Væri gáfulegast að sleppa því að gefa makanum jólapakka í ár?

Eiríkur Ragnarsson veltir því fyrir sér hvort það sé þess virði að gefa gjafir á jólunum eða ekki.

Auglýsing

Í síð­asta mán­uði tók Við­skipta­Mogg­inn við­tal við Sig­ríði Mar­gréti Odds­dótt­ur, for­stjóra ja.­is. Til­efni við­tals­ins var að ja.is hefur þróað nýja vöru á heima­síðu sinni: Óska­lista. Óska­list­inn er for­rit á net­inu og virkar þannig að hver sem er getur búið lista með þeim jóla­gjöfum sem þá langar í og deilt honum svo með vinum og vanda­mönnum í gegnum ja.­is.

Sig­ríður bendir á það í við­tal­inu að Óska­list­inn lagi ákveð­inn mark­aðs­brest og með honum megi spara sam­fé­lag­inu stór­fé. Sem sagt gott fyrir bísness og sam­fé­lag­ið. Til stuðn­ings þess vísar Sig­ríður í rann­sókn eftir banda­ríska hag­fræð­ing­inn Joel Wald­fogel þar sem hann metur allratap jól­anna.

Allra-hvað?

Mark­aðs­brest­ur­inn sem um ræðir felst í því að þegar við gefum ein­hverjum gjöf, þá vitum við oft ekki nákvæm­lega hvað það er sem sá sem við gefum gjöf­ina vill. Sem dæmi má nefna reið­hjólið sem for­eldrar mínir gáfu mér á jól­unum þegar ég var 10 ára. Hjólið var stór­fínt og hefði verið þrus­u­góð gjöf ef þau hefðu ekki gefið mér svipað reið­hjól jólin á und­an. Þetta árið hefði ég verið ánægð­ari með nýja mark­manns­hanska.

Auglýsing

Í þessu til­felli mæld­ist allratap á okkar heim­ili sem summan af von­brigðum mínum að við­bættu verði hjóls­ins mínus verð mark­manns­hanskanna. Ef Óska­list­inn hefði verið til á þessum tíma, þá hefði ég getað sett hansk­ana á list­ann, jólin verið bestuð og allratap­inu eytt.

Mynd: Eiríkur Ragnarsson

Gleði­leg Joel (Wald­vogel)

Joel er vissu­lega virtur jóla­hag­fræð­ingur og hefur hann unnið þó nokkrar rann­sóknir á mál­efnum tengdum jól­un­um. Rann­sóknin sem Sig­ríður vísar í er í eldri kant­in­um, en hún kom út árið 1993 og markar upp­hafið en ekki end­ann af deilum hag­fræð­inga um raun­veru­legt allratap jól­anna.

Rann­sókn Joel var seinna gagn­rýnd fyrir aðferða­fræð­ina. En Joel reyndi að mæla allratap með því að spyrja hag­fræði­nem­endur á öðru ári í Yale háskól­anum hversu mikið þeir héldu að jóla­gjaf­irnar til sín hafi kostað og hversu mikið þeir hefðu verið til í að borga fyrir þær. Svo reikn­aði Joel það út að úrtak hag­fræði­nema 1993 árgangs­ins í Yale háskól­anum meta verð­mæti gjafa sinna á bil­inu 10% til 30% minna en þeir halda að borgað hafi verið fyrir þær.

Óheilög Joel

Frá því að grein Joel kom út hafa aðrir jóla­hag­fræð­ingar potað göt á aðferða­fræði Joel. Til að mynda gerir Joel ekki til­raun til að meta það til­finn­inga­lega gildi sem ein­stak­lingar leggja á þá stað­reynd að ein­hver náinn nennir að leita, föndra og mixa í marga daga til þess að reyna að koma þeim á óvart. Árið 1996 end­ur­gerðu Solick og Hemmenway rann­sókn Joels en í stað þess að not­ast aðeins við hag­fræði­nema þá spurðu þeir alls­konar fólk, breyttu orða­lagi spurn­ing­ar­innar aðeins og báðu fólk um að taka til­finn­inga­legt gildi inn í svar sitt. Í þeirri rann­sókn mátu þeir að fólk fékk þrisvar sinnum meira út úr jóla­gjöf­unum en fjár­hags­legt verð­mæti þeirra var. ­Síðan þá hefur fjöldi rann­sókna á þessu mik­il­væga mál­efni verið gerður en því miður er lít­ill sam­hljómur meðal jóla­hag­fræð­inga og skipt­ast þeir í tvo hópa: Gjafa- og milli­færslu­jóla­hag­fræð­inga.

Milli­færslu­jól

Hag­fræð­ingar sem telja gjafa­stúss óskil­virkt leggja til lausn­ir. Ein lausn er að skipt­ast bara á pen­ingum um jól­in. Þá gætu pör til dæmis milli­fært pen­ing hvort til ann­ars. Þau pör sem gefa hvort öðru sömu upp­hæð gætu gert með sér samn­ing og gert þetta bara upp í bók­hald­inu og haldið svo pakka­laus jól.

En gjafajóla­hag­fræð­ingar hafa bent á það að milli­færsla getur verið óper­sónu­leg. Offen­berg datt í hug að það mætti leysa með því að skipt­ast á gjafa­kort­um. Gjafa­kort eru eftir allt bara pen­ing­ar, nema gef­and­inn hefur fyrir því að pæla í því hvaða búð þeg­inn kunni að meta. En í rann­sókn hans fann Offen­berg það út að gjafa­kort eru minna virði á end­ur­sölu­mörk­uðum en pen­ing­ar. Sem þýðir það að þrátt fyrir að þau hjálpi við að leið­rétta til­finn­inga­legt tap þá eru gjaf­ar­kort samt minna virði en bein­harðir pen­ing­ar. Og óvíst er hvor áhrifin vega meira.

Eikonomics óskar ykkur öllum gleði­legra – en óskil­virkra – jóla 

Frá hag­fræði­legu sjón­ar­miðum eru hund­rað milljón leiðir til að gera jólin skil­virk­ari. Og stað­reyndin er sú að ef ekki er tekin inn í öll sú flókna til­finn­inga­súpa sem jólin svamla í þá væri skil­virkast að hætta þeim.

Sjálfur hef ég gaman af því að greina jólin með verk­færum hag­fræð­inn­ar. Til að mynda í fyrra sagði ég fólki frá því hvernig það gæti bestað jólin og hvers vegna ég hafi gefið kon­unni minni róbótaryksugu í jóla­gjöf. En þrátt fyrir að ég viti hvað er skil­virkt er stað­reyndin sú að í ár á ég eftir að eyða miklum tíma í að finna góða gjöf handa upp­á­halds­fólk­inu mínu. Ég ætla ekki að skoða óska­list­ann þeirra. Heldur ætla ég ekki að gefa kon­unni minni pen­ing. Því þegar öllu er á botn­inn hvolft er hið raun­veru­lega virði jól­anna algjör­lega háð óskil­virkni þeirra.

Persónuvernd segir Báru hafa brotið gegn lögum með upptöku
Stjórn Persónuverndar hefur komist að því að Bára Halldórsdóttir hafi brotið gegn lögum um persónuvernd, með upptöku sinni á spjalli Alþingismanna á Klaustur bar.
Kjarninn 22. maí 2019
Kærkomin vaxtalækkun - Frekari vaxtalækkun í pípunum?
Það kom ekki á óvart að meginvextir Seðlabanka Íslands hafi lækkað í morgun. Nú er spurningin: verður gengið enn lengra?
Kjarninn 22. maí 2019
Tveir landsréttardómarar sækja um embætti landsréttardómara
Þrír þeirra sem sækja um stöðu Landsréttardómara eru á meðal þeirra fjögurra sem Sigríður Á. Andersen fjarlægði af lista sem hæfisnefnd hafði lagt fyrir. Tveir aðrir umsækjendur eru á meðal þeirra fjögurra sem Sigríður bætti á listann.
Kjarninn 22. maí 2019
Helga Dögg Sverrisdóttir
Nemendur beita kennara ofbeldi
Kjarninn 22. maí 2019
Aðsókn í listkennsludeild LHÍ eykst um ríflega 120 prósent
Aðsókn í listkennsludeild Listaháskóla Íslands jókst um ríflega 120 prósent á milli áranna 2018 og 2019 en nú standa yfir inntökuviðtöl við deildina.
Kjarninn 22. maí 2019
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Efling kallar eftir ábendingum um vanefndir
Efling hefur fengið ábendingar um að fyrirtæki hafi brugðist við launahækkunum í nýjum kjarasamningi með því að taka af starfsfólki bónusa, aukagreiðslur og ýmis konar hlunnindi. Félagið kallar eftir frekari ábendingum frá félagsmönnum um slíkar aðgerðir.
Kjarninn 22. maí 2019
Katrín Jakobsdóttir
„Líkamar kvenna eru dregnir inn í pólitíska umræðu“
Forsætisráðherra segir að líkamar kvenna séu dregnir inn í pólitíska umræðu með hætti sem ætti að heyra sögunni til og grafið sé undan fyrri sigrum í baráttu kvenna fyrir yfirráðum yfir sínum eigin líkama.
Kjarninn 22. maí 2019
Ástráður Haraldsson
Ástráður meðal umsækjenda um stöðu landsréttardómara
Ástráður Haraldsson, héraðsdómari, er á meðal þeirra sem sóttu um lausa stöðu landsréttardómara, en umsóknarfrestur rann út síðastliðinn mánudag.
Kjarninn 22. maí 2019
Meira úr sama flokkiEikonomics