Í þá tíð… Nasistar uppræta Hvítu rósina

Gestapo handtók Scholl-systkinin og voru þau hálshöggvin fyrir andóf gegn stjórn nasista árið 1943.

Hans og Sophie Scholl ásamt Christopher Probst. Þau voru meðlimir andófshópsins Hvítu rósarinnar á tímum nasistastjórnarinnar í Þýskalandi. Þau handtekin á þessum degi fyrir 74 árum og tekin af lífi fjórum dögum síðar.
Hans og Sophie Scholl ásamt Christopher Probst. Þau voru meðlimir andófshópsins Hvítu rósarinnar á tímum nasistastjórnarinnar í Þýskalandi. Þau handtekin á þessum degi fyrir 74 árum og tekin af lífi fjórum dögum síðar.
Auglýsing

Á þessum degi fyrir réttum 74 árum, hinn 18. febr­úar árið 1943, hand­tóku full­trúar frá Gestapo systk­inin Hans og Sophie Scholl fyrir andóf gegn Nas­ista­stjórn Þriðja rík­is­ins. Þau og félagar þeirra í æsku­lýðs­hreyf­ing­unni Hvítu rósinni höfðu þá um nokk­urra mán­aða skeið stundað andóf gegn Nas­ista­stjórn­inni í Þýska­landi.

Hans var á æsku­árum með­limur í Hitler­sæskunni, en varð síðar afhuga nas­isma eftir að hann átt­aði sig á raun­veru­legum mark­miðum Hitlers. Þegar hann var við lækna­nám við Lud­wig-Max­im­il­i­ans-Uni­versität í München komst hann í kynni við aðra stúd­enta sem voru álíka þenkj­andi. Margir þeirra höfðu farið á Aust­ur­víg­stöðv­arnar og séð hryll­ing stríðs­ins og grimmd­ar­verk Nas­ista með eigin aug­um.

Hans skipti úr lækn­is­fræði yfir í hug­vís­indi og Sophie, litla systir hans, sem hafði einnig verið í æsku­lýðs­hreyf­ingu Nas­ista, gekk til liðs við Hvítu rós­ina.

Auglýsing

Frið­sam­leg and­spyrna gegn kúg­un­ar­vald­inu

Sum­arið 1942, eftir að hóp­flutn­ingar á gyð­ingum í fanga­búðir hófust, gátu félagar í Hvítu rósinni ekki setið aðgerð­ar­lausir leng­ur. Hans og félagi hans prent­uðu því fjögur dreifi­bréf, þar sem meðal ann­ars var varpað ljósi á gerðir Hitlers, stjórnar hans og ofsóknir gegn gyð­ingum auk þess sem hvatt var til frið­sam­legra mót­mæla og and­spyrnu. Í fyrstu útgáf­unni var meðal ann­ars talað um að þegar glæpir nas­ista myndu koma fram í dags­ljósið myndi því fylgja þjóð­ar­skömm, jafn­vel fyrir næstu kyn­slóð­ir.

Fyrsta dreifibréf Hvítu Rósarinnar hefst á því að tíunda þá miklu skömm sem ódæðisverk nasista hafa leitt yfir Þýskaland og þýsku þjóðina.

Þau ein­skorð­uðu sig fyrst við München en brátt var hægt að nálg­ast efnið frá þeim í fleiri borgum í Suð­ur­-Þýska­landi og allt norður til Berlín­ar. Auk bæk­linga­út­gáf­unnar fóru þau um borg­ina og skrif­uðu slag­orð á veggi; t.d. „Frelsi“ og „Niður með Hitler“.

Það var svo örlaga­dag­inn 18. sept­em­ber sem systk­inin voru að dreifa nýj­ustu útgáfu Hvítu rós­ar­inn­ar. Þau Hans og Sophie skildu eftir tösku fulla af bæk­lingum í aðal­bygg­ingu háskól­ans þar sem þess var krafist, í nafni þýsku þjóð­ar­inn­ar, að almenn­ingur fengi á ný að njóta almennra mann­rétt­inda.

Þar sá hús­vörður til þeirra og til­kynnti til Gestapo og þau voru hand­tekin sama dag ásamt öðrum með­limi Hvítu rós­ar­inn­ar, Christopher Probst að nafni.

Hug­rökk allt fram á síð­ustu stundu

Þau voru dregin fyrir dóm­stóla, sökuð um land­ráð. Rétt­ar­höldin voru aðeins til mála­mynda þar sem sak­born­ingar fengu ekki einu inni að bera vitni, en við­staddir báru að Sophie hafi sagt: „Ein­hver þurfti að taka af skar­ið. Það sem við skrif­uðum og sögðum er það sem býr í hugum margra ann­arra, þau hafa bara ekki dirfst að tjá sig líkt og við.“

Þau voru sak­felld hinn 22. febr­úar og háls­höggvin með fal­l­öxi sam­dæg­urs. Hans var 25 ára, Christopher var 24 ára og Sophie 21 árs. Síð­ustu orð Hans Scholls voru „Es lebe die Freiheit!“, eða „Lifi frelsið!“. Félagar þeirra í Hvítu rósinni og aðrir sem tengd­ust félags­skapnum voru hand­teknir og teknir af lífi áður en langt um leið.

Gröf Scholl-systkinanna og Christophers Probst.

And­inn lifir enn

Hvíta rósin varð aldrei fjölda­hreyf­ing og náði aug­ljós­lega ekki mark­miðum sínum áður en yfir lauk, þar sem stjórn nas­ista leið ekki undir lok fyrr en rúmum tveimur árum seinna. Þessi litli hópur háskóla­stúd­enta skildi hins vegar eftir sig skrif sem urðu mörgum inn­blástur en ekki var það síður hug­rekki þeirra sem eftir var tek­ið, en þau vissu mæta vel hvaða afleið­ingar gætu beðið þeirra.

„Ég vissi hvað ég var að fara út í,“ sagði Hans við yfir­heyrsl­ur. „En ég var reiðu­bú­inn að fórna lífi mín­u.“

Jafn­vel enn í dag eimir eftir af anda Hvítu rós­ar­innar og er oft vísað til hennar sem dæmi um stað­festu og hug­rekki jafn­vel þótt staðið sé frammi fyrir ofurefli.

Annað mark­vert sem gerð­ist 18. febr­úar

1861

Jeffer­son Davis útnefndur for­seti Suð­ur­ríkja Banda­ríkj­anna sem höfðu sagt sig úr lögum við Norðrið vegna deilna um þræla­hald.

1885

Mark Twain gefur út skáld­sög­una um ævin­týri Stykkils­berja-Finns.

1929

Fyrstu ósk­arsverð­launin til­kynnt, Stríðs­myndin Wings var valin besta mynd­in.

1930

Plútó sést fyrst. Hún var talin með reiki­stjörnum sól­kerf­is­ins fram til 2006 þegar kveð­inn var upp sá dómur að hún upp­fyllti ekki skil­grein­ingu á reiki­stjörnu, mörgum til hug­ar­víls.

1954

Fyrsta Vís­inda­kirkjan tekur til starfa í Los Ang­el­es. Síðan hefur staðið styr um starf­semi henn­ar.

1991

Írski lýð­veld­is­her­inn gerir sprengju­árás á Padd­ington- og Vikt­or­íu-­lest­ar­stöðv­arnar í London. Einn lést og 38 slös­uð­ust.

2014

Að minnsta losti 76 láta lífið og hund­ruð sær­ast í átökum milli mót­mæl­enda og lög­reglu í Kíev í Úkra­ínu. Þremur dögum síðar flýr Janúkovits Úkra­ínu­for­seti land.

Afmæl­is­börn:

Yoko Ono (84), John Tra­volta (63) og Hall­grímur Helga­son (58).

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Í ávarpi sínu fór Katrín yfir þann lærdóm sem hægt er að draga af kórónuveirufaraldrinum, meðal annars að samheldni samfélagsins hafi reynst okkar mestu verðmæti.
Ekki einungis hægt að vísa ábyrgð á launafólk
Katrín Jakobsdóttir segir atvinnulíf og stjórnvöld bera mikla ábyrgð á bráttunni við verðbólguna og að ekki sé hægt að vísa ábyrgðinni eingöngu á launafólk í komandi kjarasamningum.
Kjarninn 20. maí 2022
Ingrid Kuhlman og Bjarni Jónsson
Læknar og hjúkrunarfræðingar styðja dánaraðstoð
Kjarninn 20. maí 2022
Frá utanríkisráðuneytinu við Rauðarárstíg.
Neita að upplýsa um fjölda útgefinna neyðarvegabréfa
Nýlega var reglugerð samþykkt í dómsmálaráðuneyti sem veitir utanríkisráðherra heimild til að óska eftir því að ÚTL gefi út vegabréf til útlendings ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Utanríkisráðuneytið upplýsir ekki um fjölda útgefinna vegabréfa.
Kjarninn 20. maí 2022
Myndin er fengin úr kerfisáætlun Landsnets 2016-2025. „DC-strengur á Sprengisandsleið hefur jákvæð áhrif á mögulega lengd jarðstrengja á Norðurlandi,“ segir í myndatexta.
Sprengisandskapall „umfangsmikil og dýr“ framkvæmd fyrir „fáa kílómetra“ af jarðstreng í Blöndulínu
Landsnet tekur ekki undir þau sjónarmið Samtaka um náttúruvernd á Norðurlandi að skynsamlegt sé að leggja jarðstreng yfir Sprengisand til að auka möguleika á því að leggja hluta Blöndulínu 3 í jörð.
Kjarninn 20. maí 2022
Hersir Sigurgeirsson
Segir sig frá úttektinni á sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka
Bankasýsla ríkisins sendi bréf til ríkisendurskoðanda með ábendingu um að Hersir Sigurgeirsson hefði sett „like“ á tiltekna færslu á Facebook sem varðaði útboðið. „Ég kann ekki við slíkt eftirlit,“ segir Hersir.
Kjarninn 20. maí 2022
Hvernig gengur að koma úkraínskum flóttabörnum inn í skólakerfið?
Langfæst börn sem flúið hafa stríðið í Úkraínu með foreldrum sínum á síðustu vikum og mánuðum eru komin inn í skólakerfið hér á landi og spila þar inn margir þættir. Samstarf á milli stærstu sveitarfélaganna hefur þó gengið vel.
Kjarninn 20. maí 2022
Jarðskjálftahrinur ollu mikilli hræðslu meðal barna og engar upplýsingar voru veittar til fólksins, sem margt glímir við áfallastreituröskun. Ásbrú er því ekki ákjósanlegasti dvalarstaðurinn fyrir fólk sem flúið hefur stríðsátök, að mati UN Women.
Konur upplifi sig ekki öruggar á Ásbrú – og erfitt að koma óskum á framfæri
UN Women á Íslandi gera alvarlegar athugasemdir við svör Útlendingastofnunar varðandi útbúnað og aðstæður fyrir flóttafólk og umsækjendur um alþjóðlega vernd á Ásbrú.
Kjarninn 20. maí 2022
Myndir af börnum í Austur-Kongó með alvarleg einkenni apabólu.
Fimm staðreyndir um apabólu
Apabóla er orð sem Íslendingar höfðu fæstir heyrt þar til nýverið er tilfelli af þessum sjúkdómi hófu að greinast í Evrópu og Norður-Ameríku. Sjúkdómurinn er hins vegar vel þekktur í fátækustu ríkjum heims þar sem þúsundir sýkjast árlega.
Kjarninn 19. maí 2022
Meira úr sama flokkiÍ þá tíð...
None