Líka saga um okkur …

Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fór að sjá Kæru Jelenu eftir Ljúdmílu Razúmovskaja í Borgarleikhúsinu.

Kæra Jelena Mynd: Grímur Bjarnason
Auglýsing

Borg­ar­leik­hús­ið: Kæra Jel­ena

Höf­und­ur: Ljúd­míla Razúmovskaja

Þýð­ing: Ingi­björg Har­alds­dótt­ir/Kristín Eiríks­dóttir

Leik­stjórn: Unnur Ösp Stef­áns­dóttir

Leik­mynd og bún­ingar Fil­ippía I. Elís­dóttir

Lýs­ing: Björn Berg­steinn Guð­munds­son

Tón­list: Val­geir Sig­urðs­son

Hljóð: Þórður Gunnar Þor­valds­son

Leik­gervi: Elín Gísla­dóttir

Leik­ar­ar: Hall­dóra Geir­harðs­dótt­ir, Aron Már Ólafs­son, Þur­íður Blær Jóhanns­dótt­ir, Har­aldur Ari Stef­áns­son, Sig­urður Þór Ósk­ars­son.

Mennta­skóla­kenn­ar­inn Jel­ena und­ir­býr kósí­kvöld, gengur hóg­vær­lega, snyrti­lega og skipu­lega frá öllu, hitar sér te, setur plötu á fón­inn og sest niður með bók. Kyrrðin rík­ir, Jel­ena á afmæli, en það vitum við ekki – ekki enn. Allt í einu er kyrrðin rof­in, dyra­bjalla hringir og fjögur vin­gjarn­leg ung­menni birt­ast alls­endis óvænt, færa afmæl­is­barn­inu gjöf, syngja afmæl­is­söng­inn og fagna sinni kæru kennslu­konu. Þau eru að útskrif­ast og vilja gleðja bestu kennslu­kon­una sína áður en leiðir skilja og þau halda út í líf­ið.

Fljót­lega kemur þó í ljós að sitt­hvað fleira býr undir hjá krökk­un­um. Þeim hefur gengið illa á stærð­fræði­prófi og það mun hafa áhrif á fram­tíð þeirra og frama. Lausn á þeim vanda er þó í sjón­máli: ef kæra Jel­ena lánar þeim lyk­il­inn að skápnum þar sem pró­fúr­lausnir eru geymdar svo þau kom­ist þar inn og geti skipt út röngum svörum fyrir rétt – sem þau eru þegar búin að afla sér – þá er málið dautt og eng­inn verður fyrir neinum skaða.

Jel­ena neit­ar. Hún er prinsípmann­eskja. Svona lagað gerir maður ekki. Og hún verður eðli­lega alger­lega bit á nem­endum sín­um, að þeim skuli detta annað eins í hug, fyrir nú utan það að þau skuli trúa því upp á hana að taka þátt í svona svindli.

Auglýsing

En hvað sem Jel­ena heldur að nem­endur hennar trúi upp á hana, þá er engum vafa und­ir­orpið að þeir eru til ýmis­legs vísir sem hún hefði aldrei trúað upp á þá. Þau Valdi, Lilja, Pétur og Viktor hefja líkt og for­laga­knú­inn leik sem gengur út á það eitt að brjóta and­spyrnu Jel­enu niður og fá hana til að afhenda lyk­il­inn; Jel­ena sjálf er harð­á­kveðin í að stand­ast árásir ung­menn­ana enda eru hennar prinsíp göfug og góð og skulu ekki brot­in. Hennar prinsíp eru jafn­rétti og heið­ar­leiki – sem gerir hana svo alger­lega gam­al­dags að hún reyn­ist auð­veldur skot­spónn fyrir þá kyn­slóð sem hræð­ist ekk­ert og verður einna skýr­ast í upp­gjöri milli Jel­enu og Lilju þar sem Jel­ena spyr hreint út: “Af hverju eruð þið ekki hrædd við neitt?” og svar Lilju er jafn harm­rænt og það er grát­bros­legt: „Ég veit það ekki!“ Í því atriði flettir svo Lilja ofan af Jel­enu og það er í sam­ræmi við það sem á eftir fer, þegar kemur að hápunkti sýn­ing­ar­innar – en hér verður ekki upp­ljóstrað hvernig fer að leikslokum enda óhætt að segja að Kæra Jel­ena er að sumu leyti verk um sið­ferði, en að öðru leyti vissu­lega spennu­saga sem heldur áhorf­anda í hel­greipum allt til loka.

Kæra Jelena Mynd: Grímur Bjarnason

Jel­ena er í öruggum og þraut­þjálf­uðum höndum Hall­dóru Geir­harðs­dóttur sem túlkar mennta­skóla­kennslu­kon­una trú­verð­ug­lega. Í með­förum hennar verður Jel­ena eng­inn eng­ill, þvert á móti – þegar Valdi, aðal­hvat­inn að árásinni á Jel­enu, býður henni sjúkra­heim­il­is­vist fyrir aldr­aða og veika móður hennar verður ekki betur séð en Jel­ena sé hrein­lega til í að ræða málin á þeim grund­velli. Prinsípmann­eskjan gefur í skyn að samn­ingur sé í boði. Þróun atburða verður þó til þess að þetta til­boð er ekki frekar rætt, en óneit­an­lega hefur nokkur skuggi fallið á Jel­enu – sem gerir hana bæði mann­legri og skilj­an­legri. Hall­dóra Geir­harðs­dóttir vinnur full­kom­inn leik­sigur í hlut­verki hinnar sið­mennt­uðu kennslu­konu Jel­enu.

Nem­end­urnir eru ekki síður vel leiknir af fjórum leik­urum af yngri kyn­slóð­inni, sem hafa sannað sig á síð­ustu árum: Aron Már Ólafs­son leikur Valda, sem á frum­kvæðið að því að fal­ast eftir lykl­inum dýr­mæta, hann er sið­blindan upp­máluð og skilar því með virktum og er einmitt svona ofur­geð­felld­ur, óhugn­an­legur náungi sem maður vill hreint ekki hafa að óvini og jafn­vel enn síður að vini.

Hlut­verk Lilju er í höndum Þur­íðar Blævar Jóhanns­dóttur og hún skilar Lilju á áhrifa­mik­inn hátt. Það er eng­inn vandi að finna til sam­úðar með þess­ari stúlku sem hefur barist áfram þrátt fyrir að búa við verri kjör en félagar henn­ar, búandi með ein­stæðri móður sinni, borin áfram af draumum sem má efast um að verði nokkurn tím­ann að veru­leika – og kannski einmitt þess vegna lætur hún leiða sig svo langt í þeim hættu­lega og við­ur­styggi­lega leik sem Valdi leik­stýr­ir.

Har­aldur Ari Stef­áns­son leikur Pét­ur, þann sem er í mestri þörf fyrir leið­rétt­ingu á ein­kunnum og það er fyrir hann sem öll atburða­rásin er sett af stað. Hann er auk þess kær­asti Lilju og um það má segja að hann bregst henni verst. Har­aldur Ari fer vel með hlut­verkið og tekur vel utanum umkomu­leysi þessa ístöðu­litla drengs .

Viktor er lús­er­inn í þessum hóp og er und­ur­sam­lega fal­lega leik­inn af Sig­urði Þór Ósk­ars­syni. Þessi drengur er ljúfur og blíð­lyndur inn við bein­ið, en átak­an­lega aumk­un­ar­verð­ur. Hann er hel­tek­inn af alkó­hól­isma og svo veik­lund­aður og örgeðja að hann á sér enga fram­tíð nema hann taki sig taki. Samt er alveg auð­séð að hann mun senni­lega aldrei taka sig því taki, hans örlög eru líkt og end­an­lega ráð­in. Og það er sárt, ákaf­lega sárt, vegna þess að undir lok­in, þegar allt er um sein­an, örlög ráð­in, spilið búið, er það þó hann sem virð­ist eiga þann kær­leika inn­an­brjósts sem hefði ann­ars getað gefið ein­hverja von.

„ … sem hefði ann­ars getað gefið …“ – svona verður ekki sagt nema um harm­leik sé að ræða og víst er Kæra Jel­ena harm­leikur fremur en spennu­verk. Sú þraut, sem per­sónur verks­ins takast á um er í raun óleys­an­leg og texti Ljúdmílu Razúmovskaju nær vel utan um það, tog­streitan er ósvik­in, hann nær tökum á áhorf­endum og heldur þeim í hel­greipum allt til loka.

Það fer vel á að gefa þessum harm­leik rými á Litla sviði Borg­ar­leik­húss­ins, og skapa þá miklu nánd við áhorf­endur og gert er. Rýmið er líka vel not­að, bæði til að sýna hinn lok­aða heim Jel­enu, en ekki síður í stað­setn­ingum og hreyf­ingum og ber góðri leik­stjórn vitni. Þá er ekki síður um að ræða góða per­sónu­leik­stjórn, Unnur Ösp treystir sínum leik­ur­um, þeir fá að vinna hlut­verk sín á eigin for­sendum og það er óhætt að segja, að allur leik­hóp­ur­inn vinni leik­sig­ur, hvor fyrir sig og sam­eig­in­lega!

Kæra Jelena Mynd: Grímur Bjarnason

Tón­listin og hljóð­myndin fylgir leik­stjórn­ar­lögn­inni fast eft­ir, þótt megi kannski deila um lok sýn­ing­ar­innar – það er útskýrt í við­tali í leik­skrá hvers vegna það loka­lag sem leikið er var val­ið, en hefði ekki verið ein­fald­lega sterkara að ljúka sýn­ing­unni í þögn?

Texti Ljúdmílu Razúmovskaju er það klass­ískur að hann þolir vel til­færslu í tíma og rúmi. Þýð­ing Ingi­bjargar Har­alds­dótt­ur, sem hefur verið yfir­farin og löguð að nútíma af Krist­ínu Eiríks­dóttur ýtir undir þann skiln­ing, að þeir mann­legu breysk­leikar sem fjallað er um í Kæru Jel­enu blóm­stri ekki ein­göngu í því sam­fé­lagi þar sem verkið var upp­haf­lega skrifað og síðar bann­að, þeir blóm­stri líka hjá þjóð eins og okkur Íslend­ing­um.

Svo nefnd sé ekki nema spill­ingin af þeim mann­­legu veik­­leikum sem hér er einn af drif­­kröftum sög­unn­­ar, þá má auð­veld­­lega taka per­­sónur leiks­ins í Kæru Jel­enu og raða þeim á hið íslenska flokka­­kerfi, og ef byrjað er á slíkum leik á annað borð – sem sjálf­­sagt er að gera, því saga Jel­enu og nem­enda hennar er að sumu leyti tíma­­laus – má upp­­­götva sér til nokk­­urs óhugn­aðar að Kæra Jel­ena er líka saga um okkur Íslend­inga og er að ger­­ast allt í kringum okk­­ur.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fylgistap ríkisstjórnarflokkanna minna en nær allra annarra stjórna eftir bankahrun
Einungis ein ríkisstjórn sem setið hefur frá 2009 hefur mælst með meira fylgi tíu mánuðum eftir að hún tók við völdum en hún fékk í kosningunum sem færði henni þau völd. Sú ríkisstjórn beið afhroð í kosningum rúmum þremur árum síðar.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiFólk