Mynd: Bára Huld Beck

Innflytjendur voru aflið að baki síðasta góðæri

Á örfáum árum hefur erlendum ríkisborgurum sem búa á Íslandi fjölgað úr rúmlega 20 þúsund í rúmlega 50 þúsund. Flestir þeirra koma hingað til lands til að vinna. Samhliða hafa þeir mannað þau þúsundir starfa sem ferðaþjónustugóðærið kallaði á og aukið skattgreiðslur til ríkissjóðs langt umfram það sem íslenskir ríkisborgarar hafa gert á undanförnum árum. Í eðlilegu árferði þiggja innflytjendurnir mun minna af félagslegum greiðslum en aðrir íbúar landsins.

Það var uppgangur á Íslandi áður en kórónuveiran skall á. Mikill efnahagslegur uppgangur. Hag­vöxtur var hér á hverju ári frá árinu 2011 og út síðasta ár. Mestur var hann í 2016, þegar hag­vöxtur var 7,4 pró­sent. Það er einn mesti hag­vöxtur sem mæld­ist í heim­inum það árið. Árið 2018 var hann 4,8 prósent og í fyrra, þrátt fyrir stórkostleg áföll á borð við gjaldþrot WOW air, erfiðleika Icelandair vegna kyrrsetningar MAX 737 vélanna og loðnubrests, var hann samt 0,2 prósent.

Sam­hliða þessu ástandi styrktist íslenska krónan um tugi pró­senta og verð­bólga hélst undir mark­mið­um, sem leiddi af sér mikla kaupmáttaraukningu. 

Það ríkti ein­fald­lega góð­æri. Mesta góð­æri sem Íslend­ingar hafa upp­lif­að. Kaupmáttur launa almennt jókst um 26 prósent frá árslokum 2014 til ársloka 2019.  Á einfaldara máli þýðir það að flestir landsmenn urðu ríkari. Eignuðust meira. 

Meginástæðan fyrir þessari stöðu var gríð­ar­legur vöxtur í ferða­þjón­ustu sem skilaði því að sú stoð hag­kerf­is­ins var orðin sú stærsta sem það hvílir á. 

Þessi mikli vöxtur útheimti mikið vinnu­afl, bæði beint og óbeint. Það þurfti nefnilega að manna alla pósta innan ferðaþjónustunnar en líka byggja upp innviði, eins og hótel og önnur nauðsynleg mannvirki.

Það var hins vegar ekki til staðar vinnuafl á Íslandi til að manna öll þessi störf, sem skiptu tugum þúsunda. Því þurfti að sækja það fólk annað, eða lokka það hingað, enda atvinnuleysi á Íslandi neikvætt á þessum tímum ef leiðrétt var fyrir komu erlendra ríkisborgara.

Auglýsing

Þess vegna kom aflið sem knúði áfram þessa góðærisvél fyrst og síðast að utan. 

Það er ekki ályktun, heldur staðreynd sem studd er tölulegum gögnum. 

Langstærstur hluti fjölgunar íbúa kom erlendis frá

Í lok árs 2011 voru erlendir rík­­is­­borg­­arar sem bjuggu á Íslandi 20.957 tals­ins. Þeim hafði fækkað árin á undan í ljósi þess að hrunið hafði skilið eftir sig atvinn­u­­leysi sem slag­aði upp í tveggja stafa tölu, verð­­bólgu sem fór hæst upp í um 18 pró­­sent og tug­­pró­­senta geng­is­­fall íslensku krón­unn­­ar.

Síðan þá hefur þeim fjölgað ár frá ári, en þó aldrei jafn mikið og á árinu 2017. Á því ári einu saman fjölg­aði erlendum rík­is­borg­urum meira en á þeim fjórum árum sem á undan komu til sam­ans. Sú fjölgun hélt áfram að vera mikil 2018 og þótt hún hafi dregist saman í fyrra þá fjölgaði erlendum ríkisborgurum samt um rúmlega fimm þúsund.

Íbúum landsins fjölg­aði um 10.130 á árinu 2017 og um 8.470 árið 2018. Í fyrra fjölgaði þeim um sirka sjö þúsund. Það þýðir að 75 pró­sent þeirrar fjölg­unar sem orðið hefur hér á landi á þriggja ára tímabili var vegna erlendra rík­is­borg­ara sem fluttu til lands­ins.

Ferðamönnum sem heimsóttu Íslands fjölgaði úr um hálfri milljón í 2,3 milljónir á örfáum árum. Til að þjónusta þá þurfti að manna mörg þúsund störf. Útlendingar mönnuðu þau að uppistöðu.
Mynd: Birgir Þór Harðarson

Þrátt fyrir kórónuveirufaraldurinn, sem hefur skilið ferðaþjónustu á Íslandi eftir í djúpri kreppu og orsakað um 25 prósent atvinnuleysi hjá erlendum ríkisborgurum hérlendis, þá hefur þeir samt sem áður fjölgað um rúmlega 1.600 í ár. 

Í lok september síðastliðins voru erlendir ríkisborgarar sem búa hérlendis 51.120 talsins, eða tæplega 14 prósent íbúa landsins. Til að setja þá tölu í samhengi þá væru erlendu ríkisborgararnir næst stærsta sveitarfélag landsins ef þeir byggju allir í einu slíku. Þeir eru næstum jafn margir og búa í Kópavogi og Garðabæ samanlagt, en íbúar þar eru um 58 þúsund. Erlendum rík­is­borg­urum á Íslandi hefur fjölgað um 142 pró­sent frá byrjun árs 2011.

Þá eru ekki taldir með þeir sem koma hingað á vegum t.d. starfsmannaleiga, sem hafa á hverjum tíma að minnsta kosti verið nokkur hundruð, eða þeir sem hafa tekið upp íslenskt ríkisfang.

Pólverjar í sérflokki

Langflestir sem flytja hingað eru ungt fólk á þrítugs- og fertugsaldri. Og langflestir þeirra koma upprunalega frá Póllandi. Alls bjuggu hérlendis 21.108 manns með pólskt ríkisfang í október 2020. Þeir eru nú 5,4 prósent allra íbúa landsins. Það eru jafn margir og allir erlendu ríkisborgararnir sem hér bjuggu í byrjun árs 2011, og fleiri en búa í Reykjanesbæ eða á Akureyri, en tæplega 20 þúsund manns búa í hvoru sveitarfélagi fyrir sig. 

Flestir þeirra setjast að í Reykjavík, en rúmlega 40 prósent allra útlendinga á landinu bá þar. Frá byrjun árs 2016 hefur íbúum Reykjavíkurborgar fjölgað um 10,420 talsins. Erlendum ríkisborgurum hefur fjölgað um tæplega 10.940 á sama tíma Öll íbúa­fjölgun í Reykja­vík á þessu tímabili var því vegna erlendra rík­is­borg­ara sem fluttu til borg­ar­inn­ar, og rúmlega það. Í dag búa rúmlega 21 þúsund erlendir ríkisborgarar í Reykjavík. 

Auglýsing

Til samanburðar bjuggu 880 útlendingar í Garðabæ í lok september síðastliðins, sem er fimm  prósent af íbúum sveitarfélagsins. 

Í byrjun árs 2015 bjuggu 1.590 erlendir rík­is­borg­ar­ar í Reykjanesbæ. Í lok september síðastliðins voru þeir orðnir fimm þúsund og fjöldi þeirra því þre­fald­ast á örfáum árum. Erlendir rík­is­borg­arar voru 10,6 pró­sent íbúa í Reykja­nesbæ í byrjun árs 2015 en tæplega 26 pró­sent þeirra nú.

Ráðandi í hópi nýrra skattgreiðenda

Fjöldi erlendra rík­is­borg­ara sem flutt hafa hingað til lands í þeirri efna­hags­upp­sveiflu sem verið hefur á und­an­förnum árum hefur gjör­breytt mörgu hér­lend­is. Erlendum rík­is­borg­urum sem greiddu skatta á Íslandi fjölgaði til að mynda um 9.782 milli áranna 2016 og 2017, eða um 27,9 pró­sent. Á sama tíma fjölg­aði þeim íslensku rík­is­borg­urum sem greiddu skatta ­hér­lendis um 1.166 tals­ins.

Alls greiddu 44.850 erlendir rík­is­borg­arar skatta á Íslandi á árinu 2017 og voru þeir þá 15,1 pró­sent allra skatt­greið­enda. Árið áður voru þeir 12,2 pró­sent þeirra ein­stak­linga sem skráðir voru í skatt­grunn­skrá.

Fólkið sem sífellt eldri þjóð vantar

Þeim sem eru eldri en 67 ára hefur fjölgað mikið á skömmum tíma, enda Íslend­ingar sífellt að lifa leng­ur. Í upphafi árs 2020 höfðu rúmlega 45 þúsund manns náð hefðbundnum eftirlaunaaldri. Mið­spá síðustu mann­fjölda­spár Hag­stofu Íslands gerir ráð fyrir að þessi hópur telji 77.123 árið 2040 og 114.308 árið 2066. Til að setja þetta í annað sam­hengi þá voru 39 Íslend­ingar 100 ára eða eldri í lok árs 2017. Spáin gerir ráð fyrir því að 405 manns verði að minnsta kosti 100 ára árið 2066.

Frjó­semi íbú­a á Íslandi hefur líka dreg­ist nokkuð sam­an. Árið 1960, þegar hún náði hámarki, eign­að­ist hver kona að með­al­tali 4,3 börn. Und­an­farin ár hefur frjó­semi hins vegar mælst rétt undir 2,0 á hverja konu. Minni frjó­semi er bein­tengd hækk­andi með­al­aldri kvenna. Á sjö­unda og átt­unda ára­tug síð­ustu aldar var með­al­aldur mæðra sem eign­uð­ust sitt fyrsta barn um 22 ár. Um miðjan níunda ára­tug­inn var hann kom­inn upp í 23,3 ár og 2018 í heild 28,2 ár.

Við þurfum tvö til þrjú þúsund manns í viðbót á ári, að lágmarki, við þá sem við búum til á vinnumarkað svo að hagvöxtur geti haldið áfram og svo hægt sé að manna þau fjölmörgu störf við umönnun sem sífellt eldri þjóð mun útheimta.

Það fólk verður einungis sótt út fyrir landsteinanna. Útlendingar verða því að minnsta kosti fjórði hver landsmaður árið 2065 ef við ætlum okkur að að ná ofangreindum markmiðum.

Erlendum rík­­is­­borg­­urum fjölg­aði því rúm­­lega 60 sinnum hraðar og átta sinnum meira en íslenskum á skrá. Erlendir rík­­is­­borg­­arar voru um 89,3 pró­­sent fjölg­unar á skrá árið 2017.

Mun ólíklegri til að þiggja félagslegar greiðslur

Hvaða áhrif hefur þessi mikla fjölgun haft á íslenskt vel­ferð­ar­kerfi? Hafa útlend­ing­arnir sem hingað flytja lagst eins og mara á það? Töl­urnar fyrir þorra síðustu ára benda ekki til þess.

Þvert á móti dróg­ust greiðslur sveit­ar­fé­laga vegna félags­legrar fram­færslu saman árið 2016 og 2017. Síðara árið námu greiðslur sveit­­ar­­fé­laga í húsa­­leig­u­bæt­­ur, félags­­­lega aðstoð og styrki alls 2,4 millj­­örðum króna og drógust saman um 456 milljónir á milli ára. 

Sömu sögu er að segja af útgreiðslu atvinnu­leys­is­bóta. Árið 2009 fengu tæp­lega 28 þús­und manns sam­tals 23,2 millj­arða króna greiddar í slík­ar. 2017 fengu tæp­lega tíu þús­und manns 8,7 millj­arða króna í atvinnu­leys­is­bæt­ur. Þá hefur þeim sem þiggja bætur fækkað ár frá ári, og hefur alls fækkað um 18 þús­und frá árinu 2009 til loka árs 2016, fram að árinu 2017 þegar þeim fjölgaði milli ára um 107 á ári þar sem Íslendingum í heild fjölgaði um tíu þúsund. 

Langflestir erlendir ríkisborgarar búa í höfuðborginni Reykjavík.
Mynd: Bára Huld Beck

Innflytjendur þiggja líka minni greiðslur í félagslega framfærslu en innfæddir. Sam­kvæmt tölum Hag­stofu Íslands þá var með­al­tal „ann­arra tekna“ hjá inn­lendum íbúum Íslands um 1,3 millj­ónir króna á árinu 2017. Á sama tíma var það 626 þús­und krónur hjá inn­flytj­end­um, eða rúm­lega 50 pró­sent lægra.

„Aðrar tekj­ur“ eru sam­tala ýmissa félags­legra greiðsla, svo sem líf­eyr­is­greiðsl­ur, greiðslur frá Trygg­inga­stofnun rík­is­ins og aðrar bóta­greiðslur á borð við atvinnu­leys­is­bæt­ur, vaxta- og barna­bæt­ur. Auk þess telj­ast til ann­arra tekna náms- og rann­sókn­ar­styrkir, vinn­ingar og ýmsar aðrar tekj­ur.

En hvað með glæpi? Fylgja þessum aukna fjölda útlend­inga ekki aukin glæpa­tíðni? Nei, ekki sam­kvæmt afbrota­töl­fræði. Tilkynningum um hegningarlagabrot hefur annað hvort fækkað milli ára eða fjölgað lítillega, í takti við heildarfjölgun mannfjölda (þrjú prósent á árinu 2019) og langt undir því hlutfalli sem fjölgun erlendra ríkisborgara hefur verið.

Umburðarlyndari þjóð

Sem betur fer virð­ast Íslend­ingar verða frjáls­lynd­ari og opn­ari með hverju árinu. Og betur í stakk búnir til að takast á við þessar mestu breyt­ingar á sam­setn­ingu íbúa lands­ins sem nokkru sinni hafa átt sér stað hér­lend­is. 

Auglýsing

Í nið­­ur­­stöðum íslensku kosn­­inga­rann­­sókn­­ar­innar töldu 34,6 pró­­sent Íslend­inga að inn­­flytj­endur væru alvar­­leg ógn við þjóð­­ar­ein­­kenni okkar árið 2007. Árið 2017 var það hlut­fall komið niður í 17,8 pró­sent, og hafði því helm­ing­ast. 

Ein­ungis kjós­endur Fram­sókn­ar­flokks og Sjálf­stæð­is­flokks voru enn jafn hræddir við útlend­inga árið 2017 og þeir voru áratug áður. Líklega má bæta við kjósendum Miðflokksins inn í þá breytu, sem koma að uppistöðu úr fyrra kjósendamengi áðurnefndra tveggja flokka.  

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar