Hvað kostar Ófærð okkur?

Eikonomics bendir á að framleiðsla á íslenskri menningu sé greidd úr sameiginlegum, takmörkuðum, sjóðum samfélagsins. Eðlilegt sé að velta fyrir sér hvort að því fé sé vel varið.

Auglýsing

Nýlega skrif­aði ég pistil sem fór yfir kerfi sem gengur út á það að ríkið end­ur­greiðir erlendum kvik­mynd­ar­gerð­ar­mönnum fram­leiðslu­kostnað, svo lengi sem þeir koma til Íslands og taka upp sjón­varps­efni. Greinin hitti greini­lega á taug sem leiddi alla leið upp í Sam­tök iðn­að­ar­ins –  félag sem gætir meðal ann­ars hags­muna kvik­mynda­gerð­ar­manna –  sem skrif­aði ágætis grein til stuðn­ings kerf­inu sem ég fjall­aði um.

Lögin rekja sögu sína til árs­ins 1999 þegar Alþingi sam­þykkti frum­varp um end­ur­greiðslu fram­leiðslu­kostn­aðar sem til fellur vegna kvik­mynda­gerð­ar. Eins og ég benti á í fyrri grein minni, þá er það svo sem ekk­ert galið að laða að fjár­fest­ingu í eft­ir­sóttum iðn­aði með ein­hvers­konar vil­yrð­um, þó draga þurfi línu í sand­inn ein­hvern tíma. Lögin má einnig end­ur­skrifa aðeins, þar sem það er ekki aug­ljóst að inn­flutn­ingur á vöðva­tröllum frá Kali­forníu sé skil­virkasta leiðin til að mæta mark­miðum lag­anna, sem eru að „stuðla að efl­ingu inn­lendrar menn­ingar og kynn­ingar á sögu lands­ins og nátt­úru.“  

Lögin gilda jafnt um íslenska og erlenda kvik­mynda­gerð. Íslenskir kvik­mynda­gerð­ar­menn geta fengið allt að 25% af öllum sínum fram­leiðslu­kostn­aði end­ur­greiddan frá íslenska rík­inu (að upp­fylltum vissum skil­yrðum), rétt eins og erlendir kollegar þeirra. Ólíkt erlendri kvik­mynda­gerð, þá liggur eng­inn vafi á því að íslensk kvik­mynda­gerð stuðlar að „efl­ingu inn­lendrar menn­ingar og kynn­ingar á sögu lands­ins“. 

End­ur­greiðslur til íslenskrar kvik­mynda­gerðar

Íslenska ríkið hefur til fjölda ára styrkt kvik­mynda­gerð. Kvik­mynda­sjóður hefur til að mynda veitt styrki í það minnsta frá árinu 1979. Það árið skaff­aði sjóð­ur­inn kvik­mynda­gerð­ar­mönnum 29,5 millj­ónir gamlar krónur (367 millj­ónir í nútímakrónum á verð­lagi dags­ins í dag). Kvik­mynda­gerð­ar­menn­irnir það árið nýttu pen­ing­inn vel og til urðu sígildar myndir eins og Land og syn­ir, Óðal feðrana og Kvik­mynd um fjöl­skyldu­líf. 

Auglýsing
Í ár úthlut­aði rík­is­sjóður Kvik­mynda­sjóði 1,1 millj­arð króna. Kvik­mynda­mið­stöð Íslands, sem sér um að dreifa pen­ing­unum úr Kvik­mynda­sjóð, hefur nú þegar útdeilt þessum pen­ingum meðal ann­ars til verk­efna eins og Stellu Blóm­kvist 2 (50 millj­ón­ir) og Ófærðar 3 (75 millj­ón­ir).

Árið 1999 var bætt við stuðn­ing til kvik­mynda­gerð­ar, með nýju end­ur­greiðslu­kerfi. Þetta kerfi hefur spilað lyk­il­hlut­verk í að laða að erlenda kvik­mynda­gerð­ar­menn, en spilar þó ekki minna hlut­verk í fjár­mögnun íslenskrar kvik­mynda­gerðar en styrkt­ar­kerfi  Kvik­mynda­sjóðs.

eEndurgreiðslur ríkisins til íslenskra kvikmyndargerðar, 2001 – 2020 (milljónir króna, á föstu verðlagi ágúst mánaðar 2020). Heimild: Kvikmyndamiðstöð Íslands. Ath. Upplýsingar um gögnin og nánari greiningu má finna á vefsvæði Eikonomics á grid.is.Í rúma tvo ára­tugi hefur ríkið stutt við íslenska kvik­mynda­gerð í gegnum þetta kerfi, með óneit­an­lega ágætis árangri. Í það minnsta er íslensk kvik­mynda­gerð mun öfl­ugri í dag en hún var fyrir alda­mót. Þeir Íslend­ingar sem vel kunna að meta íslenska kvik­mynda­gerð hafa notið þessa kerfis í formi betra sjón­varps­efn­is, þó kerfið hafi að sjálf­sögðu komið sér best fyrir fram­leið­endur og aðra sem í geir­anum starfa.10 stærstu handhafar endurgreiðslu framleiðslukostnaðar, 2016 – 2020 (milljónir króna, á föstu verðlagi ágúst mánaðar 2020).

Á árunum 2016 – 2020 hefur fram­leiðslu fyr­ir­tækið Tru­en­orth fengið um 2,5 millj­arða greidda frá rík­inu í gegnum þetta kerfi. RVK Studi­os, fram­leiðslu­fé­lag sem flestir tengja við Baltasar Kor­máks, hefur fengið rúm­lega millj­arð end­ur­greiddan [1]. 

Tru­en­orth er að mestu leyti í því að þjón­usta erlenda kvik­mynda­gerð­ar­menn eins og Will Ferrell, sem koma til Íslands til að not­færa sér end­ur­greiðslu­kerf­ið. RVK Studios sker sig hins vegar úr þar sem það félag er aðal­lega í því að fram­leiða íslenskt efni, sér í lagi verk­efni sem flest okkar tengja við hin marga­frek­aða kvik­mynda­gerð­ar­mann og stofn­anda félags­ins, Baltasar Kor­mák.

Á verð­lagi ágúst mán­aðar 2020 hafa fjögur stærstu verk­efni RVK Studios (Ever­est, Eið­ur­inn, Ófærð 1 og 2) fengið hvorki meira né minna en 847 millj­ónir í gegnum þetta end­ur­greiðslu­kerfi og 232 millj­ónir úr Kvik­mynda­sjóði. Ever­est er reyndar erlent verk­efni, þó henni hafi verið leik­stýrt af Baltasar, því birt­ist hún ekki á graf­inu að neð­an.Sex stærstu verkefni sem fengu hluta framleiðslukostnaðar endurgreiddan úr ríkisjóði, 2016 – 2020 (milljónir króna, á föstu verðlagi ágúst mánaðar 2020)þ

Sjálfur tel ég að án rík­is­ins verði of lítil íslensk dæg­ur­menn­ing til en er sam­fé­lags­lega ákjós­an­legt. Án til­færslna rík­is­ins væri lík­lega ekk­ert Þjóð­leik­hús til, Íslenska óperan væri það ekki heldur og á Hörpu­reitnum væri enn Esso bens­ín­stöð­in, þar sem ég vann við að dæla bens­íni árið 2001. Það væri óneit­an­lega dap­ur­legt.

Hvað kostar Ófærð?

Almennt virð­ast Íslend­ingar hafa kunnað vel að meta Ófærð 1 og 2. Að með­al­tali horfðu um 133 þús­und ein­stak­lingar á hvern þátt. 

Ef við deilum beinum rík­is­styrkjum með áhorfs­töl­un­um, Þá þýðir það að ríkið hafi greitt um 2.400 krónur með hverjum áhorf­anda, eða um 240 krónur á þátt. Til sam­an­burðar þá greiðir ríkið um 11 þús­und krónur fyrir hverja heim­sókn í Þjóð­leik­húsið og 13-15 þús­und krónur með hverri heim­sókn á tón­leika Sin­fón­íu­hljóm­sveitar Íslands [3]. Því má vel færa rök fyrir því að fram­leiðsla sjón­varps­efnis á kostnað skatt­borg­ara sé mögu­lega skil­virk­ari en fram­leiðsla ann­ara menn­ing­ar­gæða. 

Nú hefur verið úthlutað 75 millj­ónum úr Kvik­mynda­sjóði til Ófærðar 3, sem er í fram­leiðslu og ef for­tíðin er ávísun á fram­tíð­ina þá má reikna með 250-350 millj­ónum úr rík­is­kass­anum í formi end­ur­greiðslna. 

Lík­lega á fjöld­inn allur af Íslend­ingum eftir að horfa á Ófærð 3. Mögu­lega er fram­leiðsla þátt­anna góð notkun á rík­is­fé. Stúdíó virð­ist vera í það minnsta skil­virkara en svið. Sama hvað því líður þá verðum við alltaf að muna það að fram­leiðsla á íslenskri menn­ingu er greidd úr sam­eig­in­leg­um, tak­mörk­uð­um, sjóðum sam­fé­lags­ins. Og spurn­ingin við þurfum að spyrja okkur er alltaf, og mun alltaf vera: Er hver þáttur að með­al­tali 240 króna virði í huga þeirra sem á hann horfa? 

Ef svarið er já, þá er Ófærð – Brot, Stella Blóm­kvist, Ráð­herrann, hvað sem þátt­ur­inn heitir – þess virði. Ann­ars ekki.

Punktar frá höf­undi:

[1] Í þessum pistli hef ég end­ur­reiknað fjár­hæðir svo hægt sé að bera saman verð­mæti yfir lengri tíma­bil. Fjár­hæðir eru því á verð­lagi ágúst mán­aðar 2020. 

[2] Nán­ari upp­lýs­ingar um gögnin sem rædd eru í þess­ari grein og nán­ari grein­ingu á þeim má finna á vef­svæði mínu á grid.is.

[3] Árið 2017 voru gestir Þjóð­leik­húss­ins voru 94 þús­und tals­ins, fram­lag rík­is­sjóðs var rúm­lega millj­arð­ur, sam­kvæmt árs­reikn­ing­i.  Árið 2018 fékk Sin­fón­íu­hljóm­sveit Íslands  tæp­lega 1,1 millj­arð úr rík­is­sjóði og 235 millj­ónir frá Reykja­vík­ur­borg, á bil­inu 90 – 100 gestir komu á við­burði hljóm­sveit­ar­inn­ar.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Nicola Sturgeon fyrsti ráðherra Skotlands.
Stefnir á atkvæðagreiðslu um sjálfstætt Skotland í október 2023
Nicola Sturgeon leiðtogi Skoska þjóðarflokksins stefnir á að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um sjálfstæði Skotlands á ný næsta haust – með eða án leyfis bresku ríkisstjórnarinnar.
Kjarninn 28. júní 2022
Guðmundur Andri Thorsson
Ráfað um í Keflavíkurgöngu
Kjarninn 28. júní 2022
Samkvæmt tilkynningu frá Borgarlínu er gert ráð fyrir því að vagnar Borgarlínunnar byrji að ganga á milli Hamraborgar og Háskóla Íslands árið 2025, þrátt fyrir að framkvæmdum á þeim kafla verði ekki að fullu lokið þá.
Tímalínu framkvæmda við fyrstu lotu Borgarlínu seinkað
Endurskoðuð tímaáætlun framkvæmda við fyrstu lotu Borgarlínu gerir ráð fyrir því að framkvæmdalok verði á árunum 2026 og 2027, en ekki 2024 eða 2025 eins og lagt var upp með. Samstilling við aðrar framkvæmdir, eins og Sæbrautarstokk, spila inn í.
Kjarninn 28. júní 2022
Það að vera kvenkyns lögmaður eykur líkur á að mál falli umbjóðandanum í vil samkvæmt nýrri íslenskri rannsókn.
Kvenkyns lögmenn líklegri til að vinna mál í héraði
Kvenkyns málflytjendur skila betri árangri fyrir dómstólum og eldri dómarar eru líklegri til að dæma varnaraðila í vil en þeir sem yngri eru, samkvæmt nýrri íslenskri rannsókn.
Kjarninn 28. júní 2022
Örn Bárður Jónsson
Þungunarrof, samkynhneigð og kynusli
Kjarninn 28. júní 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra, og Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Ætlar ekki að láta Seðlabankann afhenda sér gögn um ráðstöfun opinberra hagsmuna
Seðlabanki Íslands hefur ekki viljað leggja mat á hagsmuni almennings af birtingu upplýsinga um þá sem fengu að nýta sér fjárfestingaleið hans né af því að stöðugleikasamnirnir við kröfuhafa verði gerðir opinberir.
Kjarninn 28. júní 2022
Kristrún Frostadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar.
Kristrún íhugar formannsframboð
Kristrún Frostadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, segist „íhuga alvarlega“ að bjóða sig fram til formanns á landsfundi flokksins í október. Logi Einarsson tilkynnti um miðjan júní að hann muni ekki bjóða sig fram að nýju.
Kjarninn 28. júní 2022
„Bleika húsið“, heilsugæsla sem þjónustar konur í Mississippi er eina heilsugæslan í ríkinu sem veitir þungunarrofsþjónustu. Henni verður að öllum líkindum lokað innan nokkurra daga.
Síðustu dagar „bleika hússins“ í Mississippi
Eigandi einu heilsugæslunnar í Mississippi sem veitir þungunarrofsþjónustu ætlar að halda ótrauð áfram, í öðru ríki ef þarf, eftir að Hæstiréttur Bandaríkjanna felldi rétt til þungunarrofs úr gildi.
Kjarninn 27. júní 2022
Meira úr sama flokkiEikonomics