Kóreska vandamálið: Allt hefur mistekist

Annar hluti þrískiptrar umfjöllunar um ógnina á Kóreuskaga. Norður-Kórea verður eldfimara vandamál með hverri hernaðartilrauninni sem Kim Jong-un gerir. Allar aðgerðir sem alþjóðasamfélagið hefur ráðist í til að hefta Norður-Kóreu hafa mistekist.

Kim Jong-un stýrir nú kjarnorkuveldi.
Kim Jong-un stýrir nú kjarnorkuveldi.
Auglýsing

Við­brögðin við kjarn­orku­vopna­væð­ingu Norð­ur­-Kóreu hafa öll verið mis­heppnuð síð­ustu tvo ára­tug­ina. „Við erum að sjá afleið­ing­arnar af því nún­a,“ segir Sheena Greit­ens, sér­fræð­ingur í mál­efnum Norð­ur­-Kóreu við Mis­so­uri-há­skóla í Banda­ríkj­un­um.

Á und­an­­förnum árum hefur norð­­ur­kóreski her­inn gert til­­raunir með kjarn­orku­vopn og hefur tek­ist svo vel til að nú er talið að Norð­­ur­-Kórea búi yfir lang­­drægum skot­flaugum sem geta borið kjarna­odda alla leið yfir Kyrra­hafið og til Banda­­ríkj­anna. Til­­raunin sem gerð var 4. júlí síð­­ast­lið­inn, á þjóð­há­­tíð­­ar­degi Banda­­ríkj­anna, sann­­færði umheim­inn end­an­­lega um þetta.

Valda­­jafn­­vægið í heim­inum vó salt um leið.

Í þrí­­­skiptri umfjöllun Kjarn­ans um Norð­­ur­-Kóreu verður reynt að svara eft­ir­far­andi spurn­ing­um: Hvað er til ráða? Hvað hefur verið reynt? Og hvers vegna er ástandið svona? Í gær var fjallað um hvernig Norð­ur­-Kórea og vanda­málið varð til.

Auglýsing

Í neyð

Eftir að Sov­ét­ríkin féllu í upp­hafi tíunda ára­tugs síð­ustu aldar varð Norð­ur­-Kórea ein­angrað á alþjóða­vett­vangi. Þeirra helsti bak­hjarl í Moskvu var flú­inn úr Kreml og póli­tískt kaos þýddi að efna­hags­leg aðstoð mundi ekki koma aftur í nán­ustu fram­tíð.

Eini vin­veitti nágranni Norð­ur­-Kóreu sem eftir stóð var Kína. Það er enn þann dag í dag stærsta við­skipta­land hins ein­angr­aða rík­is. Kína hefur hins vegar sagst vera ósátt við kjarn­orku­til­raunir Norð­ur­-Kóreu.

Eins og rakið var í fyrsta hluta þess­ara umfjöll­unar um norð­ur­kóresku kjarn­orku­vána var það ekki fyrr en árið 2006 sem Norð­ur­-Kórea gerði fyrstu til­raunir sínar með kjarn­orku­vopn. Þá voru tólf ár liðin síðan að Kim il-Sung, fyrsti leið­togi rík­is­ins, hafði lát­ist og sonur hans Kim Jong-il hafði tekið við skelfi­legu búi.

Örbirgð þjóð­ar­innar var mik­il, jafn­vel þó fyr­ir­menni í Pjongj­ang hefðu það ágætt. Hung­ursneyð þjóð­ar­innar stóð í fjögur ár og hefur það tíma­bil verið kallað „Þrauta­gangan“. Í reynd staf­aði hung­ursneyðin af mörgum þátt­um, títt­nefnd aðstoð Sov­ét­ríkj­anna barst ekki lengur sem varð til þess að fæðu­fram­leiðsla og -inn­flutn­ingur minnk­aði hratt. Nátt­úru­ham­farir á borð við flóð og þurrka gerðu neyð­ina enn meiri.

Mið­stýrt stjórn­kerfi Norð­ur­-Kóreu gerði stjórn­völdum það svo erf­ið­ara um vik að binda endi á neyð þjóð­ar­inn­ar. Óvíst er hversu margir lét­ust vegna hung­urs eða kvilla tengdum ham­för­un­um. Talið er að allt að 3,5 milljón manns hafi farist, flestir árið 1997. Til sam­an­burðar þá er talið að íbúar Norð­ur­-Kóreu hafi verið um það bil 22 millj­ón­ir.

Á sama tíma og hung­ursneyð reið yfir Norð­ur­-Kóreu var Kim Jong-il að taka við stjórn­ar­taumunum í rík­inu. Faðir hans hafði verið dáður leið­togi og skildi eftir sig risa stórt skarð í stjórn­kerf­inu sem þurfti að fylla. Til þess að treysta völd sín á fyrstu árum sínum sem leið­togi ákvað Jong-il – sem fyllti ekki alveg út í rammann sem faðir hans hafði mótað – að færa her­inn ofar í stjórn­skip­an­inni.

Magn mat­ar­að­stoðar til Norð­ur­-Kóreu

Töl­urnar eru í þús­undum tonna

Song­un-­stefnan var inn­leidd í land­inu í lok tíunda ára­tugs síð­ustu ald­ar. Þannig náði Kim Jong-il að fylla í skarð hins dáða leið­toga föður síns. Her­inn hafði nú mun meiri völd en áður og fór með fram­kvæmd inn­an­rík­is­mála og alþjóða­sam­skipta. Um leið fékk her­inn for­gang að öllum efna­hags­mætti og auð­lindum þjóð­ar­innar hvort sem þær eru efn­is­legar eða félags­leg­ar.

Við­skipta­þving­anir alþjóða­sam­fé­lags­ins hamla allri efna­hags­þróun í Norð­ur­-Kóreu. Það sést glöggt ef skoðuð er gervi­tungla­mynd af jörð­inni, sveipuð nátt­myrkri. Ljós frá mann­virkjum lýsa upp þétt­býl­ustu svæði ver­ald­ar, nema í Norð­ur­-Kóreu þar sem myrkrið umlykur að því er virð­ist allt.

Norður-Kórea er efnahagslega vanþróað ríki. Það sést glögglega þegar gervitunglamyndir af jörðinni eru skoðaðar. Á næturnar lýsa ljós frá mannvirkjum skært í Suður-Kóreu og í Kína, en í Norður-Kóreu er aðeins örlítil ljóstýra frá miðborg Pjongjang.

Sex ríkja við­ræður

Í kjöl­far þess að her­inn var færður ofar í valda­skip­an­ina í Norð­ur­-Kóreu hefur kjarn­orku­á­ætlun lands­ins farið hratt fram. Yfir­völd í Pjongj­ang líta á kjarn­orku­á­ætl­un­ina sem öfl­ugt verk­færi í samn­inga­við­ræðum á alþjóða­vett­vangi og hafa litið svo á að með áfram­hald­andi þróun öfl­ugra vopna sem heim­ur­inn er and­vígur megi knýja á um betri kjör lands­ins. Það þarf svo ekki að vera enda­punktur þess­arar stefnu að eiga til­búin vopn, þvert á móti getur það eflt samn­ing­stöð­una enn frek­ar.

Talið er að kjarn­orku­vopna­á­ætlun Norð­ur­-Kóreu hafi haf­ist á fyrri hluta tíunda ára­tug­ar­ins. Ríkið er ekki hluti af samn­ingum alþjóða­kjarn­orku­mála­stofn­un­ar­innar og hefur ekki inn­leitt reglur samn­ings­ins um kjarna­vopn. Þvert á móti hefur Norð­ur­-Kórea í tvígang sagt sig frá sam­þykkt­un­um.

Nokkur óvissa ríkti um stöðu kjarn­orku­vopna­á­ætl­unar Norð­ur­-Kóreu þar til vís­bend­ingar bár­ust um að vís­inda­menn úr Norð­ur­-Kóreu hafi aflað sér kjarn­orku­þekk­ingar í Pakistan og Líbýu árið 2002. Yfir­völd í Norð­ur­-Kóreu við­ur­kenndu svo að þau réðu yfir kjarna­vopnum árið 2005.

Alþjóða­sam­fé­lagið hefur beitt Norð­ur­-Kóreu við­skipta­þving­unum vegna hinna ýmsu mála, en þar ber kjarn­orku­á­ætl­unin auð­vitað hæst.

Vegna þess að Norð­ur­-Kórea dró sig úr samn­ingum um að ríki heims myndu ekki fram­leiða fleiri kjarna­vopn árið 2003 hófust svo­kall­aðar sex ríkja við­ræður um stöðu Norð­ur­-Kóreu og kjarn­orku­á­ætl­un­ina. Þar komu sam­an, auk Norð­ur­-Kóreu, Suð­ur­-Kór­ea, Jap­an, Kína, Rúss­land og Banda­rík­in.

Norður-Kórea fundaði með fimm öðrum ríkjum í fimm skipti á árunum 2003-2007 og samþykkti að lokum að hætta kjarnorkuáætlun sinni.

Þessi sex ríki fund­uðu í fimm lotum með litlum árangri á árunum 2003 til 2007. Fimmta lotan árið 2007 reynd­ist skila mestum árangri en þar sam­þykkti Norð­ur­-Kórea að hætta þróun kjarn­orku­vopna gegn því að alþjóða­sam­fé­lagið veitti þeim elds­neyt­is­að­stoð og að Banda­ríkin og Japan myndu beita sér fyrir upp­byggi­legum sam­skiptum við Norð­ur­-Kóreu.

Norð­ur­-Kórea rifti þessum sex ríkja við­ræðum og öllum sam­þykktum þess í apríl árið 2009 eftir að hafa gert mis­heppn­aða til­raun með eld­flaug. Eld­flaugin var, að sögn yfir­valda í Pjongj­ang, ætluð til þess að koma gervi­hnetti á braut um jörðu en Örygg­is­ráð Sam­ein­uðu þjóð­anna taldi víst að hér væri verið að gera til­raunir með lang­drægar eld­flaug­ar. Harð­orð yfir­lýs­ing örygg­is­ráðs­ins varð til þess að reita Norð­ur­-Kóreu­menn til reiði og hefja kjarn­orku­á­ætlun sína á nýjan leik. Um leið var öllum eft­ir­lits­mönnum Alþjóða­kjarn­orku­mála­stofn­un­ar­innar kastað út úr Norð­ur­-Kóreu.

Allt mis­tekst

Sé litið á við­brögð alþjóða­sam­fé­lags­ins með gler­augum Banda­ríkja­manna er stefnu­mót­un­inni oftar en ekki skipt í tíma­bil eftir því hver gegndi emb­ætti for­seta Banda­ríkj­anna.

Bill ClintonSíðan Sov­ét­ríkin féllu hafa þrír menn gengt emb­ætti for­seta í Banda­ríkj­unum í meira en eitt kjör­tíma­bil; Þeir Bill Clint­on, George W. Bush og Barack Obama. Allir nálg­uð­ust vanda­málið á Kóreu­skaga með mis­mun­andi hætti.

Bill Clinton ákvað að fara hina diplómat­ísku leið og senda neyð­ar­að­stoð til Norð­ur­-Kóreu, fullur vonar um að greið­inn yrði laun­aður síðar og að hægt væri að eiga eðli­leg milli­ríkja­sam­skipti við Norð­ur­-Kóreu í kjöl­far falls komm­ún­ísku blokk­ar­inn­ar.

George W. BushGeorge W. Bush hélt þess­ari stefnu þar til hann ákvað að fara í stríð við hryðju­verka­menn. Norð­ur­-Kórea var þá stimplað sem ríki sem studdi hryðju­verka­menn og fljót­lega hvarf nær öll neyð­ar­að­stoð frá Banda­ríkj­unum og við­skipta­þving­anir voru hert­ar. Fyrsta kjarn­orku­til­raunin var gerð á meðan Bush var for­seti í Banda­ríkj­unum og sex ríkja við­ræð­urnar voru allar haldnar í tíð hans. Aðferðir hans um að hafa bein afskipti af nýju kjarn­orku­ríki höfðu þess vegna mis­jafnar afleið­ing­ar.

Barack ObamaBarack Obama tók við emb­ætti for­seta í jan­úar 2009. Aðeins þremur mán­uðum seinna gerðu Norð­ur­-Kóreu­menn til­raun með lang­drægu eld­flaug­ina og sá árangur sem náðst hafði í sex ríkja við­ræð­unum hvarf á skot­stundu.

Í stað þess að grípa til sér­tækra ráða ákvað Obama að halda við­skipta­þving­unum til streitu og aðhaf­ast ekk­ert frekar, von­góður um að vanda­málið mundi leys­ast af sjálfu sér með hruni stjórn­ar­innar í Norð­ur­-Kóreu. Stjórn Obama hefur eflaust haft veður af slæmri heilsu Kim Jong-il og talið lík­legt að valda­bar­átta eftir yfir­vof­andi frá­fall hans ætti eftir að verða alræð­is­stjórn­inni í Pjongj­ang að falli.

Kim Jong-un

Kim Jong-il lést árið 2011 og lítið þekktur sonur hans Kim Jong-un tók við valda­taumun­um. Jong-un hafði gengið í skóla í Sviss og bundnar voru vonir við að hann yrði mild­ari leið­togi en faðir hans.

Kim Jong-un er sonur Kim Jong-il. Hann hefur sannað það að hann skal ekki flokkast sem umbótasinni í Norður-Kóreu.

Þær vonir urðu svo að engu þegar fregnir bár­ust af því að Kim Jong-un hefði fyr­ir­skipað aftöku frænda síns Jang Song-t­haek sem átti að hafa framið föð­ur­lands­svik. Í febr­úar árið 2017, eftir að Jong-un hafði tryggt völd sín, er því haldið fram að hinn ungi leið­togi hafi fyr­ir­skipað morðið á bróður sín­um, Kim Jong-nam, á flug­velli í Malasíu.

Þessi þriðji leið­togi Norð­ur­-Kóreu hefur hraðað kjarn­orku­vopna­þróun rík­is­ins. Í stuttri valda­tíð hans hefur meira en helm­ingur flug­skeyta­til­rauna og kjarn­orku­til­rauna Norð­ur­-Kóreu farið fram. Nú er svo komið að flug­skeytin eru talin geta náð ströndum Banda­ríkj­anna, handan Kyrra­hafs­ins.

Erkió­vin­ur­inn er kom­inn í skot­færi.

Fjöldi tilrauna með skotflaugar eftir árum.

Flugskeyti Norður-Kóreu draga nú alla leið til Bandaríkjanna.


Á morgun verður fjallað um þá stöðu sem nú er komin upp og þau úrræði sem alþjóða­sam­fé­lagið hefur til þess að stemma stigu við ógn­inni frá Norð­ur­-Kóreu. Nú þegar hefur verið fjallað um stofnun Norð­ur­-Kóreu og upp­runa hat­urs norð­an­manna á alþjóða­sam­fé­lag­inu.

Endurkast af gljásteinsþökum hefur virkað sem ljóskastari á nágranna þeirra sem komið hafa komið sér upp slíkum þökum.
Glampandi þak
Leir er ekki alltaf á borði dómstóla. Hæstiréttur Danmerkur fjallaði um álitamál sem varðar þetta algenga byggingarefni á dögunum.
21. janúar 2018
Ásgerður leiðir á Seltjarnarnesi - Fimm konur í sjö efstu sætum
Sitjandi bæjarstjóri fékk örugga kosninga í efsta sætið.
21. janúar 2018
280 þúsund manns dáið úr of stórum skammti á 5 árum
Gífurleg aukning hefur verið á dauðsföllum úr of stórum skammti vímuefna. Tölur um dauðsföll á Íslandi hjá ungum fíklum þykja „ógnvekjandi“.
20. janúar 2018
Greiðslustöðvun ríkisins á ársafmæli forsetatíðar Trumps
Trump ætlaði sér að fagna árs dvöl sinni í Hvíta húsinu í dag, en fagnaðarviðburði með fjárhagslegum bakhjörlum hefur verið frestað.
20. janúar 2018
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Kjósum um Borgarlínuna
20. janúar 2018
Kísilmálmverksmiðja United Silicon í Helguvík.
Falsaðir reikningar, breyttir samningar og gervilén í fjárdráttarmáli Magnúsar
Fyrrverandi forstjóri United Silicon er talinn hafa látið leggja greiðslur inn á reikninga í Danmörku og Ítalíu og síðan notað þær í eigin þágu. Alls er grunur um 605 milljóna króna fjárdrátt.
20. janúar 2018
Eyþór á fyrirtæki úti á Granda og vill byggja í Örfirisey
Eyþór Arnalds frambjóðandi í oddvitakjöri Sjálfstæðisflokksins vill að borgin reisi íbúabyggð í Örfirisey. Hann á sjálfur fyrirtæki í rekstri svæðinu en telur hagsmunatengslin ekki þannig að honum sé ókleift að vera talsmaður uppbyggingar á svæðinu.
20. janúar 2018
Stóru málin
Stóru málin
Stóru Málin 19 - Viðar Guðhjonsen, Davíð Oddsson og Donald Trump
20. janúar 2018
Meira eftir höfundinnBirgir Þór Harðarson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar