til dæmis end­ur­heimt vot­lendis en vinna við kort­lagn­ingu og fram­kvæmdir hófust síð­asta sum­ar.

Útstreymi frá Íslandi eykst

Þrátt fyrir þær skuld­bind­ingar sem Ísland hefur geng­ist undir hefur losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda frá Íslandi auk­ist síðan árið 2011.

Útstreymi gróð­­ur­húsa­­loft­teg­unda frá Íslandi jókst um 1,9 pró­­sent á milli ára 2014 og 2015 og hefur útstreymið ekki verið hærra síðan árið 2010.

Útstreymi gróð­­ur­húsa­­loft­teg­unda frá Íslandi jókst um 28 pró­­sent árið 2015 miðað við við­mið­un­­ar­árið 1990. Losun frá Íslandi náði hæstu hæðum árið 2008 vegna stór­auk­inna umsvifa stór­iðju hér á landi. Í kjöl­far efna­hags­­þreng­inga sama ár og vegna auk­inna krafa um föngun kolefnis frá stór­iðju dróst losun saman á árunum 2009, 2010 og 2011 en var svo nokkuð svipuð þar eft­­ir.

Losun frá Íslandi 1990-2015. Hér má sjá þróun losunarinnar. Landnotkun, landbreytingar og skógrækt er ekki í þeim tölum sem hér birtast.

Sé rýnt í þær breyt­ingar sem orðið hafa síðan 1990 má sjá að iðn­­að­­ar­fram­­leiðsla ber ábyrgð á rúm­­lega helm­ingi aukn­ing­­ar­innar til árs­ins 2015. Far­­ar­tæki á landi bera ábyrgð á nærri því fjórð­ungi aukn­ing­­ar­inn­­ar.

Vegna þátt­­töku Íslands í sam­eig­in­­legum mark­aði Evr­­ópu­­sam­­bands­ins með los­un­­ar­heim­ildir fellur um það bil 40 pró­­sent af losun Íslands utan skuld­bind­ing­anna. Það þýðir að stjórn­­völd hér á landi eru ekki skuld­bundin í alþjóða­­samn­ingum til þess að draga úr losun frá álf­ram­­leiðslu, járn­blendi, alþjóða­flugi og fleiri geirum sam­­fé­lags­ins.

Breyta þarf eign­ar­haldi á mála­flokk­inum

Í skýrslu Hag­fræð­i­­stofn­unar Háskóla Íslands um stöðu Íslands í lofts­lags­­málum sem kynnt var í febr­­úar á þessu ári kemur fram að íslensk stjórn­­völd þurfa að grípa til rót­tækra aðgerða ef mark­mið í lofts­lags­­málum eiga að nást.

Björt Ólafsdóttir, umhverfis- og auðlindaráðherra.Í við­tali við Kjarn­ann í mars sagði Björt Ólafs­dóttir að henni þætti mik­il­vægt að fleiri ráðu­neyti eign­uðu sér mála­flokk lofts­lags­mála.

„Ég hef sagt það, og það er mín stað­fasta trú, að ef að við ætlum að ná ein­hverjum árangri í lofts­lags­málum þá verður að vera breytt eign­ar­hald á því stóra verk­efn­i,“ sagði Björt. „Það er ekki þannig að það dugi eitt og sér að hafa umhverf­is­ráð­herra sem er öfl­ugur og vill vel. Ég verð að ná áheyrn fleira fólks og auð­vitað þeirra sem stjórna en ekki síst: Þetta kemur ekki „top-down“. Það mun ekki virka mjög vel ef við segjum bara „ger­iði svona og hinseg­in“.“

Í sam­starfs­yf­ir­lýs­ingu ráð­herrana síðan í gær segir að ný aðgerða­á­ætlun verður unnin undir for­ystu for­sæt­is­ráðu­neyt­is­ins og umhverf­is- og auð­linda­ráðu­neyt­is­ins, og að fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­ið, sam­göngu­ráðu­neytið og atvinnu­vega- og nýsköp­un­ar­ráðu­neytið muni taka fullan þátt í gerð henn­ar.

Mark­miðið verður að velja þær aðgerðir sem „eru hag­kvæm­astar og skila fjöl­þættum ávinn­ingi auk minnk­andi los­un­ar, s.s. minni loft­meng­un, end­ur­heimt jarð­vegs og gróð­urs, auk­inni nýsköpun og jákvæðri ímynd atvinnu­greina og Íslands.“

Bjarni BenediktssonÍ yfir­lýs­ing­unni segja ráð­herr­arnir að helstu tæki­færi Íslands til þess að draga úr losun liggi í sam­göng­um, sjáv­ar­út­vegi, land­bún­aði og land­notk­un. „Raf­væð­ing bíla­flot­ans er til að mynda raun­hæf leið til að nýta inn­lenda græna orku á hag­kvæman hátt og sjávar­út­veg­ur­inn hefur mikla mögu­leika á að draga frekar úr losun í gegnum til að mynda orku­skipti og tækni­lausnir við veið­ar.“

Athygl­is­vert er að í sam­starfs­yf­ir­lýs­ing­unni er sagt að sér­stök áhersla verði lögð á að „skoða hvar hægt er að beita grænum hvötum og umhverf­is­sköttum til að ýta undir þróun íslensks sam­fé­lags í átt að lág­kolefn­is­hag­kerf­i“.

Þetta eru kannski ekki nýmæli en viss stefnu­breyt­ing frá því að sókn­ar­á­ætlun síð­ustu rík­is­stjórnar var lögð fram. Í til­efni af sókn­ar­á­ætl­un­inni sagði Sig­rún Magn­ús­dóttir, umhverf­is- og auð­linda­ráð­herra í síð­ustu rík­is­stjórn, að ekki stæði til að beita skatta­legum hvötum til þess að knýja á um aðgerðir í lofts­lags­mál­um.

Hér á landi gilda þegar reglur um kolefn­is­skatta, mis­mun­andi verð­flokka bif­reiða­gjalda eftir útblæstri og olíu­gjald.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Trump sagði öruggt að opna bandaríska skóla því börn væru „næstum ónæm“ fyrir COVID-19.
Trump fer enn og aftur á svig við skilmála samfélagsmiðla
Donald Trump sagði í símaviðtali við Fox and Friends í gær að börn væru „næstum ónæm“ fyrir kórónuveirunni. Facebook-færslu frá forsetanum með ummælunum var eytt og Twitter frysti aðgang tengdan forsetanum.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Þórólfur Matthíasson
Af sykurpúðum
Kjarninn 6. ágúst 2020
Alma Möller, landlæknir.
Alma: Tækifærið er núna
Hópsýkingar munu halda áfram að koma upp hér á landi. „Við verðum að vera undir það búin að horfa upp á þetta næstu mánuði alla vega,“ segir sóttvarnalæknir. Landlæknir sagði að núna væri tækifærið til að kveða niður það smit sem hér er í gangi.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Þórólfur Guðnason og Alma Möller.
„Þannig mun okkur takast að koma okkur út úr þessu COVID-fári“
Sóttvarnalæknir hefur sent heilbrigðisráðherra minnisblað þar sem hann leggur til að landamæraskimun verði haldið áfram með sama hætti og verið hefur. Hann ítrekar mikilvægi persónulegra sóttvarna, skimunar og að beita einangrun og sóttkví.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Fordæma aðgerðir Icelandair í kjaraviðræðum
Norræna flutningamannasambandið sendi frá sér tilkynningu í gær þar sem það fordæmir aðgerðir Icelandair í nýlegum kjarasamningaviðræðum. Samtökin segja þrýsting á stéttarfélög í formi hótana ekki leysa rekstrarvandann sem upp er kominn vegna COVID-19.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Rannsóknir hafa sýnt, án nokkurs vafa, að andlitsgrímur geta komið í veg fyrir COVID-19-smit á milli einstaklinga. Grímurnar gera þó mest gagn við ákveðnar aðstæður og þær þarf að nota á réttan hátt.
„Stutta svarið er já“ – grímur geta komið í veg fyrir smit
Rannsóknir hafa sýnt, án nokkurs vafa, að andlitsgrímur geta komið í veg fyrir COVID-19-smit á milli einstaklinga. Þetta skrifar Jón Magnús Jóhannesson, deildarlæknir á Landspítala, í nýju svari á Vísindavefnum.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Smitum fjölgar enn – 97 í einangrun
Fjögur ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær og 97 manns eru nú með COVID-19 og í einangrun.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Þórður Snær Júlíusson
Það er komið að pólitíkinni
Kjarninn 6. ágúst 2020
Meira eftir höfundinnBirgir Þór Harðarson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None