Eru flugfélögin kerfislega mikilvæg?

Ný afkomuspá Icelandair hefur fælt fjárfesta frá félaginu, en skiptar skoðanir eru á því hvort rekstrarörðugleikar þess myndu fela í sér kerfislega áhættu fyrir íslenskt efnahagslíf. Eru íslensku flugfélögin of stór til að geta fallið?

flugvél
Auglýsing

Sér­fræð­ingar og grein­ing­ar­að­ilar eru ekki á einu máli um kerf­is­lægt mik­il­vægi Icelandair og WOW a­ir ­fyrir íslenskt efna­hags­líf. Margir þeirra benda stóra hlut­deild félag­anna í far­þega­flutn­ingum til lands­ins, en öðrum finnst lang­sótt að kalla þau ­kerf­is­lega ­mik­il­væg í ljósi mik­illar sam­keppni á þessum mark­aði. Hins vegar virð­ist rekstur þeirra ekki enn í hættu, þrátt fyrir mikla lækkun hluta­fjár­ Icelanda­ir.

Ódýr­ari en Hagar

Kjarn­inn greindi frá mik­illi verð­lækkun hluta­fjár­ Icelanda­ir í gær, en mark­aðsvirði félags­ins lækk­aði um tæpan fjórð­ung í kjöl­far af­komu­við­vör­unn­ar á sunnu­dag­inn. Eftir lokun mark­aða í gær stóð verð­mið­inn á félag­inu í 46 millj­örðum króna og er því kom­inn niður fyrir eigið fé sem var 60 millj­arðar í lok mars. Þannig er verð­miði félags­ins kom­inn undir Haga, en hann nam tæpum 200 millj­örðum króna fyrir fjórum árum. Á þeim tíma var félagið verð­mæt­ara en Mar­el, en í dag er Marel um það bil fimm sinnum verð­mæt­ara en Icelanda­ir. 

80% hlut­deild

Þrátt fyrir lækk­andi hluta­bréfa­verð og minnk­andi hlut­deild á mark­aðnum við­held­ur Icelanda­ir ­stöðu sína sem langstærsta flug­fé­lagið á Íslandi, en um 45% far­þega flugu með þeim frá landi í síð­asta mán­uði. Í öðru sæti var svo WOW a­ir ­sem flaug 32% allra far­þega úr landi í júní og því var sam­an­lögð hlut­deild flug­fé­lag­anna tveggja á far­þegum úr landi um 77%. 

Auglýsing

Lands­bank­inn fjall­aði um miklu mark­aðs­hlut­deild íslensku flug­fé­lag­anna tveggja á Ferða­þjón­ustu­ráð­stefnu bank­ans síð­asta haust. Þar sagði Dan­íel Svav­ars­son, for­stöðu­mað­ur­ hag­fræði­deild­ar­ ­bank­ans, flug­fram­boð hafa verið aðaldrif­kraft­inn í vexti íslenskrar ferða­þjón­ustu síð­ustu ára, ekki geng­is­breyt­ing­ar. Þar sem sam­an­lögð hlut­deild Icelanda­ir og WOW a­ir af far­þegum til og frá land­inu sé um 80% sé ljóst að Ísland eigi gríð­ar­lega mikið undir traustri stöðu íslensku flug­fé­lag­anna tveggja.

„Þetta vekur upp spurn­ingar hvort Icelanda­ir og WOW a­ir ­séu ­kerf­is­lega ­mik­il­væg fyr­ir­tæki fyrir efna­hags­legan stöð­ug­leika á Íslandi í svip­uðum skiln­ingi og stóru við­skipta­bank­arnir þrír eru skil­greind­ir ­kerf­is­lega ­mik­il­vægir fyrir fjár­mála­stöð­ug­leika,“ bætir Dan­íel við.



Erindi Dan­í­els á ráð­stefnu Lands­bank­ans síð­asta haust. Talið berst að mik­il­vægi flugs­ins á tíundu mín­út­u. 

Á ráð­stefn­unni veltir Dan­íel upp mögu­lega aðkomu stjórn­valda að ferða­þjón­ust­unni ef kreppa fer veru­lega að flug­fé­lög­unum tveim­ur. Þremur mán­uðum síðar greindi vef­síðan Túristi frá því að for­sæt­is­ráðu­neytið hafi sett af stað gerð við­bragðs­á­ætl­unar sem hægt væri að grípa til ef flug­fé­lögin lenda í vanda. 

Í sam­tali Kjarn­ans við grein­ing­ar­að­ila í efna­hags­málum voru margir sam­mála um kerf­is­lægt mik­il­vægi flug­fé­lag­anna. Kon­ráð S. Guð­jóns­son hag­fræð­ingur Við­skipta­ráðs benti á að áhætta sé fólgin í versn­andi rekstr­ar­skil­yrðum flug­fé­lag­anna þar sem svo gott sem öll ferða­þjón­ustan sé háð flugi til og frá land­inu. Elvar Ing­i ­Möll­er ­sér­fræð­ingur í grein­ing­ar­deild ­Arion ­banka tekur í sama streng og segir að sam­dráttur í fram­boði frá flug­fé­lög­unum myndi hafa kerf­is­læg áhrif. Þó segir Kon­ráð ekk­ert kalla á sér­stök inn­grip stjórn­valda, aðal­at­riðið sé að hag­stjórnin bregð­ist við og taki mið af breyttum veru­leika til að lend­ing hag­kerf­is­ins verði sem mýkst.

Ekki of mik­il­væg

Hins vegar eru skiptar skoð­anir um þetta sjón­ar­mið, en Skúli Mog­en­sen ­for­stjóri WOW a­ir taldi flug­fé­lögin tvö ekki of stór til að geta fallið í sam­tali við vef Túrista í vor. Hann bætti við að „það yrði þó klár­lega mikið högg ef annað flug­fé­lagið færi og það tæki nokkur ár að ná ein­hverju jafn­væg­i.“ Í sam­tali við Kjarn­ann segir Jón Bjarki Bents­son aðal­hag­fræð­ingur Íslands­banka mik­il­vægi félag­anna hafa minnkað þar sem margir séu um hit­una hvað varðar flutn­inga til og frá land­inu. Hann minnir á að stjórn­völd hafa áður skil­greint starf­sem­i Icelanda­ir ­sem ­kerf­is­lega ­mik­il­væga þegar þau settu lög á verk­fall flug­virkja félags­ins fyrir fjórum árum síð­an. Slík lög yrðu þó erf­ið­ari að setja fram á þessum dögum með sömu rök­um. 

Hersir Sig­ur­geirs­son, dós­ent í fjár­málum við Háskóla Íslands, finnst það einnig vera ansi lang­sótt að kalla flug­fé­lög­in ­kerf­is­lega ­mik­il­væg í sama skiln­ingi og íslensku bank­arn­ir. Mikil sam­keppni ríki á milli flug­fé­lag­anna og lík­legt sé að félag komi í stað ann­ars, fari eitt þeirra af mark­að­i. 

Minna er vitað um rekstur WOW en Icelandair, en ytri aðstæður lofa ekki góðu.

Lítið vitað um WOW

í til­kynn­ingu sinni um versn­andi afkomu nefn­ir Icelanda­ir marga ytri þætti sem ástæður minni tekna, eins og helm­ings­hækkun olíu­verðs síð­ustu tólf mán­aða og slæmt veð­ur­far. Sam­kvæmt Kon­ráði hljóta þessir þættir að bitna á WOW a­ir líka, en minna er vitað um fjár­hags­upp­lýs­ingar þess fyr­ir­tækis þar sem það er ekki skráð á hluta­bréfa­mark­að. Í frétta­til­kynn­ingu í gær seg­ir WOW frá góðri sæta­nýt­ingu fyr­ir­tæk­is­ins, en engar upp­lýs­ingar hafa enn feng­ist um tekjur þess fyrir sama tíma­bil. Kon­ráð segir þögn WOW a­ir um fjár­hags­stöðu sína eina og sér vera umhugs­un­ar­verða þar sem fyr­ir­tækið hafi áður sent reglu­legar frétta­til­kynn­ingar um árs­fjórð­ungs­upp­gjör. 

Raunar er mögu­legt að hækk­andi heims­mark­aðs­verð á olíu bitni enn frekar á WOW air heldur en Icelandair þar sem elds­neytis­kaup fyrr­nefnda félags­ins er ekki varið verð­hækk­unum. Rúmur helm­ingur elds­neytis­kaupa Icelandair er hins vegar var­inn til tólf mán­aða og ættu þeir því að vera betur í stakk búnir til að bregð­ast við hækk­un­un­um.

Frá upp­vaxt­ar­árum til full­orð­ins­ára

Þegar spurt var um stöðu ferða­þjón­ust­unnar voru sér­fræð­ing­arnir nokkuð jákvæð­ir. Þótt staða nokk­urra fyr­ir­tækja í grein­inni hefði versnað þá sé hún ekk­ert endi­lega slæm enn sem komið er. Jón Bjarki segir þetta ár verða árið sem reynir á hvort við náum jafn­vægi í geir­anum eða hvort það verði bakslag, en enn séu ágætar líkur á að ferða­þjón­ustan hverfi frá upp­vaxt­ar­árum til full­orð­ins­ára. 

Kon­ráð bendir einnig á að sam­keppn­is­hæfni íslensks atvinnu­lífs hefur farið dvín­andi og tíð­indin um stöð­u Icelanda­ir ­séu bara einn eitt dæmið um það. Það blasi því við að versn­andi sam­keppn­is­hæfni hafi áhrif t.d. á stöð­u Icelanda­ir og hún virð­ist þröng þótt það sé ekki endi­lega að sjá að fyr­ir­tækið standi höllum fæti.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Framtíð 5G á Íslandi
Kjarninn 2. júlí 2020
Stilla úr auglýsingunni.
Ögrandi reiðhjólaauglýsing sem hnýtir í bílaframleiðendur bönnuð í Frakklandi
Auglýsing hollenska rafhjólaframleiðandans VanMoof fær ekki að birtast í frönsku sjónvarpi. Hún þykir koma óorði á bílaframleiðendur á ósanngjarnan hátt og valda kvíða hjá áhorfendum, sem er bannað þar í landi.
Kjarninn 1. júlí 2020
Gísli Sigurgeirsson
Ríkið á ekki að bjarga ferðaiðnaðinum
Kjarninn 1. júlí 2020
Víðir Reynisson, yfirlögregluþjónn hjá almannavarnadeild ríkislögreglustjóra.
Víðir: Glatað að þykjast sýna ábyrgð með því að kvarta
„En þetta mun auðvitað ekki virka ef við sýnum ekki ábyrgð,“ segir Víðir Reynisson yfirlögregluþjónn um framkvæmd hólfaskiptingar á samkomum fleiri en 500 manna sem margar kvartanir hafa borist vegna.
Kjarninn 1. júlí 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Fólk búsett hér fari í sóttkví eftir komu til landsins
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir vill að fólk búsett hér sem kemur til landsins fari áfram í sýnatöku við landamærin en fari svo í sóttkví. Því verði svo boðið upp á aðra sýnatöku eftir 4-5 daga. Hann mun leggja þetta vinnulag til við ráðherra.
Kjarninn 1. júlí 2020
Lagt er til í frumvarpsdrögum að stjórnarskrárbreytingum að forseti megi einungis sitja tvö sex ára kjörtímabil að hámarki.
Lagt til að forseti megi aðeins sitja í 12 ár á Bessastöðum
Forseti Íslands má ekki sitja lengur en tvö sex ára kjörtímabil að hámarki, verði frumvarpsdrög um stjórnarskrárbreytingar sem lögð hafa verið fram til kynningar fram að ganga. Lagt er til að mælt verði fyrir um þingræði í stjórnarskránni.
Kjarninn 1. júlí 2020
Stóru bankarnir reknir með tapi í tvö ár og virði útlána þeirra gæti rýrnað um 210 milljarða
Seðlabanki Íslands segir að kerfislega mikilvægu viðskiptabankarnir þrír séu með nægilega góða eiginfjár- og lausafjárstöðu til að geta staðist það álag sem muni fylgja yfirstandandi kreppu. Ljóst sé þó að þeir verði reknir í tapi á næstunni.
Kjarninn 1. júlí 2020
Ævar Pálmi Pálmason er yfirmaður smitrakningateymis almannavarna.
Ævar Pálmi: Búið að ná utan um hópsmitið
Yfirmaður smitrakningarteymis almannavarna segir að búið sé að ná utan um hópsmitið sem hér kom upp fyrir nokkrum dögum. Teymið telur sig hafa komið öllum sem þurfa í sóttkví, alls yfir 400 manns.
Kjarninn 1. júlí 2020
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar