Hvað kostar Ófærð okkur?

Eikonomics bendir á að framleiðsla á íslenskri menningu sé greidd úr sameiginlegum, takmörkuðum, sjóðum samfélagsins. Eðlilegt sé að velta fyrir sér hvort að því fé sé vel varið.

Auglýsing

Nýlega skrif­aði ég pistil sem fór yfir kerfi sem gengur út á það að ríkið end­ur­greiðir erlendum kvik­mynd­ar­gerð­ar­mönnum fram­leiðslu­kostnað, svo lengi sem þeir koma til Íslands og taka upp sjón­varps­efni. Greinin hitti greini­lega á taug sem leiddi alla leið upp í Sam­tök iðn­að­ar­ins –  félag sem gætir meðal ann­ars hags­muna kvik­mynda­gerð­ar­manna –  sem skrif­aði ágætis grein til stuðn­ings kerf­inu sem ég fjall­aði um.

Lögin rekja sögu sína til árs­ins 1999 þegar Alþingi sam­þykkti frum­varp um end­ur­greiðslu fram­leiðslu­kostn­aðar sem til fellur vegna kvik­mynda­gerð­ar. Eins og ég benti á í fyrri grein minni, þá er það svo sem ekk­ert galið að laða að fjár­fest­ingu í eft­ir­sóttum iðn­aði með ein­hvers­konar vil­yrð­um, þó draga þurfi línu í sand­inn ein­hvern tíma. Lögin má einnig end­ur­skrifa aðeins, þar sem það er ekki aug­ljóst að inn­flutn­ingur á vöðva­tröllum frá Kali­forníu sé skil­virkasta leiðin til að mæta mark­miðum lag­anna, sem eru að „stuðla að efl­ingu inn­lendrar menn­ingar og kynn­ingar á sögu lands­ins og nátt­úru.“  

Lögin gilda jafnt um íslenska og erlenda kvik­mynda­gerð. Íslenskir kvik­mynda­gerð­ar­menn geta fengið allt að 25% af öllum sínum fram­leiðslu­kostn­aði end­ur­greiddan frá íslenska rík­inu (að upp­fylltum vissum skil­yrðum), rétt eins og erlendir kollegar þeirra. Ólíkt erlendri kvik­mynda­gerð, þá liggur eng­inn vafi á því að íslensk kvik­mynda­gerð stuðlar að „efl­ingu inn­lendrar menn­ingar og kynn­ingar á sögu lands­ins“. 

End­ur­greiðslur til íslenskrar kvik­mynda­gerðar

Íslenska ríkið hefur til fjölda ára styrkt kvik­mynda­gerð. Kvik­mynda­sjóður hefur til að mynda veitt styrki í það minnsta frá árinu 1979. Það árið skaff­aði sjóð­ur­inn kvik­mynda­gerð­ar­mönnum 29,5 millj­ónir gamlar krónur (367 millj­ónir í nútímakrónum á verð­lagi dags­ins í dag). Kvik­mynda­gerð­ar­menn­irnir það árið nýttu pen­ing­inn vel og til urðu sígildar myndir eins og Land og syn­ir, Óðal feðrana og Kvik­mynd um fjöl­skyldu­líf. 

Auglýsing
Í ár úthlut­aði rík­is­sjóður Kvik­mynda­sjóði 1,1 millj­arð króna. Kvik­mynda­mið­stöð Íslands, sem sér um að dreifa pen­ing­unum úr Kvik­mynda­sjóð, hefur nú þegar útdeilt þessum pen­ingum meðal ann­ars til verk­efna eins og Stellu Blóm­kvist 2 (50 millj­ón­ir) og Ófærðar 3 (75 millj­ón­ir).

Árið 1999 var bætt við stuðn­ing til kvik­mynda­gerð­ar, með nýju end­ur­greiðslu­kerfi. Þetta kerfi hefur spilað lyk­il­hlut­verk í að laða að erlenda kvik­mynda­gerð­ar­menn, en spilar þó ekki minna hlut­verk í fjár­mögnun íslenskrar kvik­mynda­gerðar en styrkt­ar­kerfi  Kvik­mynda­sjóðs.

eEndurgreiðslur ríkisins til íslenskra kvikmyndargerðar, 2001 – 2020 (milljónir króna, á föstu verðlagi ágúst mánaðar 2020). Heimild: Kvikmyndamiðstöð Íslands. Ath. Upplýsingar um gögnin og nánari greiningu má finna á vefsvæði Eikonomics á grid.is.Í rúma tvo ára­tugi hefur ríkið stutt við íslenska kvik­mynda­gerð í gegnum þetta kerfi, með óneit­an­lega ágætis árangri. Í það minnsta er íslensk kvik­mynda­gerð mun öfl­ugri í dag en hún var fyrir alda­mót. Þeir Íslend­ingar sem vel kunna að meta íslenska kvik­mynda­gerð hafa notið þessa kerfis í formi betra sjón­varps­efn­is, þó kerfið hafi að sjálf­sögðu komið sér best fyrir fram­leið­endur og aðra sem í geir­anum starfa.10 stærstu handhafar endurgreiðslu framleiðslukostnaðar, 2016 – 2020 (milljónir króna, á föstu verðlagi ágúst mánaðar 2020).

Á árunum 2016 – 2020 hefur fram­leiðslu fyr­ir­tækið Tru­en­orth fengið um 2,5 millj­arða greidda frá rík­inu í gegnum þetta kerfi. RVK Studi­os, fram­leiðslu­fé­lag sem flestir tengja við Baltasar Kor­máks, hefur fengið rúm­lega millj­arð end­ur­greiddan [1]. 

Tru­en­orth er að mestu leyti í því að þjón­usta erlenda kvik­mynda­gerð­ar­menn eins og Will Ferrell, sem koma til Íslands til að not­færa sér end­ur­greiðslu­kerf­ið. RVK Studios sker sig hins vegar úr þar sem það félag er aðal­lega í því að fram­leiða íslenskt efni, sér í lagi verk­efni sem flest okkar tengja við hin marga­frek­aða kvik­mynda­gerð­ar­mann og stofn­anda félags­ins, Baltasar Kor­mák.

Á verð­lagi ágúst mán­aðar 2020 hafa fjögur stærstu verk­efni RVK Studios (Ever­est, Eið­ur­inn, Ófærð 1 og 2) fengið hvorki meira né minna en 847 millj­ónir í gegnum þetta end­ur­greiðslu­kerfi og 232 millj­ónir úr Kvik­mynda­sjóði. Ever­est er reyndar erlent verk­efni, þó henni hafi verið leik­stýrt af Baltasar, því birt­ist hún ekki á graf­inu að neð­an.Sex stærstu verkefni sem fengu hluta framleiðslukostnaðar endurgreiddan úr ríkisjóði, 2016 – 2020 (milljónir króna, á föstu verðlagi ágúst mánaðar 2020)þ

Sjálfur tel ég að án rík­is­ins verði of lítil íslensk dæg­ur­menn­ing til en er sam­fé­lags­lega ákjós­an­legt. Án til­færslna rík­is­ins væri lík­lega ekk­ert Þjóð­leik­hús til, Íslenska óperan væri það ekki heldur og á Hörpu­reitnum væri enn Esso bens­ín­stöð­in, þar sem ég vann við að dæla bens­íni árið 2001. Það væri óneit­an­lega dap­ur­legt.

Hvað kostar Ófærð?

Almennt virð­ast Íslend­ingar hafa kunnað vel að meta Ófærð 1 og 2. Að með­al­tali horfðu um 133 þús­und ein­stak­lingar á hvern þátt. 

Ef við deilum beinum rík­is­styrkjum með áhorfs­töl­un­um, Þá þýðir það að ríkið hafi greitt um 2.400 krónur með hverjum áhorf­anda, eða um 240 krónur á þátt. Til sam­an­burðar þá greiðir ríkið um 11 þús­und krónur fyrir hverja heim­sókn í Þjóð­leik­húsið og 13-15 þús­und krónur með hverri heim­sókn á tón­leika Sin­fón­íu­hljóm­sveitar Íslands [3]. Því má vel færa rök fyrir því að fram­leiðsla sjón­varps­efnis á kostnað skatt­borg­ara sé mögu­lega skil­virk­ari en fram­leiðsla ann­ara menn­ing­ar­gæða. 

Nú hefur verið úthlutað 75 millj­ónum úr Kvik­mynda­sjóði til Ófærðar 3, sem er í fram­leiðslu og ef for­tíðin er ávísun á fram­tíð­ina þá má reikna með 250-350 millj­ónum úr rík­is­kass­anum í formi end­ur­greiðslna. 

Lík­lega á fjöld­inn allur af Íslend­ingum eftir að horfa á Ófærð 3. Mögu­lega er fram­leiðsla þátt­anna góð notkun á rík­is­fé. Stúdíó virð­ist vera í það minnsta skil­virkara en svið. Sama hvað því líður þá verðum við alltaf að muna það að fram­leiðsla á íslenskri menn­ingu er greidd úr sam­eig­in­leg­um, tak­mörk­uð­um, sjóðum sam­fé­lags­ins. Og spurn­ingin við þurfum að spyrja okkur er alltaf, og mun alltaf vera: Er hver þáttur að með­al­tali 240 króna virði í huga þeirra sem á hann horfa? 

Ef svarið er já, þá er Ófærð – Brot, Stella Blóm­kvist, Ráð­herrann, hvað sem þátt­ur­inn heitir – þess virði. Ann­ars ekki.

Punktar frá höf­undi:

[1] Í þessum pistli hef ég end­ur­reiknað fjár­hæðir svo hægt sé að bera saman verð­mæti yfir lengri tíma­bil. Fjár­hæðir eru því á verð­lagi ágúst mán­aðar 2020. 

[2] Nán­ari upp­lýs­ingar um gögnin sem rædd eru í þess­ari grein og nán­ari grein­ingu á þeim má finna á vef­svæði mínu á grid.is.

[3] Árið 2017 voru gestir Þjóð­leik­húss­ins voru 94 þús­und tals­ins, fram­lag rík­is­sjóðs var rúm­lega millj­arð­ur, sam­kvæmt árs­reikn­ing­i.  Árið 2018 fékk Sin­fón­íu­hljóm­sveit Íslands  tæp­lega 1,1 millj­arð úr rík­is­sjóði og 235 millj­ónir frá Reykja­vík­ur­borg, á bil­inu 90 – 100 gestir komu á við­burði hljóm­sveit­ar­inn­ar.

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Andrés Ingi Jónsson, þingmaður utan flokka, er fyrsti flutningsmaður frumvarpsins.
Ekki að leggja til 30 kílómetra hraða alls staðar
Andrés Ingi Jónsson þingmaður utan flokka leggur til að hámarkshraði í þéttbýli verði alla jafna 30 kílómetrar á klukkustund, nema gild rök séu fyrir hærri hraða. Með frumvarpi um þetta vill þingmaðurinn fara að fordæmi Hollendinga og Spánverja.
Kjarninn 29. nóvember 2020
Lady Brewery hreyfingin býður fólki í leyniklúbb
Farandsbrugghúsið Lady Brewery ætlar að koma upp tilraunaeldhúsi þar sem íslensk náttúra í bjórgerð verður rannsökuð. Safnað er fyrir verkefninu á Karolina fund.
Kjarninn 29. nóvember 2020
Helga Vala Helgadóttir leiddi lista Samfylkingarinnar í Reykjavík norður fyrir síðustu kosningar.
Samfylkingin fer „sænsku leiðina“ í Reykjavík og heldur ekki prófkjör
Það verður ekkert prófkjör hjá Samfylkingunni í Reykjavík fyrir næstu alþingiskosningar. Uppstillingarnefnd hefur verið falið að stilla upp listum og leita eftir tilnefningum frá flokksfélögum.
Kjarninn 29. nóvember 2020
Dæmi um fyrirsagnir frétta dagblaðanna á árunum 1985 og 1986.
Neituðu að kryfja lík alnæmissjúklinga
Í bók Gunnhildar Örnu Gunnarsdóttur, Berskjaldaður, er að finna frásögn hjúkrunarfræðings af hræðslunni og fordómunum innan sem utan Borgarspítalans á níunda og tíunda áratugnum, þegar HIV-faraldurinn braust út.
Kjarninn 29. nóvember 2020
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri Reykjavíkur.
Eftirlitsaðilar fái heimildir til að skoða leiguhúsnæði
„Það sem maður situr svolítið eftir með í kjölfar brunans á Bræðraborgarstíg er að þar sem um íbúðarhúsnæði var að ræða er ábyrgðin [á eldvörnum] samkvæmt lögum og reglugerðum fyrst og fremst eigandans,“ segir Dagur B. Eggertsson borgarstjóri.
Kjarninn 29. nóvember 2020
Schengen-samstarfið hefur átt undir högg að sækja vegna veirufaraldursins. Víða hefur innri landamærum svæðisins verið lokað. Þessi mynd er frá pólska landamærabænum Cieszyn í sumar, þar sem landamæralokun Tékka var mótmælt.
Sótt að Schengen
Árið 2020 hefur tekið á Schengen-samstarfið. Landamæralokanir vegna faraldursins, flóttamannamál og hryðjuverkaárásir hafa vakið upp spurningar um hvaða stefna skuli mörkuð og líklegt er að samstarfið taki einhverjum breytingum.
Kjarninn 29. nóvember 2020
Mette Frederiksen forsætisráðherra komst við er hún ræddi við fjölmiðla eftir að hafa heimsótt minkabú í síðustu viku og rætt við bændur sem höfðu misst frá sér ævistarfið.
Minkaklúðrið
Danska ríkisstjórnin hefur sætt mikilli gagnrýni vegna minkamálsins svonefnda, þar sem margt hefur farið úrskeiðis. Nú síðast þegar ekki var fylgt tilmælum varðandi urðun hræjanna. Algjört klúður í eitt og allt segja danskir fjölmiðlar.
Kjarninn 29. nóvember 2020
Fimm manns sem voru gestkomandi á heimili Víðis og eiginkonu hans síðasta laugardag eru smituð af kórónuveirunni.
Ellefu urðu útsett fyrir smiti á heimili Víðis
Auk Víðis Reynissonar yfirlögregluþjóns og eiginkonu hans eru fimm manns í nærumhverfi hjónanna, sem voru gestkomandi á heimili þeirra síðasta laugardag, smituð af kórónuveirunni. Víðir segir hjónin hafa verið verulega slöpp í gær, en skárri í dag.
Kjarninn 28. nóvember 2020
Meira úr sama flokkiEikonomics