Munu breytingar á húsnæðismarkaði vera neytendum í hag?

Þrátt fyrir að íbúðaverð kunni að lækka á næstu mánuðum gæti verið að verri lánakjör og óstöðugleiki á fasteignamarkaði fylgi með.

24216414821_774b5e8eb2_o.jpg
Auglýsing

Blikur eru á lofti um ákveðin vatnaskil á fasteignamarkaðnum þessa dagana. Stöðnun og jafnvel verðlækkun á íbúðum er í kortunum samhliða mikilli framboðsaukningu eftir margra ára skort. Þrátt fyrir að verðlækkun gæti reynst neytendum vel eftir mikla hækkun í hálfan áratug er þó mögulegt að henni fylgi slæmar afleiðingar á lánakjör landsmanna og stöðugleika á markaðnum.

Verðlækkun í kortunum

Líkt og hagfræðideild Landsbankans benti á í síðasta mánuði hefur hægt verulega á verðhækkunum á fasteignamarkaði eftir margra ára þenslu. Leita þarf aftur til ársins 2011 til að finna jafnlitla hækkun á fasteignaverði á höfuðborgarsvæðinu og átti sér stað í fyrra. 

Svipaðan tón má finna í skýrslu greiningardeildar Arion banka fyrir tveimur vikum síðan, en samkvæmt henni er útlit fyrir áframhaldandi kólnun á markaðnum á næstunni. Reyndar telur greiningadeildin ekki einungis að dregið verði úr verðhækkunum, heldur spáir hún einnig að raunverð íbúða muni lækka á næstu tveimur árum. 

Auglýsing

Meira framboð

Ástæða verðlækkunarinnar er aukin nýbygging íbúða sem búist er við að muni stórauka framboð og svala uppsafnaðri íbúðaþörf hér á landi á næstu tveimur árum. Greiningardeild Arion banka sýndi fram á aukna sementsölu, fjölda byggingarkrana og virkni í byggingarstarfsemi sem vísbendingu um aukið framboð í náinni framtíð. 

Einnig er búist við áframhaldandi uppbyggingu á næstunni, en Kjarninn greindi í síðustu viku frá tillögu Reykjavíkurborgar um að heimila 2000 nýjar íbúðir í Ártúni, Selás og Árbæ í nýju hverfisskipulagi. Sigurborg Ósk Haraldsdóttir, formaður skipulags-og samgönguráðs Reykjavíkur, sagði einnig að svipaðar breytingar verði kynntar í níu öðrum borgarhlutum. 

Til viðbótar við aukna byggingarheimild frá Reykjavíkurborg er mögulegt að ríkisstjórnin liðki enn frekar til fyrir nýbyggingu ef nýjar tillögur átakshóps um bætta stöðu á húsnæðismarkaði ná fram að ganga. Kjarninn fjallaði ítarlega um tillögurnar, en þær fólu meðal annars í sér nýtingu ríkislóða fyrir íbúðarbyggð og stuðning við uppbyggingu félagslegra íbúða. 

Hættan við þenslu

Fái tillögur átakshópsins hljómgrunn hjá ríkisstjórninni mætti vænta þess að útgjöld hins opinbera aukist á næstunni. Reyndar kemur þrýstingur á þenslu í ríkisútgjöldum úr mörgum áttum, til dæmis frá Samtökum Atvinnulífsins vegna aukinnar innviðauppbyggingar, eða frá verkalýðsfélögunum um skattalækkanir til lág-og millitekjuhópa. 

Meiri ríkisútgjöld gætu leitt til vaxtahækkana hjá Seðlabankanum, en peningastefnunefnd bankans hefur varað við aukna verðbólgu

https://www.sedlabanki.is/library/Skraarsafn/Peningamal/2019/Februar-2019/PM_2019_1.pdf

á komandi mánuðum og sagst munu hækka vexti ef ákvarðanir á vinnumarkaði og í ríkisfjármálum skapa of mikla þenslu.

Hærri vextir koma niður á neytendum og auka greiðslubyrði þeirra sem tekið hafa húsnæðislán. Þannig gæti verið erfiðara að fjármagna fasteignakaup, þrátt fyrir aukið framboð á húsnæði á næstu tveimur árum.

Hættan við samdrátt

Samhliða hærri verðbólgu spáir Seðlabankinn einnig umtalsverðri kólnun í hagkerfinu í ár, en gert er ráð fyrir að hagvöxtur í ár verði sá minnsti frá árinu 2012. Greiningardeild Arion banka býst við að samdráttur leiði til minni útlánaaukningar hjá bönkunum, sem leiðir til enn verri lánakjara. Áhrifa þessa sé nú þegar tekið að gæta í lægri hámarksveðhlutföllum íbúðalána og versnandi kjörum viðbótarlána. Því gæti greiðslubyrði neytenda aukist, þrátt fyrir að raunverð fasteigna fari lækkandi.

Of mikið, of seint

Ásgeir Jónsson, dósent í hagfræði við Háskóla Íslands, gerði fasteignamarkaðinn að umfjöllunarefni sínu í Facebook-færslu fyrr í vikunni. Þar sagði hann að of mikil framboðsaukning sé sú hætta sem vofi alltaf yfir byggingargeiranum eftir langt tímabil skorts. Magnús Halldórsson fjallaði einnig um þessa hættu í leiðara sínum fyrir tveimur vikum síðan.  Samkvæmt Magnúsi getur skyndiátak á húsnæðismarkaði leitt til ójafnvægis síðar. Lækki húsnæðisverð of mikið sé hætta á að fjárfesting í nýjum íbúðum muni aftur sitja á hakanum í framtíðinni, með tilheyrandi óstöðugleika á markaðnum.

Aukinn sveigjanleiki og betri lánakjör

Þrátt fyrir ótta við verri lánakjör og óstöðugleika á húsnæðismarkaðnum hafa þó ýmsar tillögur litið dagsins ljós sem gæti spornað við þessari þróun.

Átakshópurinn um bætta stöðu á húsnæðismarkaði vildi meðal annars heimila skammtímaíbúðir á athafnasvæðum og gera samvinnu stjórnvalda og sveitarfélaga í skipulagsmálum skilvirkari.  Sömuleiðis lagði Reykjavíkurborg til að heimila húseigendum að hafa leiguíbúðir innan síns húsnæðis, en með því gæti eigendurnir aukið verðmæti eignar sinnar. Með þessum tillögum gæti stöðugleikinn batnað til muna með sveigjanlegra framboði sem komið gæti í veg fyrir uppsafnaðri húsnæðisþörf.

Lánakjör neytenda gætu líka batnað með væntri hagræðingu í fjármálakerfinu, ef marka má tillögur úr Hvítbók fjármálaráðuneytisins. Kristrún Tinna Gunnarsdóttir, sem sat í starfshópnum sem skrifaði Hvítbókina, kynnti niðurstöður Hvítbókarinnar í viðtali á sjónvarpsþættinum 21 fyrr í mánuðinum. Samkvæmt Kristrúnu eyddi starfshópurinn töluverðu púðri og orku í að skoða skilvirkni í íslenska fjármálakerfinu, en hún sagði mikið svigrúm fyrir hagræðingu meðal íslenskra banka sem bæta ættu kjör almennings.


Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorsteinn Már Baldvinsson er forstjóri Samherja og sonur hans, Baldvin Þorsteinsson, er yfir Evrópuútgerð Samherja.
Norskur ráðherra segist ekki sjá ástæðu til að hjálpa Samherja að safna meiri kvóta
Norsk stjórnvöld hafa gripið formlega til aðgerða vegna tilraunar Samherja til að komast yfir aukin fiskveiðikvóta þar í landi. Reglur verða hertar og fjárfestingar erlendra aðila í sjávarútvegi þar í landi verða bundnar sérstakri heimild.
Kjarninn 9. maí 2021
Women Empowerment – bók eftir Eddu Falak
„Kynþokki er allavega og við ættum ekki að vera hræddar við að sýna hann“
Edda Falak safnar nú fyrir bók sem ber nafnið „Women Empowerment“ á Karolina Fund.
Kjarninn 9. maí 2021
Mótmælandi steytir hnefa í borginni Cali en þar hafa átök milli mótmælenda og lögreglu orðið hve hörðust í mótmælunum sem staðið hafa yfir frá því 28. apríl í Kólumbíu.
Mótmæla harðræði lögreglu í Kólumbíu
Mótmæli hafa staðið yfir í Kólumbíu í á aðra viku. Upphaflega voru það breytingar á sköttum sem fólk mótmælti en síðar varð það harðræði lögreglu sem dró fólk af stað. Félagasamtök segja að hátt á fjórða tug mótmælanda hafi látist vegna aðgerða lögreglu.
Kjarninn 9. maí 2021
Odd Emil Ingebrigtsen, sjávarútvegsráðherra Noregs.
Norski sjávarútvegsráðherrann segir að Samherji sé með „laskað mannorð“
Sjávarútvegsráðherra Noregs segist gruna að Samherji sé að reyna að komast í kringum reglur um eignarhald erlendra aðila á norskum fiskveiðikvóta og hefur gripið til aðgerða. Hann felur ekki neikvæðni sína í garð Samherja.
Kjarninn 9. maí 2021
Jón Gnarr
Af þrælmennum
Kjarninn 9. maí 2021
Borgarstjórar skyldaðir til handabanda
Umræður um handabönd hafa, og það ekki í fyrsta sinn, ratað inn í danska þingið. Þingmenn vilja skylda borgarstjóra landsins til að taka í höndina á nýjum ríkisborgurum, en handabandið er skilyrði ríkisborgararéttar.
Kjarninn 9. maí 2021
Ari
„Vægi loftslagsmálanna minnkar ekki þessa dagana“
Þingmaður VG segir að ef Íslendingar standi við það sem þeir hafa samþykkt af áætlunum um loftslagsmál og geri aðeins betur hafi þeir að minnsta kosti staðið við sinn skerf í málaflokknum.
Kjarninn 8. maí 2021
Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Býður sig fram í 2. sæti – stefnir á að verða í framvarðasveit flokksins í Reykjavík
Brynjar Níelsson ætlar að bjóða fram krafta sína fyrir Sjálfstæðisflokkinn fyrir næstu kosningar en hann hefur verið á þingi síðan 2013.
Kjarninn 8. maí 2021
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar