Líka saga um okkur …

Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fór að sjá Kæru Jelenu eftir Ljúdmílu Razúmovskaja í Borgarleikhúsinu.

Kæra Jelena Mynd: Grímur Bjarnason
Auglýsing

Borg­ar­leik­hús­ið: Kæra Jel­ena

Höf­und­ur: Ljúd­míla Razúmovskaja

Þýð­ing: Ingi­björg Har­alds­dótt­ir/Kristín Eiríks­dóttir

Leik­stjórn: Unnur Ösp Stef­áns­dóttir

Leik­mynd og bún­ingar Fil­ippía I. Elís­dóttir

Lýs­ing: Björn Berg­steinn Guð­munds­son

Tón­list: Val­geir Sig­urðs­son

Hljóð: Þórður Gunnar Þor­valds­son

Leik­gervi: Elín Gísla­dóttir

Leik­ar­ar: Hall­dóra Geir­harðs­dótt­ir, Aron Már Ólafs­son, Þur­íður Blær Jóhanns­dótt­ir, Har­aldur Ari Stef­áns­son, Sig­urður Þór Ósk­ars­son.

Mennta­skóla­kenn­ar­inn Jel­ena und­ir­býr kósí­kvöld, gengur hóg­vær­lega, snyrti­lega og skipu­lega frá öllu, hitar sér te, setur plötu á fón­inn og sest niður með bók. Kyrrðin rík­ir, Jel­ena á afmæli, en það vitum við ekki – ekki enn. Allt í einu er kyrrðin rof­in, dyra­bjalla hringir og fjögur vin­gjarn­leg ung­menni birt­ast alls­endis óvænt, færa afmæl­is­barn­inu gjöf, syngja afmæl­is­söng­inn og fagna sinni kæru kennslu­konu. Þau eru að útskrif­ast og vilja gleðja bestu kennslu­kon­una sína áður en leiðir skilja og þau halda út í líf­ið.

Fljót­lega kemur þó í ljós að sitt­hvað fleira býr undir hjá krökk­un­um. Þeim hefur gengið illa á stærð­fræði­prófi og það mun hafa áhrif á fram­tíð þeirra og frama. Lausn á þeim vanda er þó í sjón­máli: ef kæra Jel­ena lánar þeim lyk­il­inn að skápnum þar sem pró­fúr­lausnir eru geymdar svo þau kom­ist þar inn og geti skipt út röngum svörum fyrir rétt – sem þau eru þegar búin að afla sér – þá er málið dautt og eng­inn verður fyrir neinum skaða.

Jel­ena neit­ar. Hún er prinsípmann­eskja. Svona lagað gerir maður ekki. Og hún verður eðli­lega alger­lega bit á nem­endum sín­um, að þeim skuli detta annað eins í hug, fyrir nú utan það að þau skuli trúa því upp á hana að taka þátt í svona svindli.

Auglýsing

En hvað sem Jel­ena heldur að nem­endur hennar trúi upp á hana, þá er engum vafa und­ir­orpið að þeir eru til ýmis­legs vísir sem hún hefði aldrei trúað upp á þá. Þau Valdi, Lilja, Pétur og Viktor hefja líkt og for­laga­knú­inn leik sem gengur út á það eitt að brjóta and­spyrnu Jel­enu niður og fá hana til að afhenda lyk­il­inn; Jel­ena sjálf er harð­á­kveðin í að stand­ast árásir ung­menn­ana enda eru hennar prinsíp göfug og góð og skulu ekki brot­in. Hennar prinsíp eru jafn­rétti og heið­ar­leiki – sem gerir hana svo alger­lega gam­al­dags að hún reyn­ist auð­veldur skot­spónn fyrir þá kyn­slóð sem hræð­ist ekk­ert og verður einna skýr­ast í upp­gjöri milli Jel­enu og Lilju þar sem Jel­ena spyr hreint út: “Af hverju eruð þið ekki hrædd við neitt?” og svar Lilju er jafn harm­rænt og það er grát­bros­legt: „Ég veit það ekki!“ Í því atriði flettir svo Lilja ofan af Jel­enu og það er í sam­ræmi við það sem á eftir fer, þegar kemur að hápunkti sýn­ing­ar­innar – en hér verður ekki upp­ljóstrað hvernig fer að leikslokum enda óhætt að segja að Kæra Jel­ena er að sumu leyti verk um sið­ferði, en að öðru leyti vissu­lega spennu­saga sem heldur áhorf­anda í hel­greipum allt til loka.

Kæra Jelena Mynd: Grímur Bjarnason

Jel­ena er í öruggum og þraut­þjálf­uðum höndum Hall­dóru Geir­harðs­dóttur sem túlkar mennta­skóla­kennslu­kon­una trú­verð­ug­lega. Í með­förum hennar verður Jel­ena eng­inn eng­ill, þvert á móti – þegar Valdi, aðal­hvat­inn að árásinni á Jel­enu, býður henni sjúkra­heim­il­is­vist fyrir aldr­aða og veika móður hennar verður ekki betur séð en Jel­ena sé hrein­lega til í að ræða málin á þeim grund­velli. Prinsípmann­eskjan gefur í skyn að samn­ingur sé í boði. Þróun atburða verður þó til þess að þetta til­boð er ekki frekar rætt, en óneit­an­lega hefur nokkur skuggi fallið á Jel­enu – sem gerir hana bæði mann­legri og skilj­an­legri. Hall­dóra Geir­harðs­dóttir vinnur full­kom­inn leik­sigur í hlut­verki hinnar sið­mennt­uðu kennslu­konu Jel­enu.

Nem­end­urnir eru ekki síður vel leiknir af fjórum leik­urum af yngri kyn­slóð­inni, sem hafa sannað sig á síð­ustu árum: Aron Már Ólafs­son leikur Valda, sem á frum­kvæðið að því að fal­ast eftir lykl­inum dýr­mæta, hann er sið­blindan upp­máluð og skilar því með virktum og er einmitt svona ofur­geð­felld­ur, óhugn­an­legur náungi sem maður vill hreint ekki hafa að óvini og jafn­vel enn síður að vini.

Hlut­verk Lilju er í höndum Þur­íðar Blævar Jóhanns­dóttur og hún skilar Lilju á áhrifa­mik­inn hátt. Það er eng­inn vandi að finna til sam­úðar með þess­ari stúlku sem hefur barist áfram þrátt fyrir að búa við verri kjör en félagar henn­ar, búandi með ein­stæðri móður sinni, borin áfram af draumum sem má efast um að verði nokkurn tím­ann að veru­leika – og kannski einmitt þess vegna lætur hún leiða sig svo langt í þeim hættu­lega og við­ur­styggi­lega leik sem Valdi leik­stýr­ir.

Har­aldur Ari Stef­áns­son leikur Pét­ur, þann sem er í mestri þörf fyrir leið­rétt­ingu á ein­kunnum og það er fyrir hann sem öll atburða­rásin er sett af stað. Hann er auk þess kær­asti Lilju og um það má segja að hann bregst henni verst. Har­aldur Ari fer vel með hlut­verkið og tekur vel utanum umkomu­leysi þessa ístöðu­litla drengs .

Viktor er lús­er­inn í þessum hóp og er und­ur­sam­lega fal­lega leik­inn af Sig­urði Þór Ósk­ars­syni. Þessi drengur er ljúfur og blíð­lyndur inn við bein­ið, en átak­an­lega aumk­un­ar­verð­ur. Hann er hel­tek­inn af alkó­hól­isma og svo veik­lund­aður og örgeðja að hann á sér enga fram­tíð nema hann taki sig taki. Samt er alveg auð­séð að hann mun senni­lega aldrei taka sig því taki, hans örlög eru líkt og end­an­lega ráð­in. Og það er sárt, ákaf­lega sárt, vegna þess að undir lok­in, þegar allt er um sein­an, örlög ráð­in, spilið búið, er það þó hann sem virð­ist eiga þann kær­leika inn­an­brjósts sem hefði ann­ars getað gefið ein­hverja von.

„ … sem hefði ann­ars getað gefið …“ – svona verður ekki sagt nema um harm­leik sé að ræða og víst er Kæra Jel­ena harm­leikur fremur en spennu­verk. Sú þraut, sem per­sónur verks­ins takast á um er í raun óleys­an­leg og texti Ljúdmílu Razúmovskaju nær vel utan um það, tog­streitan er ósvik­in, hann nær tökum á áhorf­endum og heldur þeim í hel­greipum allt til loka.

Það fer vel á að gefa þessum harm­leik rými á Litla sviði Borg­ar­leik­húss­ins, og skapa þá miklu nánd við áhorf­endur og gert er. Rýmið er líka vel not­að, bæði til að sýna hinn lok­aða heim Jel­enu, en ekki síður í stað­setn­ingum og hreyf­ingum og ber góðri leik­stjórn vitni. Þá er ekki síður um að ræða góða per­sónu­leik­stjórn, Unnur Ösp treystir sínum leik­ur­um, þeir fá að vinna hlut­verk sín á eigin for­sendum og það er óhætt að segja, að allur leik­hóp­ur­inn vinni leik­sig­ur, hvor fyrir sig og sam­eig­in­lega!

Kæra Jelena Mynd: Grímur Bjarnason

Tón­listin og hljóð­myndin fylgir leik­stjórn­ar­lögn­inni fast eft­ir, þótt megi kannski deila um lok sýn­ing­ar­innar – það er útskýrt í við­tali í leik­skrá hvers vegna það loka­lag sem leikið er var val­ið, en hefði ekki verið ein­fald­lega sterkara að ljúka sýn­ing­unni í þögn?

Texti Ljúdmílu Razúmovskaju er það klass­ískur að hann þolir vel til­færslu í tíma og rúmi. Þýð­ing Ingi­bjargar Har­alds­dótt­ur, sem hefur verið yfir­farin og löguð að nútíma af Krist­ínu Eiríks­dóttur ýtir undir þann skiln­ing, að þeir mann­legu breysk­leikar sem fjallað er um í Kæru Jel­enu blóm­stri ekki ein­göngu í því sam­fé­lagi þar sem verkið var upp­haf­lega skrifað og síðar bann­að, þeir blóm­stri líka hjá þjóð eins og okkur Íslend­ing­um.

Svo nefnd sé ekki nema spill­ingin af þeim mann­­legu veik­­leikum sem hér er einn af drif­­kröftum sög­unn­­ar, þá má auð­veld­­lega taka per­­sónur leiks­ins í Kæru Jel­enu og raða þeim á hið íslenska flokka­­kerfi, og ef byrjað er á slíkum leik á annað borð – sem sjálf­­sagt er að gera, því saga Jel­enu og nem­enda hennar er að sumu leyti tíma­­laus – má upp­­­götva sér til nokk­­urs óhugn­aðar að Kæra Jel­ena er líka saga um okkur Íslend­inga og er að ger­­ast allt í kringum okk­­ur.

Segir ríkislögreglustjóra bera skyldu til að tilkynna um spillingu
Verðandi formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar segir að Haraldur Johannessen eigi að tilkynna um spillingu sem hann viti af. Í viðtali í gær lét hann í það skína að slík væri til staðar.
Kjarninn 15. september 2019
Íslendingurinn Reynir ætlar að taka upp Flamenco plötu
Reynir Hauksson hefur lært hjá einum helsta gítarkennara Granada. Nú safnar hann fyrir gerð Flamenco plötu á Karolina Fund.
Kjarninn 15. september 2019
Fosfatnáma
Upplýsingaskortur ógnar matvælaöryggi
Samkvæmt nýrri rannsókn íslenskra og erlendra fræðimanna ógnar skortur á fullnægjandi upplýsingum um birgðir fosfórs matvælaöryggi í heiminum.
Kjarninn 15. september 2019
Besta platan með Metallica – Master of Puppets
Gefin út af Elektra þann 3. mars 1986, 8 lög á 54 mínútum og 47 sekúndum.
Kjarninn 15. september 2019
Guðmundur Kristjánsson er stærsti eigandi Útgerðarfélags Reykjavíkur sem er stærsti eigandi Brim.
Útgerðarfélag Reykjavíkur hagnaðist um 1,5 milljarð í fyrra
Stærsti eigandi Brim, sem hét áður HB Grandi, bókfærði eignarhlut sinn í félaginu á rúmlega 15 prósent hærra verði en skráð markaðsverð hlutarins var á reikningsskiladegi. Eignir Brim voru metnar á um 60 milljarða króna um síðustu áramót.
Kjarninn 15. september 2019
Eiríkur Ragnarsson
RÚV á kannski heima á auglýsingamarkaði eftir allt saman
Kjarninn 15. september 2019
Vinningstillaga Henning Larsen arkitektastofunnar að því hvernig Vinge ætti að líta út. Veruleikinn í dag er allt annar.
Danska skýjaborgin Vinge
Það er ekki nóg að fá háleitar hugmyndir, það þarf líka einhvern til að framkvæma þær. Þessu hafa bæjaryfirvöld í Frederikssund á Sjálandi fengið að kynnast, þar sem draumsýn hefur breyst í hálfgerða martröð.
Kjarninn 15. september 2019
Ásaka Glitni um að klippa sjö sentimetra neðan af samningum
Deilumál milli Útgerðarfélags Reykjavíkur og Glitnis vegna afleiðusamninga upp á tvo milljarða króna sem gerðir voru í aðdraganda hrunsins standa enn yfir. Útgerðarfélagið kærði Glitni til lögreglu í fyrra fyrir að klippa neðan af samningunum.
Kjarninn 15. september 2019
Meira úr sama flokkiFólk