Mynd: Icelandair

Icelandair á allt sitt undir því að fá fjármuni frá íslenskum almenningi

Icelandair hefur fengið há ríkisbankalán, milljarða króna í hlutabætur, enn fleiri milljarða í uppsagnarstyrki, gert samgöngusamninga við stjórnvöld og fengið milljarða lán frá viðskiptavinum vegna ferða sem hafa ekki verið flognar. Nú stendur til að lána félaginu 16,5 milljarða króna með ríkisábyrgð til viðbótar við 20 milljarða króna í formi nýs hlutafjár sem gefa á út, og selja að mestu til lífeyrissjóða í eigu almennings.

Íslensk stjórn­völd sam­þykkti í vik­unni að ábyrgj­ast 90 pró­sent af lána­línu til Icelandair Group upp á allt að 120 millj­ónir dala, sem er um 16,5 millj­arðar króna á núver­andi gengi. Þeir sem munu veita umrædda lána­línu eru helstu við­skipta­bankar Icelanda­ir, Lands­bank­inn og Íslands­banki. Hvor um sig mun lána helm­ing upp­hæð­ar­inn­ar.

Þeir eru báðir í eigu íslenska rík­is­ins og því væri hvort eð er áhætta af lán­inu þótt rík­is­á­byrgð­ar­innar nyti ekki við. Ef Icelandair gæti ekki borgað rík­is­bönk­unum til baka þá myndi það rýra virði eigna rík­is­sjóðs. Því er bein rík­is­á­byrgð á starf­semi beggja bank­anna í gegnum eign á hluta­fé. Þar með er almenn­ingur á Íslandi í raun að sam­þykkja að lána gríð­ar­lega fjár­muni til flug­fé­lags­ins, enda þarf ráð­stöf­unin að vera sam­þykkt á Alþingi áður en af henni getur orð­ið.

Um er að ræða lána­línu sem Icelandair getur dregið á næstu tvö árin en þarf að greiða upp í síð­asta lagi eftir fimm ár. Félagið getur borgað upp lána­lín­una á meðan að á ádrátt­ar­tíma­bil­inu stend­ur, kjósi það svo. Skil­málar lána­lín­unar gera ráð fyrir að eig­in­fjár­hlut­fall Icelandair þurfi að vera yfir tvö pró­sent. 

Með þess­ari aðkomu er ríkið að rétta Icelandair umfangs­mikla hjálp­ar­hönd til að hjálpa félag­inu í gegnum þann skafl sem það stendur frammi fyr­ir. Ríkið mun hins vegar ekki eiga kost á því að fá beina hlut­deild í þeim mikla fjár­hags­lega ábata sem fjár­fest­ing í Icelandair gæti leitt af sér, tak­ist félag­inu að koma sér aftur á flug á næstu árum, með því að koma að málum með þessum hætti.

Þeir 16,5 millj­arðar króna sem nú stendur til að lána Icelandair eru ekki einu fjár­mun­irnir sem félagið hefur fengið að láni hjá Lands­bank­anum og Íslands­banka. Og sann­ar­lega ekki einu fjár­mun­irnir sem ratað hafa til félags­ins úr sam­eig­in­legum sjóð­um, í ýmsum formi, á und­an­förnum mán­uðum og árum. 

Rík­is­banka­lán

Íslands­banki hefur lengi verið helsti við­skipta­banki Icelanda­ir. Ekki er hægt að lesa það út úr reikn­ingum bank­ans hversu mikið hann hefur lánað til flug­fé­lags­ins en í síð­asta árs­hluta­upp­gjöri bank­ans kom fram að um 80 pró­sent ferða­þjón­ustu­fyr­ir­tækja sem eru í við­skiptum við bank­ann hafi fengið greiðslu­hlé vegna yfir­stand­andi ástands. Um tíu pró­sent af útlánum bank­ans eru til fyr­ir­tækja í þeim geira, þar sem Icelandair er stærsta fyr­ir­tæk­ið. 

Auglýsing

Í mars í fyrra lán­aði Lands­bank­inn Icelandair 80 millj­ónir dala, þá um tíu millj­arða króna en nú mun hærri fjár­hæð, gegn veði í tíu Boeing 757 flug­vélum félags­ins, sem eru gamlar og lík­ast til verð­lausar miðað við þá stöðu sem er uppi í heim­inum í dag, sam­kvæmt við­mæl­endum Kjarn­ans. 

Lánið var veitt í kjöl­far þess að léleg rekstr­­ar­n­ið­­ur­­staða Icelandair á árinu 2018 gerði það að verkum að skil­­málar skulda­bréfa sem félagið hafði gefið út voru brotn­­ir. Láns­fjár­­hæðin var nýtt sem hluta­greiðsla inn á útgefin skulda­bréf félags­­ins. Því var verið að flytja hluta af fjár­­­mögnun Icelandair frá skulda­bréfa­eig­endum og yfir á banka í eigu íslenska rík­­is­ins vegna þess að ekki tókst að semja við þá. 

Á mið­viku­dag birti Icelandair kynn­ing­ar­gögn vegna fyr­ir­hug­aðs hluta­fjár­út­boðs, sem mun fara fram í sept­em­ber. Þar kom fram að sam­komu­lag við lán­ar­drottna Icelanda­ir, sem eru fjórir tals­ins, skili félag­inu 103 millj­ónum dala, um 14 millj­örðum króna, í bættri lausa­fjár­stöðu og lægri fjár­hags­legum skuld­bind­ing­um. Þessi árangur næst með því að öllum greiðslum af lánum er frestað í 24 mán­uði, og bætir það lausa­fjár­stöðu Icelandair um 51 milljón dali, eða tæpa sjö millj­arða króna. Þá er búið að tryggja félag­inu lána­línu frá lán­veit­endum upp á næstum sömu fjár­hæð. 

Auk þess hefur náðst sam­komu­lag um að breyta skil­málum í lána­samn­ingum sem gildir fram á árið 2022 svo að Icelandair sé ekki brot­legt við þá, líkt og félagið er í dag. 

Í kynn­ing­ar­gögnum er ekki sund­ur­liðað hversu mikið hver lán­veit­andi vigtar í þessum fjár­hags­lega ábata, en ljóst er að rík­is­bank­arnir tveir eiga þar hlut að máli.

Hluta­bóta­leiðin

Í skýrslu sem Rík­is­end­ur­skoðun gerði um hluta­bóta­leið­ina svoköll­uðu, sem fól í sér að ríkið greiddi allt 75 pró­sent launa þeirra sem lækka tíma­bundið í starfs­hlut­falli upp að ákveðnu þaki, kom fram að langstærsti not­andi hennar var Icelanda­ir. Í mars og apr­íl, þegar notkun hluta­bóta­leið­ar­innar var sem mest, fengu launa­menn hjá dótt­ur­fé­lögum sam­stæð­unnar alls 1.116 millj­ónir króna í greiðslur frá Vinnu­mála­stofnun vegna minnk­aðs starfs­hlut­falls. 

Þar af voru 2.493 starfs­­menn Icelandair í skertu starfs­hlut­­falli og 502 starfs­­menn Flug­leiða­hót­ela hf., auk starfs­­manna Air Iceland Conn­ect, Iceland Tra­vel og fleiri dótt­­ur­­fé­laga. Starfs­­menn Flug­leiða­hót­ela fengu alls 248 millj­­ónir króna greiddar frá Vinn­u­­mála­­stofnun vegna minn­k­aðs starfs­hlut­­falls í mars og apr­íl, en inn í heild­­ar­sum­m­una sem fór til starfs­­manna Icelandair reikn­­ast ein­ungis 87 millj­­ónir af þeirri upp­­hæð, sökum þess að í apríl seldi Icelandair 75 pró­­sent hlut sinn í hót­­el­keðj­unni.

Það fyr­ir­tæki sem komst næst Icelandair í nýt­ingu á leið­inni var Bláa Lón­ið, með undir 17 pró­sent af þeirri upp­hæð sem fór í launa­greiðslur til starfs­manna Icelandair á tíma­bil­in­u. 

Icelandair Group er það einstaka fyrirtæki sem hefur getað nýtt efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar mest allra.
Mynd: Bára Huld Beck

Í síð­asta árs­hluta­reikn­ingi Icelandair kemur fram að félagið hafi líka nýtt hluta­bóta­leið­ina fyrir yfir­gnæf­andi hluta starfs­manna í maí­mán­uði og því ljóst að heild­ar­upp­hæðin sem fór úr opin­berum sjóðum í að greiða hluta­bætur til starfs­manna Icelandair var mun hærri en sá rúmi millj­arður króna sem greint var frá í skýrslu Rík­is­end­ur­skoð­un­ar. 

Hluta­bóta­leiðin er ekki lengur í bókum Icelandair enda hætti félagið að nýta úrræðið í lok maí. 

Upp­sagn­ar­styrkirnir

Icelandair hefur líka verið stærsti ein­staki not­andi þeirra efna­hags­legu úrræða sem rík­is­stjórnin hefur kynnt til leiks vegna kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins. Í síð­asta árs­hluta­upp­gjöri Icelandair kom fram að félagið búist við því að sækja að minnsta kosti 24 millj­ónir dala, um 3,3 millj­arða króna, í styrki til stjórn­valda vegna greiðslu launa á upp­sagn­ar­fresti. Gert var ráð fyrir að kostn­aður rík­is­sjóðs vegna úrræð­is­ins verði allt að 27 millj­arðar króna. Miðað við þá tölu myndi rúm­lega tólf pró­sent af upp­sagn­ar­styrkj­unum fara til Icelanda­ir. Nýbirtar tölur benda þó til þess að rík­is­sjóður muni greiða mun lægri upp­hæð út í upp­sagn­ar­styrki, en hingað til hafa slíkar greiðslur numið 3,7 millj­örðum króna, eða litlu eitt meiru en að Icelandair reiknar með að fá út úr leið­inni.

Stuðn­­ing­­ur­inn nemur að hámarki 85 pró­­sent launa starfs­­manns á upp­­sagn­­ar­fresti, og ríkið greiðir ekki nema að hámarki 633 þús­und krónur á mán­uði af launum hvers og eins starfs­­manns og styrkir fyr­ir­tæki ein­ungis til að greiða þrjá mán­uði af upp­­sagn­­ar­fresti, jafn­­vel þó starfs­­menn hafi lengri upp­­sagn­­ar­frest.

Sam­göngu­samn­ingar

Ríkið hefur líka gert þjón­ustu­samn­inga við Icelandair á meðan að far­ald­ur­inn hefur geis­að. Í þeim fellst að flug­fé­lagið hefur haldið ákveðnum sam­göngu­leiðum til og frá land­inu opnu á meðan að ferða­tak­mark­anir eru í gildi vegna kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins. 

Ríkið greiddi þannig Icelandair fyrir að fljúga leiðir ákveðnar leiðir til Evr­­ópu og Banda­­ríkj­anna, þrátt fyrir að eft­ir­­spurn væri lítil sem eng­in. Einnig fékk Air Iceland Conn­ect greiðslur fyrir að halda úti reglu­­legu flugi frá Reykja­vík til Egils­­staða og Ísa­fjarð­­ar.

Auglýsing

Bók­færðar tekjur vegna þess­ara samn­inga á fyrri hluta árs­ins 2020 voru um tvær millj­ónir dala, eða 272 milljón króna. 

Lán frá við­skipta­vinum

Í hálfs­árs­upp­gjöri Icelandair kemur fram að félagið hafi gefið út inn­eignir til við­skipta­vina sinna fyrir alls 67,2 millj­ónir dala, rúm­lega 9,1 millj­arði króna, á fyrri helm­ingi árs­ins 2020. 

Það þýðir að félagið hafi fengið greiðslu fyrir flug að þeirri upp­hæð sem það hefur ekki getað flogið hingað til, en mun þurfa að gera til að standa við gerðar skuld­bind­ingar án þess að fá neinar nýjar tekjur á móti. Upp­­hæðin sem Icelandair hefur gefið út í inn­­­eignir sam­svarar um fjórð­ungi af öllum far­þega­­tekjum Icelandair á öðrum árs­fjórð­ungi í fyrra.

Til að setja þessa upp­hæð í annað sam­hengi þá var hún um 44 pró­sent af öllu lausu fé Icelandair í lok júní, sem var 151,2 millj­ónir dala, um 20,6 millj­arðar króna. Hratt hefur gengið á það lausafé á þessu ár og á öðrum árs­fjórð­ungi einum saman lækk­aði það um 46 pró­sent. 

Sótt verður í líf­eyr­is­sjóði almenn­ings

Á mánu­dag greindi Icelandair frá því að félagið myndi fresta hluta­fjár­út­boði sem átti upp­haf­lega að fara fram í júní, var síðan fært fram í ágúst en mun nú fara fram í sept­em­ber ef núver­andi hlut­hafar leyfa.

Icelandair þarf umtalsverða fjármuni til að lifa af. Skráningarlýsing félagsins verður birt á næstu dögum.
Mynd: Icelandair

Sú breyt­ing hefur orðið á útboð­inu að upp­hæðin sem stefnt er að því að sækja er lægri en áður var stefnt að og hún er nú sett fram í íslenskum krón­um, ekki döl­um, sem bendir til þess að mark­hóp­ur­inn sé fyrst og síð­ast íslenskir fjár­festar sem eiga mikið af íslenskum krón­um.

Stjórn­endur Icelandair hafa enda sagt það opin­ber­lega að horft sé til sam­tals við helstu núver­andi inn­lendu hlut­hafa um þátt­töku í hluta­fjár­út­boð­in­u. 

Þar eru fjórir íslenskir líf­eyr­is­sjóðir stærstir: Líf­eyr­is­sjóður starfs­manna rík­is­ins (LS­R), Líf­eyr­is­sjóður verzl­un­ar­manna, Gildi og Birta. Eig­endur líf­eyr­is­sjóð­anna eru almenn­ingur í land­in­u. 

Ára­tugur er síðan að Icelandair fór síð­ast í gegnum end­ur­skipu­lagn­ingu og á því tíma­bili hefur ávöxtun sjóð­anna ekki verið beys­in. Tveir þeirra hafa raunar tapað veru­lega á þeirri fjár­fest­ingu, líkt og Kjarn­inn greindi frá nýver­ið. 

Í stað þess að sækja 200 millj­ónir dali, um 27,6 millj­arða króna, ætlar Icelandair nú að ná í allt að 20 millj­arða króna. Auk þess verður opnað fyrir þann mögu­leika að selja bréf upp á þrjá millj­arða króna til við­bótar ef umfram­eft­ir­spurn verður í útboð­in­u. 

Nýju hluta­bréfin verða seld á geng­inu ein króna á hlut, sem var vel undir mark­aðsvirði Icelandair þegar til­kynnt var um breytt útboð, en það var þá 1,64 krón­ur. Hluta­bréf í félag­inu hrundi eðli­lega í kjöl­farið og er nú á svip­uðum stað og útboðs­geng­ið. Mark­aðsvirði Icelanda­ir, sem var 191,5 millj­arðar króna í apríl 2016, er nú undir sjö millj­örðum króna. 

Þá hefur verið greint frá því að það sé til skoð­unar hjá Icelandair að láta sölu­tryggja útboð­ið. Í því felst að gerður er samn­ingur milli félags­ins og banka um að sá síð­ar­nefndi kaupi þau hluta­bréf sem selj­ist ekki í útboð­inu. Þannig liggur fyrir áður en farið er af stað að öll útgáfan selj­ist og það eykur líkur á þátt­töku ann­arra fjár­festa. 

Sam­kvæmt frétt Frétta­blaðs­ins á fimmtu­dag eru það rík­is­bank­arnir tveir, Íslands­banki og Lands­banki, sem horft er á í þessu sam­hengi. Því gætu þeir, til við­bótar við þá fjár­muni sem þeir hafa þegar lánað Icelanda­ir, þær greiðslur sem bank­arnir hafa heim­ilað Icelandair að fresta og 16,5 millj­arða króna lána­línu, tekið að sér að kaupa hluta­bréf í félag­inu sem í versta falli myndu fela í sér, ef eng­inn áhugi yrði á útboð­inu, að þeir leggðu út 20 millj­arða króna til við­bót­ar. 

Lítur betur út 

Við­mæl­endur Kjarn­ans á fjár­mála­mark­aði eru flestir á þeirri skoðun að ástæðan fyrir því að hluta­fjár­út­boðið hafi verið dregið sam­an, og að verðið sé jafn lágt og raun ber vitni, sé til þess að reyna að auka lík­urnar á að ofan­greindir líf­eyr­is­sjóðir taki þátt í því. Stjórn­endur þeirra hafa ekk­ert gefið upp opin­ber­lega um áhuga á slíku enn sem komið er.

Flestir sem Kjarn­inn hefur rætt við telja að þær upp­lýs­ingar sem settar voru fram í kynn­ing­ar­gögn­um, sem sýndu að ­samn­ingar sem Icelandair hefur gert við ýmsa kröfu­hafa sína bæti lausa­fjár­stöðu félags­ins, eða dragi úr fjár­hags­legum skuld­bind­ingum þess, um alls 450 millj­ónir dali, eða um 61 millj­arð króna, auki veru­lega á lík­urnar á því að tak­ist að selja hið nýja hluta­fé. Því til við­bótar er því haldið fram að nýir samn­ingar við flug­menn og flug­freyj­ur/-­þjóna spari um 3,5 millj­arða króna á ári í eðli­legu árferði og að Icelandair hafi áform um að gera flota sinn mun hag­kvæm­ari í fram­tíð­inni en hann er í dag. 

Þá þykja fram­tíð­ar­sviðs­myndir félags­ins raun­hæf­ar. 

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar