Mynd: Wikicommons

Félag makrílveiðimanna stefnir íslenska ríkinu

Þær útgerðir sem veiða makríl á krókum segja að kvóti þeirra hafi verið helmingaður þegar makríll var kvótasettur í fyrra. Þær telja minni útgerðir vera látnar bera þunga misgjörða ríkisins eftir að stórútgerðir unnu mál gegn ríkinu í desember 2018. Stórútgerðirnar fóru samt í skaðabótamál.

Félag makrílveiðimanna hefur stefnt íslenska ríkinu til viðurkenningar á því sem þau telja ólögmætar takmarkanir á heimildum félagsmanna þess til veiða á makríl. 

Í stefnu félagsins kemur fram að félagið vilji fá viðurkennt með dómi að úthlutun til einstakra skipa aflahlutdeild á grundvelli tíu bestu aflareynsluára þeirra á árununum 2008 til 2018, hafi verið óheimil. 

Sú ráðstöfun tryggði stórútgerðum sem veiða makríl auknar heimildir en minnkaði það sem var til skiptanna fyrir félagsmenn í Félagi makrílveiðimanna, sem eru þeir sem veiða makríl úr Norðaustur- Atlanthafsmakrílstofninum með krókum, um helming. 

Samhliða því að makríllinn var kvótasettur með þessum hætti var sett inn ákvæði sem leyfir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að taka kvóta frá smærri bátum og færa til stærri skipa án endurgjalds.

Telja ráðherra hafa verið að bregðast við dómi

Félag makrílveiðimanna vill meina að grundvöllur þess frumvarps sem lagt var fram þegar makríl var kvótasettir í fyrravor hafi verið mjög hagstæður fyrir stærstu útgerðir landsins. Hann miðaði við rúmlega þrefalt lengri aflareynslutíma en gildandi lög um veiðar á deilistofnum kveða á um. Þar sem stærstu útgerðirnar höfðu staðið einar að makrílveiðum fyrstu árin sem lögð eru til grundvallar í lögunum þá stórgræða þær á þeirri aðferðarfræði sem ákveðið var að beita. 

Auglýsing

Í stefnunni kemur fram að Félag makrílveiðimanna telji að það hafi beinlínis verið undirliggjandi markmið lagasetningarinnar að auka hlut stórútgerða í makrílkvóta með því að handvelja viðmiðunarár sem þjónuðu því markmiði. 

Í tilkynningu frá félaginu segir að Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, virðist annars vegar hafa verið að „bregðast við dómi hæstaréttar um að framkvæmd veiðistjórnunar stjórnvalda hafi ekki staðist lög frá 2011 og hinsvegar að ríkið ætti yfir höfði sér skaðabætur vegna þessara misgjörða. Með nýju lögunum eru minni útgerðir látnar bera þunga þessara misgjörða ríkisins sem er ósanngjarnt og mögulega ekki lögmætt markmið lagasetningar almennt.“

Tugmilljarðar króna undir

Í fyrra var mak­ríll færður í kvóta á grund­velli veið­i­­­­reynslu þar sem afla­heim­ild­ir, eða kvót­­­ar, voru að mestu færðar til stór­út­­­­­gerða. Mak­ríl­kvót­inn er tal­inn vera 65 til 100 millj­­­arða króna virð­i. 

Það var gert í kjölfar tveggja dóma Hæsta­réttar Íslands frá 6. des­em­ber 2018 þar sem staðfest var að stórútgerðir hefðu verið misrétti beittar við úthlutun á makrílkvóta. 

Margir viðmælendur Kjarnans innan sjávarútvegsins telja að kvótasetningin á makríl hafi verið tilraun til að færa stórútgerðunum friðarfórn. Ríkið myndi taka kvóta af minni útgerðum og færa til þeirra í von um að stórútgerðirnar færu ekki í skaðabótamál við ríkið. 

Auglýsing

Þrátt fyrir þetta ætla nokkur stór sjá­v­­­­ar­út­­­­­vegs­­­fyr­ir­tæki í mál við íslenska ríkið vegna fjár­­­tjóns sem þau telja sig hafa orðið fyrir vegna úthlutar á mak­ríl­kvóta á árunum 2011 til 2014. Sam­­­kvæmt fréttum síð­­­asta sumar munu bóta­­­kröfur þeirra nema allt að 35 millj­­­örðum króna. Verði þær sam­­­þykktar geta útgerð­­­irnar því náð til baka um 55 pró­­­sent af því sem þær hafa greitt í veið­i­­­­gjöld á und­an­­­förnum árum. 

Langt ferli

Kjarninn hefur verið að reyna að komast að því hverjar kröfur stórútgerðanna á hendur ríkinu eru. Fyrirspurn var fyrst send til upp­lýs­inga­full­trúa rík­is­stjórn­ar­innar í fyrra­sum­ar. Í henni var óskað eftir því að fá stefnur þeirra sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja sem stefnt hafa íslenskra rík­inu til greiðslu skaða­bóta afhentar auk þess sem beðið var um upp­lýs­ingar um hversu háar kröfur þeirra væru. 

Erindið var sent til sjá­v­­­ar­út­­­vegs- og land­­bún­­að­­ar­ráðu­­neyt­is­ins sem brást ekki við því í á aðra viku. Þegar við­brögð komu fólst í þeim að áfram­­senda erindið á emb­ætti rík­­is­lög­­manns. 

Hann taldi rétt að bera það undir lög­­­menn fyr­ir­tækj­anna sem um ræddi hvort þeir myndu sam­­þykkja að upp­­lýs­ingar um málin yrðu veittar og stað­­festi í kjöl­farið við Kjarn­ann að fyr­ir­­spurnir þess efnis hefðu verið sendar á umrædd fyr­ir­tæki.  

Síðan fékkst ekk­ert við­­bót­­ar­svar, þrátt fyrir að rúmir fimm mán­uðir liðu frá því að upp­­haf­­leg fyr­ir­­spurn var send, þangað til 20. des­em­ber 2019.

Vilja ekki að að almenn­ingur fái gögnin

Þá sendi rík­­is­lög­­maður svar þess efn­ist að hann teldi ekki heim­ilt að afhenda stefn­­urn­­ar. Hann hefði óskað eftir afstöðu umræddra fyr­ir­tækja gagn­vart því að fjöl­miðlar myndu fá stefn­­urnar með því að beina spurn­ingum til lög­­­manna þeirra. „Liggur ekki fyrir sam­­þykki stefn­enda um að afhenda stefn­­urnar og verður að skilja afstöðu þeirra í ljósi seinni máls­liðar 9. gr. upp­­lýs­inga­laga nr. 140/2012 og telur emb­ættið því gögnin und­an­þegin upp­­lýs­inga­rétt­i.“

Auk þess sagði í svar­inu að rík­­is­lög­­maður mæti það „óraun­hæft að rýmri aðgangur sé fyrir hendi þótt kröfu um afhend­ingu sé beint að stjórn­­­valdi ef um sömu gögn er að ræða. Gögnin eru því eðli sínu sam­­kvæmt und­an­þegin upp­­lýs­inga­rétt­i.“

Kjarn­inn hefur kært synjun rík­­is­lög­­manns á aðgengi að umræddum upp­­lýs­ingum til úrskurð­­ar­­nefndar um upp­­lýs­inga­­mál.

Í frek­ari rök­stuðn­ingi fyrir synj­un­inni, sem rík­is­lög­maður sendi til úrskurð­ar­nefndar um upp­lýs­inga­mál 15. jan­úar 2019, kemur fram að synj­unin byggi á tvenns konar grunni. Ann­ars vegar þeim að gögnin séu und­an­þegin upp­lýs­inga­rétti vegna þess að umrædd sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki hafa ekki veitt heim­ild fyrir sitt leyti til afhend­ingar gagn­anna. „Í ljósi afstöðu útgerð­ar­fyr­ir­tækj­anna og við könnun á nefndum stefnum verður að líta svo á að í þeim séu greindar nákvæmar upp­lýs­ingar um fjár­hags- og við­skipta- hags­muni þeirra[...]Gögnin verður að meta án til­lits til þess hvernig lög­gjaf­inn hefur lýst mark­miðum og til­gangi laga um fisk­veiði­stjórn með því að nytja­stofnar sjávar telj­ist til sam­eignar þjóð­ar­inn­ar,“ segir í bréfi rík­is­lög­manns.

Hins vegar byggði synjun hans á því að gögnin séu hluti af máls­skjölum í dóms­máli sem rekið er fyrir Hér­aðs­dómi Reykja­vík­ur. Rík­is­lög­maður telur að sér­stakar skorður séu á því sam­kvæmt lögum að afhenda gagna úr dóms­máli enda eru hugs­an­legir hags­munir af afhend­ingu þeirra allt aðrir en að varða almenn­ing. Engu breytir þótt máls­með­ferð í dóms­málum sé opin­ber.“

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar