Í þá tíð… Glórulausi uppreisnarseggurinn

Fjöldamorðinginn Charles Starkweather skildi eftir sig ellefu fórnarlömb og goðsögn sem enn lifir.

Charles Starkweather myrti ellefu manns, þar af tíu á þriggja daga yfirreið yfir Nebraska og Wyoming í ársbyrjun 1958.
Charles Starkweather myrti ellefu manns, þar af tíu á þriggja daga yfirreið yfir Nebraska og Wyoming í ársbyrjun 1958.
Auglýsing

Á þessum degi fyrir réttum 59 árum, hinn 29. jan­úar árið 1958, hand­sam­aði lög­regla í Wyom­ing-­ríki í Banda­ríkj­unum 19 ára pilt að nafni Charles Star­kwe­ather og fjórtán ára kær­ustu hans, eftir blóði drifna eft­ir­för. Mál Star­kwe­athers vakti mikla athygli á sínum tíma og er hann enn með alræmd­ari fjöldamorð­ingum sög­unn­ar, sér­stak­lega þar sem hann var spyrtur saman við sam­fé­lags­breyt­ingar sem voru að eiga sér stað í Banda­ríkj­unum og víðar á Vest­ur­lönd­um, þar sem ungt fólk var að brjót­ast út úr viðjum hefð­anna. Upp frá þessu hefur margoft verið vísað til ill­virkja Star­kwe­athers í tón­list og kvik­mynd­um.

Saga Star­kwe­athers hefst árið 1938 þegar hann fædd­ist inn í verka­manna­fjöl­skyldu í borg­inni Lincoln í Nebr­aska. Hann ólst upp í fátækt, en for­eldrar hans voru engu að síður álitin sóma­fólk og í æsku var fátt sem benti til þess sem átti fyrir Charles að liggja. Hann þótti indæll dreng­ur, en mátti líða mikla stríðni í skóla, meðal ann­ars vegna þess að vegna fæð­ing­argalla voru fót­leggir hans skakk­ir. Charles glímdi einnig við námsörð­ug­leika og var mál­halt­ur.

Hann var hins vegar alla sína tíð mik­ill íþrótta­maður og naut­sterk­ur. Kraft­ana nýtti hann hins vegar fyrst og fremst í að snúa tafl­inu við, og í stað þess að láta ofbeldi yfir sig ganga fór hann að slást og mis­þyrma sam­nem­endum sín­um.

Auglýsing

Á ung­lings­árum varð Charles hug­fang­inn af leik­ar­anum James Dean, sem varð átrún­að­ar­goð tán­inga með frammi­stöðu sinni í East of Eden og ekki síður í Rebel Wit­hout a Cause – Upp­reisn­ar­seggur án mál­staðs – áður en hann lést af slys­förum árið 1955. Það var ekki síst í hlut­verki upp­reisn­ar­seggs­ins sem Charles þótti finna sig.

Fas Starkweathers, hárgreiðsla og klæðaburður þótti minna um margt á táningahetjuna James Dean, sem var frægur fyrir að leika unga utangarðsmenn.

Átján ára gam­all hóf hann sam­band við Caril Ann Fuga­te, sem var aðeins þrettán ára göm­ul. Charles hafði hætt í skóla 16 ára gam­all og vann eftir það ýmis verka­manna­störf, en hélst illa á vinnu og fór að sjá glæpi sem sitt eina tæki­færi til að kom­ast til álna.

Einn kaldan vetr­ar­dag, 1. des­em­ber árið 1957, lá fyrsta fórn­ar­lamb Charles Star­kwe­ather í valn­um.

Hann hafði ákveðið að ræna bens­ín­stöð og stolið hagla­byssu af frænda vinar síns í þeim til­gangi. Afgreiðslu­mað­ur­inn Robert Col­vert var 21 árs gam­all, nýkvæntur og barn á leið­inni, þegar Charles óð inn á verk­stæðið til hans og krafð­ist þess að fá allt úr pen­inga­kass­an­um. Þar var úr litlu að moða, rétt um 100 dal­ir, sem þó var jafn­virði rúm­lega tveggja vikna launa Charles við sorp­hirðu í Lincoln. Col­vert hafði ekki aðgang að pen­inga­skáp eig­and­ans. Charles neyddi hann með sér upp í bíl og ók í burtu og skaut hann svo til bana og skildi eft­ir, ekki langt frá.

Morðið vakti mikla athygli í fásinn­inu og lög­reglan trúði því að þarna hefði flæk­ingur verið að verki og böndin beindust því ekki að Star­kwe­ather sem for­hert­ist enn við ill­virk­ið.

Caril Ann Fugate var aðeins fjórtán ára gömul þegar hún var dæmd meðsek um morð. Hún sat í fangelsi til ársins 1973.Lánið lék þó síður en svo við Charles sem varð fljót­lega atvinnu­laus á ný og átti ekk­ert nema kærust­una sína, Caril Ann. For­eldrar hennar voru þó skilj­an­lega ósátt við sam­bandið og magn­að­ist þar á milli upp mikil kergja sem sprakk svo hinn 21. jan­úar þegar Charles kom að heim­ili Caril Ann, vopn­aður riffli. Þar myrti hann móður henn­ar, stjúpa og tveggja ára gamlan bróð­ur.

Hlut­verk Caril Ann, eða þátt­taka í morð­unum var aldrei fylli­lega leitt í ljós þar sem hún hélt fram sak­leysi sínu, en það sem skyggir á þá sögu var einna helst sú stað­reynd að þau skötu­hjú héldu til í hús­inu í sex daga áður en þau flúðu af vett­vangi þegar lög­regla var loks á leið á vett­vang.

Þar hófst hel­reið þeirra fyrir alvöru, en næstu þrjá daga óku þau um á flótta. Fyrst myrtu þau fjöl­skyldu­vin Star­kwe­athers, hinn 72ja ára Aug­ust Meyer, og dag­inn eftir ung­lingspar sem bauð þeim far úti á þjóð­vegi. Leiðin lá svo aftur til Lincoln, af öllum stöðum þar sem Star­kwe­ather og Caril Ann brut­ust inn í glæsi­hýsi eins rík­asta manns borg­ar­inn­ar, C. Lauer Ward og myrtu hann, eig­in­konu hans og ráðs­konu þeirra. Blöðin fjöll­uðu af áfergju um eft­ir­för­ina og Charles gekkst mjög upp í þeirri athygli sem þau höfðu vak­ið.

Það var svo um nótt­ina eftir sem þau ákváðu að stinga af og reyna að kom­ast til Was­hington-­rík­is. Þau komust yfir ríkja­mörkin frá Nebr­aska til Wyom­ing þegar þau ákváðu að skipta um bíl. Þau stöðv­uðu því við kyrr­stæðan bíl þar sem far­and­skó­sölu­mað­ur­inn Merle Coll­i­son hafði lagt sig um stund­ar­korn. Charles skaut Coll­i­son til bana og þau hugð­ust halda flótt­anum áfram eftir það, með líkið í bíln­um.

Vanda­málið var þó að þau kunnu ekki að taka bíl­inn úr hand­bremsu. Þegar hjálp­samur veg­far­andi kom að, ógn­aði Charles honum með byss­unni, en úr urðu mikil átök milli þeirra og enn fór að síga á ógæfu­hlið­ina hjá morð­ingj­anum unga þegar lög­reglu­bíll kom aðvíf­andi.

Caril Ann hljóp þá út úr bíln­um, að lög­reglu­mann­inum og hróp­aði á hann að Charles væri morð­ingi. Charles stökk þá upp í bíl og æddi í burtu en var hand­samaður skömmu síð­ar.

Starkweather var handsamaður eftir eltingaleik og skotbardaga við lögreglu.

Mál Star­kwe­athers vakti mikla athygli á lands­vísu og fylgd­ust fjöl­miðlar náið með fram­vindu mála. Charles hélt því fyrst fram að Caril Ann væri sak­laus og hann bæri sjálfur alla ábyrgð á morð­un­um.

Eftir því sem leið á rétt­ar­höldin breytti hann hins vegar frá­sögn sinni og sagði stúlk­una hafa tekið fullan þátt í ódæð­unum og jafn­vel myrt sum fórn­ar­lambanna sjálf.

Lög­menn Star­kwe­athers reyndu að bera því við að hann væri ósak­hæfur sökum geð­trufl­ana, en kvið­dómur dæmdi hann sek­an, sem og Caril Ann, en sökum ungs ald­urs var hún ekki dæmd til dauða eins og Charles, heldur í lífs­tíð­ar­fang­elsi.

Charles Star­kwe­ather var tek­inn af lífi í raf­magns­stól í júní árið eft­ir, en Caril Ann sat í fang­lesi til árs­ins 1973. Hún er á lífi enn þann dag í dag.

Þrátt fyrir að málið hafi vakið mikla athygli á sínum tíma var það ekki fyrr en löngu seinna þegar farið var að vísa í það í banda­rískri dæg­ur­menn­ingu og þá í sam­hengi þeirrar sam­fé­lags­legu firr­ingar sem Star­kwe­ather á að hafa upp­lif­að.

Meðal ann­ars má nefna kvik­mynd­ina Bad­lands frá árinu 1973, sem Ter­ence Malik leik­stýrði og fjallar einmitt um ungt par sem ferð­ast um og drepur fjölda manns, og fleiri „vega­mynd­ir“ eins og Kali­fornia og Natural Born Kill­ers. Skýrasta og fræg­asta vís­unin er hins vegar án efa tit­il­lag plöt­unnar Nebr­aska sem Bruce Springsteen gaf út árið 1982, þar sem text­inn er í fyrstu per­sónu út frá meintri upp­lifun Star­kwe­ather.

From the town of Lincoln, Nebr­aska with a sawed off .410 on my lap T­hrough to the bad­lands of Wyom­ing I killed everyt­hing in my path

I can't say that I'm sorry for the things that we done At least for a little while sir me and her we had us some fun

Hvernig sem á málið er litið náði ógæfu­pilt­ur­inn Charles Star­kwe­ather einu tak­marki sínu – að vekja athygli og verða minnst fyrir eitt­hvað á ævi­skeiði sínu.



Aðrir mark­verðir atburðir sem gerð­ust 29. jan­ú­ar:

1813

Jane Austin gefur út bók­ina Hroki og hleypi­dóm­ar.

1820

Georg III Eng­lands­kon­ung­ur, „hinn óði“, deyr eftir að hafa glímt lengi við geð­ræn vanda­mál.

1845

Hrafn­inn, eitt höf­uð­verka Edgars Allan Poe kemur fyrst út á prenti.

1886

Karl Benz fær einka­leyfi á fyrstu elds­neytisknúnu bif­reið­inni.

1950

Óeirðir í Suð­ur­-Afr­íku eftir mót­mæli við aðskiln­að­ar­stefnu stjórn­valda.

1963

Bret­landi var meinuð aðild að Efna­hags­banda­lagi Evr­ópu, sem síðar varð Evr­ópu­sam­band­ið.

1976

Tólf sprengjur springa í West End hverfi Lund­úna. Einn borg­ari særð­ist. Írski lýð­veld­is­her­inn lýsir ábyrgð á hendur sér.

1996

Kán­trí­stjarnan Garth Brooks neitar að taka við verð­launum sem vin­sæl­asti tón­lista­mað­ur­inn á Amer­ican Music Awards þar sem honum fannst Hootie and the Blowfish frekar eiga þau skil­in.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kveikur
Kveikur sendir frá sér yfirlýsingu
Ritstjóri Kveiks segir að vinnubrögð RÚV og sá tími sem Samherja gafst til andsvara sé fyllilega í samræmi við lögbundar skyldur samkvæmt lögum um Ríkisútvarpið og reglum sem hvíla á blaða- og fréttamönnum.
Kjarninn 13. nóvember 2019
Verkalýðsforystunni ekki skemmt
Ekki stendur á viðbrögðum í samfélaginu eftir afhjúpanir fréttaskýringaþáttarins Kveiks og Stundarinnar í gærkvöldi. Forysta stærstu verkalýðsfélaganna lætur ekki sitt eftir liggja í umræðunni.
Kjarninn 13. nóvember 2019
Svandís Svavarsdóttir, heilbrigðisráðherra.
Svandís: Mynd af græðgi sem fór úr böndunum
Svandís Svavarsdóttir, heilbrigðisráðherra, segir að þær ávirðingar sem fram komu í umfjöllun Kveiks um meintar mútugreiðslur Samherja í Namibíu séu stórmál. Hún segir að sú mynd sem dregin var upp í þættinum sé mynd af græðgi sem fór úr böndunum.
Kjarninn 13. nóvember 2019
Bryndís Kristjánsdóttir skattrannsóknarstjóri.
Skattrannsóknarstjóri fékk nýlega gögn frá namibískum yfirvöldum
Embætti skattrannsóknarstjóra hefur bæst í hóp fjölmargra annarra rannsóknaraðila, hérlendis og erlendis, sem eru að skoða gögn um möguleg íslensk lögbrot í Namibíu. Opinberað var í gær að Samherji liggi undir grun um að hafa framið lögbrot.
Kjarninn 13. nóvember 2019
Nýi Seðlabankastormurinn hófst eftir að Kveikur nálgaðist Þorstein Má
Þorsteinn Már Baldvinsson hefur frá því í lok síðasta mánaðar ítrekað ásakað RÚV og Helga Seljan um hafa verið gerendur í rannsókn á Samherja sem hófst 2012. Þegar ásakanirnar hófust hafði Þorsteini þegar verið greint frá umfjöllunarefni Kveiks.
Kjarninn 13. nóvember 2019
Segir Kristján Þór Júlíusson hafa hitt „hákarlana“ frá Namibíu
Í Stundinni segir að Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja, hafi kynnt Kristján Þór Júlíusson sem „sinn mann“ í ríkisstjórninni.
Kjarninn 13. nóvember 2019
Samherji kennir Jóhannesi um allt – Segjast ekkert hafa að fela
Þorsteinn Már Baldvinsson segir það mikil vonbrigði að fyrrverandi starfsmaður fyrirtækisins hafi „hugsanlega flækt Samherja í viðskipti sem kunni að vera ólögmæt.“
Kjarninn 12. nóvember 2019
Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja.
Samherji hefur hagnast um 112 milljarða á átta árum
Samherji hefur hagnast gríðarlega á síðustu árum. Eigið fé samstæðunnar var 111 milljarðar króna um síðustu áramót. Fjárfestingar Samherja eru mun víðar en bara í sjávarútvegi.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiÍ þá tíð...
None