Auglýsing

Á árinu 2017 voru 66 þing­fund­ar­dagar á Alþingi. Auk þess voru alls 14 dagar teknir frá undir nefnd­ar­fundi. Lík­lega hafa þing­menn sjald­an, eða aldrei, þurft að mæta jafn lítið í vinn­una og þeir gerðu á árinu 2017. Ástæðan er aug­ljós: stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræð­ur, stjórn­ar­slit og kosn­ing­ar. Og svo auð­vitað sú stað­reynd að þingið fer í langt páska­frí, langt jóla­frí og ótrú­lega langt sum­ar­frí.

Samt tókst einum þing­manni, Ásmundi Frið­riks­syni, að keyra 47.644 kíló­metra vegna starfs síns sem alþing­is­maður á árinu. Ásmundur skráði þá keyrslu niður og fékk kostnað vegna hennar end­ur­greiddan frá rík­inu. Sú end­ur­greiðsla nemur 4,6 millj­ónum króna, eða um 385 þús­und krónum á mán­uði. Keyrsla Ásmundar er í sér­flokki á meðal þing­manna, enda er hún á við það að hann hafi keyrt hring­inn í kringum landið tæp­lega 36 sinn­um.

Ef ein­hver ætl­aði að keyra þessa vega­lengd án þess að stöðva þá tæki það við­kom­andi 22 sól­ar­hringa að gera það, ef keyrt væri á hámarks­hraða á þjóð­vegi, eða 90 km/klst. Ef keyrt væri á 50 km/klst. hraða tæki það við­kom­andi 33 sól­ar­hringa. Án þess að sofa.

Auglýsing

Ef milli­veg­ur­inn er far­inn, og miðað er við að við­kom­andi keyri átta klukku­stundir á dag, sem er hefð­bund­inn vinnu­dag­ur, þá tekur það hann 85 átta tíma vinnu­daga að keyra þessa vega­lengd á 70 km/klst. hraða.

Ásmundur býr á Suð­ur­nesjum og keyrir til vinnu. Frá heimabæ hans, Garði, og til Reykja­vík­ur, er um 57,5 kíló­metra leið. Það má því ætla að Ásmundur hafi keyrt 9.200 kíló­metra til og frá vinnu miðað við þá þing­fundi og nefnd­ar­fundi sem haldnir voru í fyrra. Það er tæp­lega 20 pró­sent af þeim kíló­metra­fjölda sem hann fékk end­ur­greitt fyrir að keyra. 

Ásmundur sagði í sam­tali við Morg­un­út­varp Rásar 2 í gær að kjör­dæmi hans væri 700 kíló­metra langt og að hann væri að sinna erindum í því flestar helg­ar. Í því fælist að fara út á meðal fólks, mæta á alls­konar upp­á­komur og svo séu sumrin upp­tekin af „alls­konar bæj­ar­há­tíð­u­m.“ Þá hafi tíðar kosn­ingar á und­an­förnum árum kallað á aukin ferða­lög.

Lítið gegn­sæi

Þing­menn fá rúm­lega 1,1 milljón króna í laun á mán­uði auk þess sem margir þeirra fá ýmsar við­bót­ar­sporslur vegna for­mennsku eða vara­for­mennsku í fasta­nefnd­um. Þar er um að ræða 5-15 pró­sent álag ofan á þing­far­ar­kaup. Þing­menn lands­byggð­ar­kjör­dæma fá síðan 134.041 krónur í hús­næð­is- og dval­ar­kostnað ef við­kom­andi heldur ekki annað heim­ili á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Allir þing­­­menn fá greiddar 30 þús­und krónur á mán­uði í fastan ferða­­­kostnað og 40 þús­und krónur í svo­­­kall­aðan starfs­­­kostn­að.

Þing­maður eins og Ásmund­ur, sem býr á Suð­ur­nesj­unum og er annar vara­for­maður í einni nefnd, ætti sam­kvæmt þessu að fá 1.360 þús­und krónur á mán­uði í heild­ar­laun. Þegar við bæt­ast 385 þús­und krónur vegna akst­urs­kostn­aðar eru heild­ar­launin um 1.745 þús­und krónur á mán­uði.

Til sam­an­burðar má nefna að lág­marks­laun á Íslandi eru 280 þús­und krónur á mán­uði og mið­gildi heild­ar­launa árið 2016 voru 583 þús­und krónur á mán­uði.

Almenn­ingur á ekki að borga fyrir veru á bæj­ar­há­tíðum

Það skal tekið fram að Ásmundur virð­ist ekki vera að brjóta neinar regl­ur. Hann hefur bent á að það sé ein­fald­lega hans réttur að fá þennan kostnað end­ur­greiddan og að hann hafi aldrei fengið eina ein­ustu athuga­semd vegna kröfu um þá end­ur­greiðslu.

Það er samt sem áður aug­ljóst að þing­menn geta mis­notað end­ur­greiðslu­kerfið vegna akst­urs og að eft­ir­lit með því hvernig þeim fjár­munum sem veitt er í þessar end­ur­greiðslur er skammar­lega lít­ið. Það virð­ist nægja að þing­menn skili ein­fald­lega inn upp­lýs­ingum um hvað þeir keyri og svo er borg­að. 

Fyrir nokkrum árum síðan skók hneyksli bresk stjórn­mál. Um var að ræða svo­kall­að fríð­inda­hneyksli sem í fólst að fjöl­margir þing­menn og ráð­herrar fengu end­ur­greiðslur vegna kostn­aðar frá breska þing­inu sem átti ekki rétt á sér. Eftir að þetta var opin­berað fylgdi skæða­drifa afsagna ráð­herra og þing­manna. Sumir voru sóttir til saka og dæmdir til fang­els­is­vistar fyrir mis­notkun á opin­beru fé. Upp­hæð­irnar sem voru þar undir voru í flestum til­fellum mun lægri en þær sem greiddar eru í end­ur­greiðslu vegna akst­urs þing­manna á Íslandi. Fullt til­efni er því til að taka end­ur­greiðslu­kerfið til end­ur­skoð­unar og kanna gaum­gæfi­lega hvort ein­hver mis­notkun hafi átt sér stað. 

Jafn­vel þótt að ekki sé til staðar nein mis­notkun á kerf­inu þá er samt ekki í lagi að skatt­greið­endur greiði þing­manni, sama hvað hann heitir eða í hvaða flokki hann er, 385 þús­und krónur á mán­uði í launa­upp­bót svo hann geti keyrt um kjör­dæmi sitt eða sinnt kosn­inga­bar­áttu, til þess að hann geti tryggt áfram­hald­andi setu sína á Alþingi. Að það sé eðli­legt að almenn­ingur greiði fyrir veru Ásmundar á bæj­ar­há­tíðum í kjör­dæmi hans. 

Mál Ásmundar ætti að verða til þess að gripið verði til aðgerða til að stemma stigu við þessu. Það er ekki skatt­greið­enda að greiða háar fjár­hæðir fyrir kosn­inga­bar­áttu ein­stakra þing­manna til við­bótar við þær 648 millj­ónir króna sem renna til stjórn­mála­flokka úr rík­is­sjóði árlega til að standa straum af rekstri þeirra. Þegar það fram­lag var hækkað um 362 millj­ónir króna á síð­ustu fjár­lögum var það nefni­lega meðal ann­ars rök­stutt með miklum við­bót­ar­kostn­aði vegna reglu­legra alþing­is­kosn­inga. Ef Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn vill að Ásmundur Frið­riks­son keyri fram og aftur um kjör­dæmi sitt í kosn­inga­bar­áttu þá getur flokk­ur­inn ein­fald­lega greitt fyrir þann her­kostnað með hluta þeirra 166 millj­óna króna sem hann fær úr rík­is­sjóði á ári. 

Óboð­leg leynd

Og það sem er alls ekki í lagi er að leynd ríki yfir þeim greiðslum sem þing­menn fá umfram hefð­bundin laun. Í svari for­seta Alþingis vegna fyr­ir­spurnar um akst­ur­kostnað þing­manna var nefni­lega tekið fram að ekki yrði gefið upp hvaða þing­menn þiggi umræddar greiðslur né hversu mikið hver þing­maður þiggi. Það væru of per­sónu­legar upp­lýs­ingar til að þær ættu erindi við almenn­ing.

Reynt hefur verið að laga þessa stöðu. Í októ­ber 2015 lögðu þáver­andi þing­menn Bjartrar fram­tíðar fram frum­varp sem í fólst að upp­lýs­ingar um laun og allar greiðslur til þing­manna yrðu gerðar opin­berar og aðgengi­legar fyrir almenn­ing. Í grein­ar­gerð frum­varps­ins var bent á for­dæmi erlendis frá, meðal ann­ars í Bret­landi, þar sem þetta hefði verið gert. „ Með slíkum breyt­ingum má gera ráð fyrir að gagn­sæi starfa alþing­is­manna auk­ist og væri það liður í að auka traust almenn­ings til Alþing­is.“ Þetta frum­varp var aldrei tekið til þing­legrar með­ferð­ar.

Ásmundur upp­lýsti sjálfur um að hann væri sá sem fær mest end­ur­greitt eftir að óper­sónu­grein­an­legar upp­lýs­ingar voru birt­ar. Hann hafði reyndar áður verið spurður um það af fjöl­miðlum hversu mikið hann hefði ekið og hversu háar upp­hæðir hann hefði fengið greiddar vegna þeirra. Það gerð­ist í byrjun nóv­em­ber 2017. Þá var Ásmundur ekki til­bú­inn til að veita þær upp­lýs­ing­ar.

Færum ábyrgð­ina yfir á fjöl­miðla og almenn­ing

Leynd yfir greiðslum til þing­manna er hluti af stærra vanda­máli, sem er vilja­leysi stjórn­sýsl­unnar og stjórn­mál­anna til að veita tæm­andi upp­lýs­ingar um allt sem þar fer fram og varðar ekki bein­línis við þjóðar­ör­yggi. Almenn­ing­ur, vinnu­veit­andi stjórn­mála­manna og emb­ætt­is­manna, á að eiga fullan rétt á því að full­komið gegn­sæi ríki í rík­is­rekstri. 

Þótt lítil skref hafi verið stigin í rétta átt á und­an­förnum árum þá eru upp­lýs­inga­lögin enn ófull­komin og afhend­ing upp­lýs­inga enn háð vilja ráða­manna til að láta þær af hendi. Því þarf að breyta og gera þarf allar nauð­syn­legar upp­lýs­ingar opin­ber­ar, líka þær sem ekki hefur verið spurt sér­stak­lega um. Sam­hliða þarf síðan að inn­leiða skýrar línur um póli­tíska ábyrgð svo að slík verði loks hluti af póli­tískri menn­ingu á Íslandi.

Með því snúum við dæm­inu við. Í stað þess að fjöl­miðlar og almenn­ingur þurfi að sækja allar upp­lýs­ing­ar, og tor­tryggni skap­ist um þær sem ekki eru látnar af hendi eða birt­ast seint og illa, þá verður það ábyrgð fjöl­miðla og almenn­ings að fylgj­ast með þeim upp­lýs­ingum sem birtar eru og vinna úr þeim.

Það er ábyrgð sem við erum mjög til­búin að taka á okk­ur. Og verður án nokk­urs vafa til þess að traust á stjórn­mál og stofn­anir fer loks­ins aftur að aukast.

Meira úr sama flokkiLeiðari