Auðvitað mega karlmenn reyna við konur

Er #metoo-byltingin að fara „út í öfgar“? Bára Huld Beck veltir fyrir sér viðmiðum um hvað „eðlilegt“ þyki í þessum efnum.

Auglýsing

Í síð­ast­lið­inni viku birt­ust fréttir þess efnis að 100 franskar konur hefðu skrifað undir opið bréf þar sem þær gagn­rýna #metoo-­bylt­ing­una og kalla hana nýja hrein­­trú­­ar­­stefnu. Í bréf­inu tala þær um norna­veiðar sem geti ógnað kyn­­ferð­is­­­legu frelsi fólks.

„Nauðgun er glæp­­ur,“ segja þær en líta aftur á móti á að það að reyna að tæla ein­hvern, hvort sem það er gert ít­rekað eða ekki, sé ekki glæp­­ur.

Franska leik­­kon­an Cat­her­ine Deneu­ve er ein þeirra sem skrif­aði undir bréfið og hefur hún verið mikið í kast­ljós­inu í kjöl­far­ið. Hún seg­ir sem sagt að karl­ar megi reyna við kon­ur á sama tíma og kyn­­ferð­is­­­legt of­beldi sé glæp­­ur.

Auglýsing

Kerf­is­bundið valda­ó­jafn­vægi

Eins og það er for­áttu­heimsku­legt að segja kyn­ferð­is­lega áreitni vera við­reynslu þá er nauð­syn­legt að ræða allar hliðar og þræða sig í gegnum rök­semda­færsl­una. Fyrsta skrefið er að lesa frá­sagn­irnar sem um ræð­ir. Er eitt­hvað í þeim sem segir okkur að konur séu að gera of mikið úr því sem þær upp­lifa? Lýsa þessar sögur „eðli­leg­um“ sam­skiptum milli kynj­anna?

Nær­tæk­ast er að skoða sögur íþrótta­kvenna á Íslandi sem birt­ust í vik­unni. Óþarft er að til­greina eða taka út ein­stakar sögur en þess í stað nauð­syn­legt fyrir hvern og einn með að kynna sér vel þessar frá­sagn­ir.

Þessar frá­sagnir byggja ekki á sak­lausum athuga­semd­um, heldur kerf­is­bundnu valda­ó­jafn­vægi og níð­ings­skap. Auð­vitað eru þær mis­grófar en áreitni er einmitt þannig: mis­gróf.

En er hér verið að tala sama tungu­mál og frönsku kon­urn­ar? Erum við öll með sama við­mið á hvað sé „eðli­legt“ og hvað ekki?

Við­mið ólík milli menn­ing­ar­heima

Við­horfið sem birt­ist í bréfi frönsku kvenn­anna virð­ist ekki ein­ungis eiga við Frakk­land; nokkrar íslenskar konur hafa lýst áhyggjum sínum af því að gengið sé of langt, þó ekki hafi raddir þeirra farið hátt, það er að það sé í góðu lagi að leggja hönd á hné eða stela kossi.

Þó get ég stað­fest af per­sónu­legri reynslu að við­mið eru ólík milli menn­ing­ar­heima og fann ég það glögg­lega þegar ég var tví­tug „bionda“ nýkomin til Ítalíu og hafði ekki hug­mynd um hvað kyn­ferð­is­leg áreitni gæti orðið gróft og ömur­legt.

Ég tók strax eftir því að karl­menn hegð­uðu sér öðru­vísi í litla bænum sem ég bjó í rétt hjá Flór­ens miðað við það sem ég var vön hér á landi. Ekki þótti til­töku­mál þegar þeir blístr­uðu á eftir kon­um, gláptu, blikk­uðu og í gróf­ari til­fellum klipu í rass eða struku læri. Eftir ákveðið menn­ing­ar­sjokk þá vand­ist áreitnin óhemju fljótt.

Aldrei upp­lifði ég þó grófa áreitið sem við­reynslu. Alltaf leið mér baga­lega á eft­ir, ég hristi til­finn­ing­una af mér og hélt áfram veg­inn. Ég var ung og hélt að þetta ætti að vera svona.

Blússandi aðlög­un­ar­hæfni

Eftir nokkuð marga mán­uði var ég komin með góðan skráp fyrir þessu. Ég huns­aði blístr­in, köllin og þegar karlar reyndu að fara með hönd­ina undir pilsið hjá mér í vinn­unni, þar sem ég starf­aði sem geng­il­beina, var ég fljót að vippa mér frá, annað hvort láta eins og ekk­ert hefði í skorist eða hlæja vand­ræða­lega.

Eftir árs­dvöl var för­inni heitið heim á ný og þar tók við annað menn­ing­ar­sjokk. Eng­inn blístr­aði eða kall­aði á eftir mér úti á götu og allra fyrstu við­brögðin voru að pæla í því af hverju svo væri; er ég ekki nógu fal­leg fyrir þessa gosa til að fá kall eða svo? Aðlög­un­ar­hæfnin var svo gríð­ar­leg að þetta áreiti varð mitt norm. Fyrir mér var þetta orðið „eðli­legt“ og þrátt fyrir óþæg­indin var ég farin að sætta mig við þetta. Konur láta sig hafa það að komið sé fram við þær á ákveð­inn hátt til þess að geta funkerað í dag­legu lífi.

Þetta tíma­bil varði í mjög stuttan tíma, því léttir­inn tók nán­ast strax við. Ég gerði mér ekki grein fyrir því hversu mikið þetta reyndi á mig fyrr en ég komst út úr aðstæð­un­um.

Allir mega reyna við alla

Þrátt fyrir ólíkar birt­ing­ar­myndir þá komst ég að því næstu ár að áreitni væri auð­vitað líka til staðar á land­inu mínu. Það lýsti sér ein­ungis öðru­vísi. Ég vann við þjón­ustu­störf í fjölda ára á kaffi­húsum og veit­inga­stöðum og þar fann ég dálag­lega fyrir áreitn­inni. Lúm­skara var hún en alls ekki betri. 

Þannig að þegar ein­hver segir að karlar megi nú alveg reyna við kon­ur, að þessi #metoo-­bylt­ing sé komin út í öfgar, þá má og á jafn­vel að ræða það. Og segja: auð­vitað mega karlar reyna við kon­ur. Og konum er líka vel­komið að reyna við karla. Og karlar við karla og konur við kon­ur. En við­reynsla mun aldrei gefa þetta óbragð í munni og van­líðan á sama hátt og áreitnin ger­ir. Til­finn­ingin gefur til kynna hvort um áreitni sé að ræða eða sak­laust daður og hægt er að treysta þess­ari til­finn­ingu.

Hvernig geta það verið norna­veiðar þegar konur lýsa til­finn­ing­um, reynslu og upp­lifun af ákveð­inni hegð­un? Er það einmitt ekki klass­ísk aðferð þeirra sem vilja kenna fórna­lömbum um? Alla­vega er ég sann­færð, eftir að hafa lesið þessar hund­ruð sagna sem komið hafa fram í síð­ustu miss­erum, að áreitn­in, ofbeldið og mis­mun­unin er raun­veru­leg en ekki hluti af „eðli­leg­um“ sam­skiptum milli kynj­anna.

Meira úr sama flokkiÁlit