Í þá tíð… Gósentíð mafíósanna

Bannárin í Bandaríkjunum höfðu ekki tilætlaðan árangur, þar sem Al Capone og fleiri glæpaforingjar möluðu gull á smygli og sprúttsölu.

Al Capone.
Al Capone.
Auglýsing

Bannárin í Bandaríkjunum voru skrítinn tími. Ekki þarf að leita lengra en að „Charleston-þema“ á árshátíð um það bil hvers einasta íslenska fyrirtækis og stofnunar síðustu ár, til að sjá að þessi tími er sveipaður ákveðnum gleðiljóma þrátt fyrir að raunveruleikinn hafi verið nokkuð harðari og óvægnari.

Fram eftir nítjándu öldinni óx bindindishreyfingunni fiskur um hrygg, enda var áfengisofneysla talin rót hinna ýmsu samfélagsmeina. Nokkur ríki tóku af skarið og bönnuðu áfengissölu innan sinna landamæra og varð Kansas fyrst til þess árið 1881.

Dreifbýlli ríki voru jafnan hlynntari áfengisbanni, en fylgið gekk þvert á flokkalínur þannig að það varð tiltölulega seint að pólitísku bitbeini á landsvísu. Í forsetakosningunum 1916 tóku Demókratinn Woodrow Wilson og Repúblikaninn Charles Evans Hughes hvorugur beina afstöðu til málsins, en á þingi hafði myndast sterkur meirihluti innan beggja flokka og í báðum deildum þingsins til þess að leggja þá vegferð að banna áfengissölu í Bandaríkjunum með stjórnarskrárviðauka.

Ályktun þess efnis var samþykkt í árslok 1917 og send ríkjunum til staðfestingar (lög kveða á um að 2/3 beggja deilda og 3/4 ríkisþinga, hið minnsta, þurfi til að staðfesta). Það var svo í janúar 1919 að átjándi stjórnarskrárviðaukinn slapp í gegn, þegar Nebraska varð 36. ríkið til að samþykkja tillöguna. Á endanum voru það bara tvö ríki af 48 sem lögðust gegn stjórnarskrárbundnu áfengissölubanni, Rhode Island og Connecticut.

Í október það sama ár samþykkti þingið í Washington DC frumvarp um lög til að framfylgja banninu, hin svokölluðu Volstead lög. Wilson forseti beitti neitunarvaldi gegn lögunum, en þingið ógilti neitunina og lögin gengu í gegn. Í þeim fólst meðal annars bann á sölu og flutningi á áfengum drykkjum (yfir 0,5% að styrkleika), en ekki á neyslu, og skilgreining á undantekningum, þ.e. til notkunar í læknisfræðilegum tilgangi eða við rannsóknir, við trúarathafnir og ýmislegt fleira.

Við gildistöku laganna í janúar 1920 voru rúmlega 1.500 alríkislögreglumenn settir í að framfylgja þeim.

Auglýsing

Glæpagengin stíga inn í myndina

Eins og svo oft áður þegar löggjöf gengur gegn lögmálinu um framboð og eftirspurn, voru til einstaklingar og hópar sem voru meira en til í að svala þorsta Bandaríkjamanna eftir að bannið gekk í gildi.

Johnny Torrio var mikill frumkvöðull að sprúttsölu í Chicago á bannárunum.Einn af frumkvöðlunum var maður að nafni Johnny Torrio. Hann hafði unnið sig upp innan raða glæpagengis í New York en tók við rekstri ölstofa og vændishúsa í Chicago 1909. Þegar áfengissölubannið skall á árið 1920 var hann fljótur til að hasla sér völl í sprúttsölu og tryggði sér yfirráð yfir drjúgum hluta markaðarins í Borg Vindanna, eins og Chicago kallast jafnan.

Það var þó ekki hann sem varð holdgervingur mafíósa á bannárunum, heldur var það undirmaður hans, Al Capone.

Maðurinn með örið

Capone er eins konar samnefnari fyrir mafíósa á þessum tíma. Feitlaginn, vel klæddur maður af ítölskum ættum. Honum hefur enda verið gerð skil í fjölda kvikmynda og þátta, sem hafa fóðrað goðsögnina ríkulega.

Capone fæddist og ólst upp í Brooklyn og fór að vinna fyrir Torrio strax að loknum sjötta bekk. Í einum af mörgum áflogum sem hann lenti í við „skyldustörf“ sín var hann skorinn í kinnina með rakhníf. Hann fékk af því myndarlegt ör og hlaut fyrir vikið viðurnefnið „Scarface“.

Þegar Al var tvítugur, árið 1909, kallaði Torrio á hann til að aðstoða sig við vændishúsareksturinn í Chicago. Eftir að bannárin gengu í garð ákváðu helstu glæpahópar borgarinnar að skipta með sér hverfum til að koma í veg fyrir átök. Stærsta og öflugasta gengið, sem kennt var við forsprakkann Dion O'Banion, stjórnaði norðurborginni, þar sem flottustu hverfin voru og langflestir veitingastaðirnir. Torrio stjórnaði svo suðurborginni og aðrir minni aðilar fengu líka sinn skerf.

Þannig gekk sprúttbransinn fyrir sig fyrstu þrjú árin, en þá kom að því að O'Banion þótti Ítalirnir í suðrinu vera að gera fullgóða hluti. Samkomulag var gert til að friða O'Banion, meðal annars átti hann að fá sneið af ágóða Torrios, en það varð ekki til að stilla til friðar því að O'Banion hafði stundað það að ræna vínsendingum frá Kanada sem voru á leið til Genna-klíkunnar.

Genna-bræður og Torrio ákváðu að taka höndum saman og losa borgina við O'Banion. Því nýttu þeir sér tækifærið í tengslum við jarðarför eins félaga þeirra (sem O'Banion lét einmitt kála) og fóru inn í blómabúðina sem var skálkaskjól O'Banions og skutu hann til bana. Þetta var í nóvember 1924.

Upp úr því hófst mikið og blóðugt gengjastríð sem stóð yfir í mörg ár. Norðanmenn sóttust eftir að hefna síns fallna foringja og reyndu að stytta Torrio aldur í janúar 1925, þegar hann var að koma heim úr verslunarferð með konu sinni. Byssukúlum rigndi yfir bíl Torrios og stórsærði hann. Meðal annars fékk hann skot í kjálka, nýru, lungu, kvið og í fætur, og var laminn allhressilega í kjölfarið. Engu að síður lifði Torrio af, en fékk skömmu síðar árs fangelsisdóm fyrir sprúttsölu.

Sviðið var því í höndum sjálfs Als Capone, sem tók við tímabundið en eftir að Torrio slapp úr fangelsi ákvað hann að snúa baki við mafíulífinu og valdi Capone sem eftirmann sinn áður en hann hélt sjálfur til fæðingarlands síns, Ítalíu, með konu sinni og móður.

Nýi kóngurinn í Chicago

Al Capone var ekki lengi að festa sig í sessi sem grimmasti og ófyrirleitnasti glæpaforinginn í Chicago og breiddi stöðugt út yfirráðasvæði suðurborgarklíkunnar þar sem sprúttsala, veðmál og vændi voru í forgrunni.

Hann vílaði ekki fyrir sér að salla niður andstæðinga sína og sprengja upp veitingastaði sem neituðu að kaupa af honum vín. Þannig náði hann undir sig sífellt fleiri svæði og nýtti sér um leið mútur til að koma sér í mjúkinn hjá borgaryfirvöldum og lögreglu til að sleppa við óþarfa afskipti af lögbrotunum.

apone steig sem fullskapaður inn í hlutverk glæpaforingjans. Hann barst mikið á með sín fínu föt og skartgripi og passaði sig á því að kasta ölmusu til þeirra sem minna máttu sín. Með því skapaði hann sér sess sem eins konar Hrói Höttur í Chicago.Þrátt fyrir það var Capone alls ekki að láta lítið fyrir sér fara. Þvert á móti. Hann barst mikið á, klæddist glæsilegum klæðskerasaumuðum jakkafötum og skartgripum og var jafnan umkringdur glæsimeyjum.

Hann gekkst upp í eins konar Hróa Hattar ímynd af sjálfum sér þar sem hann dreifði ölmusu af sínum gríðarmiklu, illa fengnu, auðæfum til fátækra víða um borg. Hann mætti á kappleiki og var oft fagnað eins og hetju. Hann hafði oft á orði að hann væri einfaldlega kaupsýslumaður. „Ég gef fólkinu bara það sem það vill!“ var algengt viðkvæði hjá honum.

Á meðan geysaði grimmilegt stríð milli klíku Capones og norðurborgarklíku O'Banions heitins. Hjaðningavíg gengu á víxl þar sem margir lykilmenn beggja vegna lutu í gras, meðal annars bílstjóri Capones sjálfs og einn daginn mættu fjöldi norðurborgarmanna fyrir utan höfuðstöðvar hans og létu kúlum rigna úr Thompson-vélbyssum, hinum frægu Tommy-guns sem eru eins og táknmynd þessa ára.

Ofbeldið stigmagnaðist og náði hámarki árið 1929 þegar Capone fyrirskipaði morð á Bugs Moran, sem þá var foringi norðanmanna. Hópur Capone-manna réðist inn í vöruskemmu Morans og yfirbugaði sjö manns sem þar voru að vinnu. Þegar mönnunum hafði verið stillt upp við vegg komu fleiri menn inn, vopnaðir vélbyssum og haglabyssum og hreinlega brytjuðu mennina niður.

Valentínusarmorðin voru mikið grimmdarverk þar sem sjö manns voru myrtir með köldu blóði. Ímynd Capones var aldrei söm eftir það og löggæslustofnanir lögðu mikið uppúr að klekkja á honum.Dagblöðin birtu sláandi myndir af vettvangi og kölluðu ódæðið „Saint Valentine's Day Massacre“, enda var fjöldamorðið framið á Valentínusardag. Þetta kastaði rýrð á orðspor Capones sem velgjörðarmanns, og í framhaldinu lögðu löggæslustofnanir miklu meiri áherslu á að klekkja á honum.

Endalokin nálgast

Yfirvöld reyndu allt til að fá Capone dæmdan þar sem hann var handtekinn og/eða kærður fyrir alls konar brot, allt frá vergangi upp í brot á Volstead-lögunum. Það sem varð honum hins vegar að falli voru skattamál.

Árið 1927 hafði Hæstiréttur Bandaríkjanna staðfest að tekjur af ólöglegri starfsemi væru sannarlega skattskyldar. Þegar hinn frægi lögreglumaður Eliot Ness, ásamt sérsveit sinni, Hinum Vammlausu, hafði um árabil hamast í starfsemi Capones í Chicago var breytt um stefnu og ákveðið að hamra á skattamálunum. Capone var svo ákærður og síðar sakfelldur fyrir skattsvik og hlaut ellefu ára fangelsisdóm árið 1931.

Hann hóf afplánun árið 1932. Við komuna í fangelsið var hann greindur með sárasótt og lekanda sem átti eftir að hafa gríðarleg áhrif á hann á næstu árum. Hann átti erfitt með að fóta sig aleinn í fangelsinu og varð fyrir talsverðu áreiti, þannig að hann var fluttur yfir í Alcatraz-fangelsið utan við San Fransisco.

Capone var loks sakfelldur fyrir skattsvik. Hann veiktist í fangelsi og var ekki hálfur maður þegar út var komið.

Síðustu árin í afplánun var andlegri heilsu hans farið að hraka talsvert vegna taugahrörnunar sem var afleiðing sárasóttarinnar.

Honum var sleppt úr haldi árið 1939, en var sjúklingur allt til æviloka. Hann bjó í húsi sínu í Miami þar sem hann fékk heilablóðfall árið 1947 og nokkrum dögum síðar varð hjartaáfall glæpaforingjanum fyrrverandi að aldurtila, 48 ára að aldri.

Afnám áfengisbanns gróf undan glæpahópunum

Þegar Capone var sendur í fangelsi árið 1932 var orðið ljóst að áfengissölubannið hafði ekki borið tilætlaðan árangur. Glæpir höfðu aukist og glæpaforingjar eins og Capone höfðu efnast gríðarlega, án þess að dregið hefði sérstaklega úr drykkju meðal almennings.

Því lögðu þingmenn í Washington í að fella átjánda viðauka stjórnarskrárinnar úr gildi með öðrum viðauka, sem varð sá tuttugasti og fyrsti. Málið fékk hefðbundna afgreiðslu í báðum deildum þingsins, en í stað þess að leggja málið fyrir ríkisþingin eins og venja var, var ákveðið að nota aðra aðferð, þ.e. að stofna til sérstakra samkunda í hverju ríki þar sem málið var rætt. Það var gert vegna þess að talið var að ríkisþingmenn væru of háðir bindindishreyfingunni til að málið fengi nokkurn tíma eðlilegan framgang.

Almenningur fagnaði vel þegar áfengissölubanninu var aflétt.

Það var svo í árslok 1933 að 21. stjórnarskrárviðaukinn, til afnáms áfengissölu, var staðfestur með samþykki Utah, sem varð 36. ríkið sem velti síðasta hlassinu.

Eftir það féll að sjálfsögðu botninn úr sprúttsölu glæpahópa, en eftirmönnum Capones lagðist ýmislegt til og þeir héldu yfirráðum yfir undirheimum Chicago í áraraðir eftir það.

Eftir stendur ímynd um tíma þar sem gleðin var vissulega við völd, en undir niðri geisaði fordæmalaus ofbeldisalda um allt land þar sem morð, limlestingar og dauði voru daglegt brauð. Hugsið endilega um það þegar þið setjið upp kúluhatt og axlabönd og stingið dótabyssu í buxnastrenginn á næstu árshátíð.

Erfitt að losna úr bransanum

Torrio sneri aftur til Banda­ríkj­anna þremur árum síð­ar, árið 1928, og var lyk­il­maður í stofnun National Crime Synd­icate, sam­bands glæpa­sam­taka um gjörvöll Banda­ríkin sem skiptu með sér svæðum og sviðum til að draga úr hætt­unni á átökum milli hópa. Torrio lenti aftur í stein­inum undir lok fjórða ára­tug­ar­ins fyrir skattsvik, en eftir að hafa afplánað tveggja ára dóm sneri hann blað­inu við á ný og var lög­hlýð­inn að mestu allt til dauða­dags 1959.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Einstök lönd geta ekki „bólusett sig út úr“ faraldrinum
Þrjú ríki heims hafa bólusett yfir 70 prósent íbúa. Ísland er eitt þeirra. Hlutfallið er undir 1,5 prósenti í Afríku. Ef ekki næst að koma því í 10 prósent bráðlega verður það „ör á samvisku okkar allra“ enda nóg til af bóluefnum, segir sérfræðingur WHO.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Fékk „bakteríuna“ eftir Söngvakeppni sjónvarpsins
„Lögin hafa orðið til á yfir 20 ára tímabili og er því nokkur breidd í þessu hjá mér; allt frá stígandi ballöðum til eins konar rokkóperu,“ segir Pétur Arnar Kristinsson sem blásið hefur til söfnunar fyrir útgáfu fyrstu breiðskífu sinnar.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Smári McCarthy er að hætta á þingi og ætlar í kjölfarið að láta reyna á sitt eigið hugvit í tengslum við loftslagsbreytingar.
„Flokkarnir voru að þvælast fyrir hvorum öðrum“ og niðurstaðan varð núll
Smára McCarthy fráfarandi þingmanni Pírata finnst sem undanfarin fjögur ár hafi litast af því að lítið ráðrúm hafi verið til þess að ræða pólitík, þar sem stjórnarflokkarnir eru ósammála um mörg grundvallarmálefni.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Það er fremur fátítt að sólarhringsúrkoma í Reykjavík mælist meira en 20 mm eða meiri að sumarlagi.
Rignir af meiri ákefð nú en áður?
Fátt bendir til þess að Ísland sleppi alfarið við aftakaúrkomu sem nágrannaríki okkar hafa upplifað á síðustu árum, skrifar Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur og veltir fyrir sér getu fráveitukerfa til að taka við meiriháttar vatnsflaumi.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Norska kvennaliðið í strandhandbolta að loknu Evrópumeistaramótinu í Búlgaríu á dögunum.
Bikiní- og stuttbuxnadeilan
Nýafstaðið Evrópumeistaramót í strandhandbolta vakti mikla athygli víða um heim. Það var þó ekki keppnin sjálf sem dró að sér athyglina heldur deilur um klæðnað. Nánar tiltekið klæðnað norska kvennalandsliðsins.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Joe Biden forseti Bandaríkjanna tilkynnti í apríl að viðskiptaþvingunum yrði beitt á Rússland vegna njósnanna.
Brotist inn í tölvupósta bandarískra saksóknara
Óttast er að viðkvæmum gögnum hafi verið stolið er brotist var inn í tölvur tæplega þrjátíu embætta saksóknara í Bandaríkjunum á síðasta ári. Bandarísk yfirvöld telja Rússa standa að baki árásinni.
Kjarninn 31. júlí 2021
Eftir helgi verða breytingar á ferðatakmörkunum til Bretlands.
Fagna ákvörðun Breta um að bólusettir sleppi við sóttkví
„Hvenær ætla Bandaríkin að svara í sömu mynt?“ spyrja Alþjóða samtök flugfélaga sem fang ákvörðun Breta um að aflétta sóttkvíarkröfum á bólusetta farþega frá Bandaríkjunum og ESB-ríkjum.
Kjarninn 31. júlí 2021
Eggert Gunnarsson
Hamfarakynslóðin
Kjarninn 31. júlí 2021
Meira úr sama flokkiÍ þá tíð...