Norski sjávarútvegsráðherrann segir að Samherji sé með „laskað mannorð“

Sjávarútvegsráðherra Noregs segist gruna að Samherji sé að reyna að komast í kringum reglur um eignarhald erlendra aðila á norskum fiskveiðikvóta og hefur gripið til aðgerða. Hann felur ekki neikvæðni sína í garð Samherja.

Odd Emil Ingebrigtsen, sjávarútvegsráðherra Noregs.
Odd Emil Ingebrigtsen, sjávarútvegsráðherra Noregs.
Auglýsing

Odd Emil Ingebrigt­sen, sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra Nor­egs, hefur fyr­ir­skipað Fiski­stofu þar í landi (Fisker­i­di­rekt­ora­tet) að stöðva útgáfu á heim­ildum til erlendra aðila til að kaupa fiski­skip sem halda á fisk­veiði­kvóta þar í landi. Hann hefur grun­semdir um að erlendir fjár­festar í sjáv­ar­út­vegi séu að snið­ganga lög sem segja til um að skip með úthlut­uðum fisk­veiði­kvóta verði að vera í að minnsta kosti 60 pró­sent eigu Norð­manna, með því að raun­veru­legt eign­ar­hald sé til að mynda falið með lán­veit­ingum frá erlendum aðil­um. Þeir, erlendu aðil­arn­ir, hafi svo mun meiri áhrif á það hvernig útgerð sé rekin en upp­gefið eign­ar­hald þeirra segir til um.

Ingebrigt­sen segir enn fremur að til greina komi að end­ur­skoða við­skipti með skip sem halda á fisk­veiði­kvóta aftur í tím­ann og vinda ofan af þeim. Þetta kemur fram í umfjöllun norska við­skipta­blaðs­ins Dag­ens Nær­ingsliv um mál­ið.

Helsta ástæða þess að Ingebrigt­sen grípur nú til aðgerða er ein­föld: íslenski sjáv­ar­út­vegs­ris­inn Sam­herji.

Grunur um snið­göngu á lögum um erlent eign­ar­hald

Í umfjöllun Dag­ens Nær­ingsliv er greint frá útgerð­ar­fyr­ir­tæk­inu Eskøy í Finn­mörku í Norð­ur­-Nor­egi. Þar til nýlega var það í eigu tveggja íslenskra bræðra, Hrafns og Helga Sig­valda­sona, sem hafa búið um skeið í Nor­egi og eru norskir rík­is­borg­ar­ar. Seint á síð­asta ári var gert sam­komu­lag um að Icefresh GmbH, dótt­­ur­­fé­lag Sam­herja í Þýska­landi, myndi leggja fyr­ir­tæk­inu til nýtt fé og fá í stað­inn 40 pró­sent hlut í Eskøy. Greint var form­lega frá frá­gangi við­skipt­anna á vef vef Icefresh seint í apr­íl, eftir að norska Fiski­stofan hafði sam­þykkt ráða­hag­inn. Eskøy hefur um ára­bið verið í sam­starfi við Icefresh sem rekur fisk­vinnslu nálægt Frank­furt am Main í Þýska­land­i. 

Auglýsing
Þetta var ekki fyrsta fjár­fest­ing Sam­herja í norskum útgerð­um. Fyrir um sjö árum síðan keypti sam­stæð­an, í gegnum dótt­ur­fé­lög, fimmt­ungs­hlut í út­­gerð­ar­fé­lag­inu Nergård, sem er meðal stærstu út­­gerða Nor­egs.

Til stóð að nota hið nýja fjár­magn sem Sam­herji lagði Eskøy til til að kaupa upp norsk skip og afla­heim­ildir sem þeim fylgdu. Dag­ens Nær­ingsliv segir að haft hafi verið sam­band við útgerð sem kall­ast Senja með það fyrir augum að gera slík við­skipt­i. 

Sjáv­ar­út­vegs­ráðu­neytið í Nor­egi ákvað nýverið að skoða þau við­skipti sér­stak­lega. Í bréfi sem það sendi til Eskøy þann 16. apríl síð­ast­lið­inn var fyr­ir­tækið krafið um ýmis­konar upp­lýs­ing­ar, meðal ann­ars um hlut­hafa­sam­komu­lög og aðkomu ytri aðila að fjár­mögnun á kaup­unum af Senja. Hrafn Sig­valda­son segir við Dag­ens Nær­ingsliv að það hefði verið afar sér­stakt fyrir litla útgerð að fá slíkt bréf frá sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra Nor­egs. Það er enda afar óvenju­legt að ráð­herrann, Ingebrigt­sen, sendi slík bréf í eigin nafni beint til útgerða. Í þessu til­felli þótti honum það nauð­syn­leg­t. 

Segir Sam­herja vera með laskað mann­orð

Ingebrigt­sen segir við Dag­ens Nær­ingsliv að svör Eskøy hafi verið ófull­nægj­andi. Sjáv­ar­út­vegs­ráð­herr­ann felur það heldur ekki að hann er ekki jákvæður í garð Sam­herja. „Þetta fyr­ir­tækið er með laskað mann­orð. Í Nor­egi hafa skip sem þeir eiga oft­sinnis verið stöðvuð af land­helg­is­gæsl­unni, sem er auð­vitað óheppi­legt. Meiri áhersla verður lögð á slík mál í fram­tíð­inni þegar sam­þykki verður veitt fyrir breyt­ingum á eign­ar­hald­i.“

Umfjöllun Dagens Næringsliv birtist í gær, laugardag. Mynd: Skjáskot

Í jan­úar hafði norska land­helg­is­gæslan afskipti af frysti­tog­ar­anum Santa Princesa, sem er í eigu Sam­herj­a­sam­stæð­unnar og er skráður í Portú­gal. Sam­herji segir að dóm­stólar hafi stað­fest að málið hafi verið til­hæfu­laust og til­komið vegna þess að til­kynn­ing­ar­kerfi milli Nor­egs og Portú­gal virk­aði ekki sem skyld­i. 

Í skrif­legu svari til norska við­skipta­blaðs­ins segir Mar­grét Ólafs­dótt­ir, tals­kona Sam­herja, að það valdi Sam­herja von­brigðum að norski sjáv­ar­út­vegs­ráð­herr­ann segi að sam­stæðan sé með „laskað mann­orð“. Hún segir orð ráð­herr­ans vera „mjög ósann­gjörn“. 

Það sé ekki upp­lifun Sam­herja á sjálfum sér og ekki upp­lifum sam­stæð­unnar af sam­skiptum hennar við sam­starfs­að­ila í Nor­egi, hvort sem um sé að ræða þá sem smíði fyrir hana skip, banka sem láni þeim fjár­muni eða starfs­menn Sam­herja þar í land­i. 

Sam­herja­rann­sókn afhjúpaði veik­leika í pen­inga­þvætt­is­vörnum

Þetta er ekki eina málið tengt Sam­herja sem ratað hefur í fréttir í Nor­egi á síð­ustu dög­um. 

Í síð­ustu viku var greint frá því að norska fjár­mála­eft­ir­litið hefði ákveðið að sekta norska bank­ann DNB, sem er að stórum hluta í eigu norska rík­is­ins, um 400 millj­ónir norskra króna, jafn­virði um það bil sex millj­arða íslenskra króna, vegna ára­langra bresta í eft­ir­liti og vörnum bank­ans gegn pen­inga­þvætti. Bank­inn fékk harða gagn­rýni frá fjár­mála­eft­ir­lit­inu, meðal ann­ars vegna eft­ir­lits með fjár­magns­flutn­ingum fyr­ir­tækja í Sam­herj­a­sam­stæð­unni.

Auglýsing
Norska fjár­mála­eft­ir­litið sendi frá sér tvö skjöl þegar nið­ur­staðan var birt, ann­ars vegar skýrslu um ákvörðun sína um sekt­ar­greiðslu bank­ans og hins vegar sér­staka skýrslu um rann­sókn sína á Sam­herj­a­mál­inu, en sú er dag­sett í byrjun des­em­ber í fyrra.

Mat fjár­mála­eft­ir­lits­ins var að þeir van­kantar sem komu í ljós í tengslum við rann­sókn­ina á Sam­herj­a­mál­inu hafi stað­fest veik­leika í vörnum DNB sem afhjúp­ast hafi í fyrri athug­unum fjár­mála­eft­ir­lits­ins á vörnum bank­ans gegn pen­inga­þvætti árin 2016 og 2018 og sömu­leiðis þeirri nýjustu, sem nú var sektað fyr­ir.

Þau brot sem voru undir í rann­sókn fjár­mála­eft­ir­lits­ins á Sam­herj­a­mál­inu voru þó sögð fyrnd og framin er eldri lög um pen­inga­þvætti voru í gildi í Nor­eg­i. 

Grunur um ýmis­konar lög­brot víða um heim

Sam­herji er til rann­sóknar hér­lendis og í Namibíu vegna meintra mútu­brota, skatta­snið­göngu og pen­inga­þvættis í tengslum við við­skipti sín í Namib­íu. Á Íslandi rann­saka bæði emb­ætti hér­aðs­sak­sókn­ara og skatt­rann­sókn­ar­stjóri málið og alls sex núver­andi og fyrr­ver­andi starfs­menn Sam­herja hafa fengið stöðu sak­born­ings við yfir­heyrsl­ur. 

Á mánu­dag var greint frá því að Tind­holm­ur, fær­eyskt dótt­ur­fé­lag Sam­herja, hefði greitt 345 millj­ónir króna vegna van­gold­inna skatta í rík­is­sjóð Fær­eyja. Skatt­skil félags­ins hafa sömu­leiðis verið kærð til lög­reglu í Fær­eyj­um.

Þorsteinn Már Baldvinsson er forstjóri Samherja.

Málið kom upp í mars síð­ast­liðnum þegar fyrri hluti heim­ild­ar­myndar um umsvif Sam­herja í Fær­eyjum var sýnd er í fær­eyska sjón­varp­inu. Hún var unnin í sam­starfi við Kveik og Wiki­leaks. 

Þar kom fram að Íslend­ingur úr áhöfn tog­ara í eigu Sam­herja, sem gerður var út í Namib­íu, fékk laun sín greidd frá fær­eyska félag­inu Tind­holm­ur, sem Sam­herji stofn­aði þar í landi árið 2011. Gögn sýndu að hann hafi auk þess verið rang­lega skráður í áhöfn fær­eysks flutn­inga­skips í eigu Sam­herja, en útgerðum býðst 100 pró­sent end­ur­greiðsla á skatt­greiðslum áhafna slíkra skipa. 

Þannig er talið að málum hafi verið háttað með fleiri sjó­menn sem unnu fyrir Sam­herja í Namib­íu. Fyrir vikið greiddu sjó­menn­irnir ekki skatta í Namibíu og Sam­herji þurfti því ekki að bæta þeim upp tekju­tap vegna slíkra skatt­greiðslna.

Telur orð­spor íslenskra fyr­ir­tækja ekki í hættu vegna Sam­herja

Áhrif atferlis Sam­herja á alþjóða­vett­vangi á orð­spor Íslands var til umræðu á Alþingi í lið­inni viku.

Í óund­ir­búnum fyr­ir­spurnum til Bjarna Bene­dikts­son­ar, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, sagði Oddný Harð­ar­dótt­ir, þing­maður Sam­fylk­ing­ar­inn­ar, meðal ann­ars: „Orð­spor Íslands og Íslend­inga skað­að­ist við banka­hrun­ið. Það gerði það líka þegar fjöldi Íslend­inga, þar á meðal ráð­herr­ar, birt­ust í Pana­ma-skjöl­un­um.“

Hún spurði svo Bjarna hvort hann teldi að nei­kvæð umfjöllun um sam­skipti Sam­herja, meðal ann­ars meint skatt­svik í Fær­eyj­um, pen­inga­þvætti í gegnum banka í Nor­egi og mútu­greiðslur í Namibíu gæti skaðað traust á íslensku atvinnu­lífi. „Að nei­kvæð umræða um við­skipti eig­enda Sam­herja fylgi orð­spors­á­hætta? Hafi nei­kvæð áhrif sem teygir sig yfir í við­skipti ann­arra íslenskra fyr­ir­tækja og við­skipta­samn­inga þeirra? Hvað er hæst­virt rík­is­stjórn að gera til þess að verja orð­spor Íslands að þessu leyt­i?“.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sigrún Huld Þorgrímsdóttir
Það er líf eftir greiningu
Kjarninn 28. júní 2022
Nicola Sturgeon fyrsti ráðherra Skotlands.
Stefnir á atkvæðagreiðslu um sjálfstætt Skotland í október 2023
Nicola Sturgeon leiðtogi Skoska þjóðarflokksins stefnir á að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um sjálfstæði Skotlands á ný næsta haust – með eða án leyfis bresku ríkisstjórnarinnar.
Kjarninn 28. júní 2022
Guðmundur Andri Thorsson
Ráfað um í Keflavíkurgöngu
Kjarninn 28. júní 2022
Samkvæmt tilkynningu frá Borgarlínu er gert ráð fyrir því að vagnar Borgarlínunnar byrji að ganga á milli Hamraborgar og Háskóla Íslands árið 2025, þrátt fyrir að framkvæmdum á þeim kafla verði ekki að fullu lokið þá.
Tímalínu framkvæmda við fyrstu lotu Borgarlínu seinkað
Endurskoðuð tímaáætlun framkvæmda við fyrstu lotu Borgarlínu gerir ráð fyrir því að framkvæmdalok verði á árunum 2026 og 2027, en ekki 2024 eða 2025 eins og lagt var upp með. Samstilling við aðrar framkvæmdir, eins og Sæbrautarstokk, spila inn í.
Kjarninn 28. júní 2022
Það að vera kvenkyns lögmaður eykur líkur á að mál falli umbjóðandanum í vil samkvæmt nýrri íslenskri rannsókn.
Kvenkyns lögmenn líklegri til að vinna mál í héraði
Kvenkyns málflytjendur skila betri árangri fyrir dómstólum og eldri dómarar eru líklegri til að dæma varnaraðila í vil en þeir sem yngri eru, samkvæmt nýrri íslenskri rannsókn.
Kjarninn 28. júní 2022
Örn Bárður Jónsson
Þungunarrof, samkynhneigð og kynusli
Kjarninn 28. júní 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra, og Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Ætlar ekki að láta Seðlabankann afhenda sér gögn um ráðstöfun opinberra hagsmuna
Seðlabanki Íslands hefur ekki viljað leggja mat á hagsmuni almennings af birtingu upplýsinga um þá sem fengu að nýta sér fjárfestingaleið hans né af því að stöðugleikasamnirnir við kröfuhafa verði gerðir opinberir.
Kjarninn 28. júní 2022
Kristrún Frostadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar.
Kristrún íhugar formannsframboð
Kristrún Frostadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, segist „íhuga alvarlega“ að bjóða sig fram til formanns á landsfundi flokksins í október. Logi Einarsson tilkynnti um miðjan júní að hann muni ekki bjóða sig fram að nýju.
Kjarninn 28. júní 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar