#kynferðisafbrot

Viðbrögð við viðbrögðum við viðbrögðum við...

Margrét Erla Maack

Í síð­ustu viku varð mér á í mess­unni. Ég missti út úr mér ógeðs­legan brand­ara sem betur hefði átt heima í pistli sem þessum, í við­tali eða á uppi­stands­kvöldi en alls ekki í beinni útsend­ingu rétt fyrir frétta­lestur á Rás 2. Brand­ar­inn var útúr­snún­ingur á orðum Pál­eyjar Borg­þórs­dótt­ur, lög­reglu­stjóra í Vest­manna­eyj­u­m. 

Fyrst hugs­aði ég með mér „skilduð þið ekki djó­kið hehe?“ eins og versti typpa­strákur sem sakar aðra um að skilja ekki ömur­legu brand­ar­ana hans. Svipað hefur eflaust farið í gegnum huga Pál­eyjar (beygt svo sam­kvæmt Árna­stofn­un) þegar við „land­krab­b­arn­ir“ skildum ekki grafal­var­leg ummæli hennar sem hún sagði að hefðu verið tekin úr sam­hengi. Við eigum það því sam­eig­in­legt að hafa gert okkur of seint grein fyrir því að „ef allir virð­ast mis­skilja, þá ertu að segja röngu hlut­ina á vit­lausum stað og á vit­lausum tíma.“ 

Nauðg­un­ar­brand­arar eru ekki fyndn­ir. Nema hjá Amy Schumer. 

Auglýsing

Ég var skömmuð og skrif­aði afsök­un­ar­beiðni, sem mér skilst á ein­hverjum að hafi verið prump. Jæja. Hún kom nú samt frá hjart­anu. En nú ætla ég að kryfja við­brögð­in. Ekki til að bjarga eigin skinni, það er alltof sein­t. 

Við­brögðin sem ég fékk voru lang­flest mun yfir­veg­aðri en mis­tökin sem ég gerði. Það er alltaf erfitt, rétt eins og það er erf­ið­ara að heyra for­eldra segja: „Við erum von­svikin og sár“ í stað­inn fyr­ir: „Við erum reið og það er hægt að spæla egg á höfð­inu á okk­ur.“ Þó urðu við­brögð sumra til þess að ég sætt­ist við að hafa orðið á þessi mis­tök því nú er hægt að læra af þeim, og kryfja nokkur þeirra:

Í fyrsta lagi ber að nefna hin klass­ísku Reykja­vík gegn lands­byggð­inn­i-við­brögð sem eru á afar lágu plani: „Í júní voru 23 nauðg­anir til­kynntar í Reykja­vík. Eigum við ekki að loka djamm­inu þar?“ Varð­andi töl­fræð­ina um 23 nauðg­anir í Reykja­vík er fínt að hafa í huga að upp­lýs­ing­arnar liggja fyrir af því að þær hafa verið birtar opin­ber­lega – þvert á það sem Páley ætl­aði sér. Með öðrum orðum þá er þessi fjöldi til umræðu af því að fjallað hefur verið um hann í frétt­um. Það eru víst 300.000 manns á höf­uð­borg­ar­svæð­inu í júní. Um það bil einum af hverjum 13.000 er því nauðgað á mán­uði í höf­uð­borg­inni en í fyrra var um það bil einum af hverjum 3.200 nauðgað í Eyjum á einni helgi. Hvergi á Íslandi, eða nokk­urs staðar ann­ars stað­ar, er til full­komin við­bragðs­á­ætlun vegna kyn­ferð­is­brota, hvað þá for­varnir sem virka 100%. Land­spít­al­inn er með ákveðna við­bragðs­á­ætlun og Stígamót eru til­búin að taka við þolend­um. Hvernig farið er með kyn­ferð­is­af­brot í kerf­inu er síðan einn stór brand­ari því að ... (hef ég tíma til að útskýra það?). Rekstur KR, Vals og KF Mjaðm­ar­innar stendur ekki og fellur með djamm­inu í Reykja­vík. 

Nið­ur­staða: Öll kyn­ferð­is­brot eru ógeðs­leg. Ég er ekki #teamnauðg­aniríR­VK; Ég hef tjáð mig og mun tjá mig meira um kyn­ferð­is­brot og áreitni í Reykja­vík og ann­ars stað­ar. Hér eru til dæmis tvö dæmi um slíkt: 

Stelpu­stjarf­inn. Pist­ill Mar­grétar Erlu 4. nóv­em­ber 2015

Íslenskar Almanna­gjár. Pist­ill Mar­grétar Erlu 12. júní 2014

auk þess sem ég hef tjáð mig um að hafa verið byrlað nauðg­un­ar­lyf á Airwa­ves - og þarna er haft eftir mér: „Mér fannst mjög óþægi­legt að ein­hver gæti haft svona mikil áhrif á skynjun mína og með­vit­und og að það sé bara eitt­hvað „beisikk“ að „þetta ger­ist bara á svona hátíð­u­m“.“

Önnur við­brögð við mis­tök­unum sem mér varð á í útvarp­inu um dag­inn voru að spyrja mig hvernig mér dytti í hug að láta þessi orð út úr mér á RÚV. Í sann­leika sagt gerð­ist þetta í stund­ar­brjál­æði en það er auð­vitað engin afsök­un. Ég vildi samt óska þess að þau hefðu frekar fallið í pistli sem þessum eða í við­tali. Þau áttu ekki heima þarna. Kyn­ferð­is­brot eru ekki pólítískt mál, og að tjá sig um þau er ekki það sama og að dag­skrár­gerð­ar­mann­eskja á RÚV segi „hehehe Sig­mundur Davíð er nú meiri ha.“

Þriðju við­brögð sner­ust um for­eldra og ömmur og afa send­anda sem væru hneyksluð á mér. Við því á ég eitt svar: Stór­kost­legt að kyn­slóð­irnar séu að ræða kyn­ferð­is­brot. Þið megið og eigið að vera reið vegna smekklausra ummæla. Ég er til­búin að fleygja mér undir Herj­ólf fyrir þennan mál­stað. 

Samt ekki.

Fjórðu við­brögð sner­ust um hvað Stíga­mót væru „ómerki­legt batt­er­í.“ Strax á mið­viku­dags­kvöld­inu hitti ég þrjá Vest­manna­ey­inga sem héldu því fram að Stíga­mót hefðu heimtað ferða­kostn­að, svítu og algjört „prinsessutrít­ment“ fyrir að koma til Eyja. Sor­rí, ég skil það bara mjög vel ef satt er. Til að geta sinnt þolendum ofbeldis þarf að hvíl­ast vel á milli vakta. EN: Á sama sól­ar­hring bár­ust mér bæði tölvu­póstar og face­bookskila­boð um að Stíga­mót hefðu ALDREI sýnt því áhuga að koma. Ég veit ekki hvoru ég á að trúa, en kids, sam­ræmið þetta hjá ykk­ur. 

Fimmtu við­brögð sner­ust um það að þetta væri nú fyrst og fremst fjöl­skyldu­há­tíð. Hún er það alveg pott­þétt að ein­hverju leyti en ég efast um að meiri­hluti 15.-20.000 gest­ana séu sam­mála. Ég skal trúa því um leið og ég frétti af fjöl­skyldu sem gistir inni í Dal allar þrjár næt­urnar með minnst tvö börn undir tíu ára. Auð­vitað er allt fjöl­skyldunæs ef hægt er að segja bæbæ á skyn­sam­legum tíma og sofa í alvöru rúmi fjarri skarkala skemmt­ana­lífs­ins, baða sig og fara í þurra sokka. Ég hef sest niður með 9 ára frænku minni á Kaffi­barnum um eft­ir­mið­dag. Það þýðir ekki að Kaffi­bar­inn sé fjöl­skyldu­skemmti­staður og merktur „good for kids“ á Tripa­dvis­or.

Sjöttu við­brögð snú­ast um hvernig ég geti sagt þetta um Vest­manna­ey­inga. Ég þekki þetta fólk af góðu einu - elska bæj­ar­stjór­ann sem hatar lista­manna­laun en í sömu viku og hann tjáði sig um þau sam­þykkti bær­inn að splæsa vel í far­ar­kostnað fyrir lista­menn til að koma fram á Gos­loka­há­tíð og styrkja vel að öðru leyti. Takk fyrir mig og okk­ur! En svona í alvöru: Nauð­garar eru alls konar fólk. Þeir eru Vest­manna­ey­ing­ar, Reyk­vík­ingar og meira að segja Akur­eyr­ing­ar. Þetta er fólk sem á fjöl­skyld­ur, mætir í jóla­boð og fer með föt í hreins­un, ekki ein­hver ein­tómur skríll sem steypir botn­lausum TAL-­tjöldum yfir varn­ar­lausar kon­ur.  

Sjö­undu við­brögð voru þau að ég skildi ekki hvernig það væri að vera þol­andi kyn­ferð­is­of­beldis og hversu hræði­leg skömm fælist í því að þurfa að fara upp í bíl og bíða þar eftir fari heim með hinum þolend­un­um. Jú, ég skil það vel, sjá næstu klausu. Hins vegar benti mamma mín á (því að oft fær fólk ekki samúð með þolendum fyrr en sagt er ÞETTA ER DÓTTIR EÐA SONUR EIN­HVERS) að ef hún hefði leyft ung­anum sínum að fara á ein­hverja hátíð, vildi hún fá fréttir um ofbeld­is­verkin og fíkni­efna­brotin sem þar væru fram­in. Það er eng­inn að tala um að flytja fréttir af því að Mar­gréti Erlu, 32 ára hafi verið nauðgað kl. 1:05 á föstu­dags­kvöld, heldur bara eðli­lega upp­lýs­inga­gjöf. Og plís: Nið­ur­fell­ing kæru þýðir ekki að þol­andi hafi verið að ljúga.

Átt­undu við­brögð voru hin klass­ísku ÞAÐ ÞYRFTI NÚ BARA AÐ NAUÐGA ÞÉR. Ég fékk sam­tals fern svo­leiðis skila­boð tvö á feis­ar­anum og tvo tölvu­pósta, en þessi voru upp­á­halds því að þau kjarna þetta allt svo fal­lega, auk þess sem þau eru þau einu sem voru rétt skrif­uð:

Skilaboð - Margrét Maack

Kæri vin­ur, það er bara búið að því, fyrir 15 árum síð­an, og ekki hjálpar það mér til að halda kjafti í dag. Þess ber að geta að ég og nauð­gar­inn minn höfum farið yfir þetta mál og talað út um það. Hann hefur beðist afsök­unar og axlað ábyrgð. Þið sem senduð þetta eruð sjálfum ykkur til skammar og eyði­leggið fyrir öllum þeim Vest­manna­ey­ingum sem ég á eftir að matcha við á tinder í fram­tíð­inni og í guð­anna bænum ef þú ætlar að senda konum úti í bæ nauðg­un­ar­hót­an­ir, hættu að nota bleika fíl­inn sem prófíl­mynd.

Djamm- og djús­há­tíðir snú­ast um þrennt: Drekka, dópa og ríða. Mér finnst allt þetta bara mjög spenn­andi. Hins vegar er hræði­legt fyrir PR-ið ef neð­an­belt­is­gamanið kárn­ar. Þess vegna skynja ég svo afar heitt að ákvörðun um að geyma upp­lýs­ingar um kyn­ferð­is­brot sner­ist ekki um að vernda fórn­ar­lömb, heldur að bíða eftir að fallið yrði frá kærum – og því hægt að segja frá færri brotum en voru fyrst til­kynnt. Það væri nefni­lega svo baga­legt að sjá nafn hátíð­ar­innar og orðið „nauðg­un“ í sömu setn­ingu. Ég efast ekki um að Þjóð­há­tíð í Vest­manna­eyjum eigi allt sitt hæp skilið í ákveðnum kreðsum en það er orðið of seint. Í hug­unum í 101-píku­kúl­unni minni eru þessi hug­renn­ing­ar­tengsl til stað­ar:

Saga - Margrét Maack

Málið snýst þó ekki ein­göngu um Vest­manna­eyjar og við­brögðin þar. Versl­un­ar­manna­helgin og nauðg­anir eru fyrir löngu komin í sama hugs­ana­klasa í höfð­inu á mér. Þetta snýst um að það sé orðið sjálf­sagt að kyn­ferð­is­brot eigi sér stað þegar fólk komi saman til að skemmta sér og að enn finn­ist okkur of vand­ræða­legt að ræða þetta mál til að geta komið í veg fyrir brot­in, hvað þá hugað almenni­lega að þolend­um.  

Ég vona inni­lega að ég hafi rangt fyrir mér og eng­inn nauðgi um helg­ina, hvorki í Vest­manna­eyjum né ann­ars stað­ar. Og ef þér, kæri les­andi, verður nauðgað þá skemmir þú ekki partýið með því að til­kynna glæp­inn.

Meira úr Kjarnanum