Í þá tíð… Nasistar uppræta Hvítu rósina

Gestapo handtók Scholl-systkinin og voru þau hálshöggvin fyrir andóf gegn stjórn nasista árið 1943.

Hans og Sophie Scholl ásamt Christopher Probst. Þau voru meðlimir andófshópsins Hvítu rósarinnar á tímum nasistastjórnarinnar í Þýskalandi. Þau handtekin á þessum degi fyrir 74 árum og tekin af lífi fjórum dögum síðar.
Hans og Sophie Scholl ásamt Christopher Probst. Þau voru meðlimir andófshópsins Hvítu rósarinnar á tímum nasistastjórnarinnar í Þýskalandi. Þau handtekin á þessum degi fyrir 74 árum og tekin af lífi fjórum dögum síðar.
Auglýsing

Á þessum degi fyrir réttum 74 árum, hinn 18. febr­úar árið 1943, hand­tóku full­trúar frá Gestapo systk­inin Hans og Sophie Scholl fyrir andóf gegn Nas­ista­stjórn Þriðja rík­is­ins. Þau og félagar þeirra í æsku­lýðs­hreyf­ing­unni Hvítu rósinni höfðu þá um nokk­urra mán­aða skeið stundað andóf gegn Nas­ista­stjórn­inni í Þýska­landi.

Hans var á æsku­árum með­limur í Hitler­sæskunni, en varð síðar afhuga nas­isma eftir að hann átt­aði sig á raun­veru­legum mark­miðum Hitlers. Þegar hann var við lækna­nám við Lud­wig-Max­im­il­i­ans-Uni­versität í München komst hann í kynni við aðra stúd­enta sem voru álíka þenkj­andi. Margir þeirra höfðu farið á Aust­ur­víg­stöðv­arnar og séð hryll­ing stríðs­ins og grimmd­ar­verk Nas­ista með eigin aug­um.

Hans skipti úr lækn­is­fræði yfir í hug­vís­indi og Sophie, litla systir hans, sem hafði einnig verið í æsku­lýðs­hreyf­ingu Nas­ista, gekk til liðs við Hvítu rós­ina.

Auglýsing

Frið­sam­leg and­spyrna gegn kúg­un­ar­vald­inu

Sum­arið 1942, eftir að hóp­flutn­ingar á gyð­ingum í fanga­búðir hófust, gátu félagar í Hvítu rósinni ekki setið aðgerð­ar­lausir leng­ur. Hans og félagi hans prent­uðu því fjögur dreifi­bréf, þar sem meðal ann­ars var varpað ljósi á gerðir Hitlers, stjórnar hans og ofsóknir gegn gyð­ingum auk þess sem hvatt var til frið­sam­legra mót­mæla og and­spyrnu. Í fyrstu útgáf­unni var meðal ann­ars talað um að þegar glæpir nas­ista myndu koma fram í dags­ljósið myndi því fylgja þjóð­ar­skömm, jafn­vel fyrir næstu kyn­slóð­ir.

Fyrsta dreifibréf Hvítu Rósarinnar hefst á því að tíunda þá miklu skömm sem ódæðisverk nasista hafa leitt yfir Þýskaland og þýsku þjóðina.

Þau ein­skorð­uðu sig fyrst við München en brátt var hægt að nálg­ast efnið frá þeim í fleiri borgum í Suð­ur­-Þýska­landi og allt norður til Berlín­ar. Auk bæk­linga­út­gáf­unnar fóru þau um borg­ina og skrif­uðu slag­orð á veggi; t.d. „Frelsi“ og „Niður með Hitler“.

Það var svo örlaga­dag­inn 18. sept­em­ber sem systk­inin voru að dreifa nýj­ustu útgáfu Hvítu rós­ar­inn­ar. Þau Hans og Sophie skildu eftir tösku fulla af bæk­lingum í aðal­bygg­ingu háskól­ans þar sem þess var krafist, í nafni þýsku þjóð­ar­inn­ar, að almenn­ingur fengi á ný að njóta almennra mann­rétt­inda.

Þar sá hús­vörður til þeirra og til­kynnti til Gestapo og þau voru hand­tekin sama dag ásamt öðrum með­limi Hvítu rós­ar­inn­ar, Christopher Probst að nafni.

Hug­rökk allt fram á síð­ustu stundu

Þau voru dregin fyrir dóm­stóla, sökuð um land­ráð. Rétt­ar­höldin voru aðeins til mála­mynda þar sem sak­born­ingar fengu ekki einu inni að bera vitni, en við­staddir báru að Sophie hafi sagt: „Ein­hver þurfti að taka af skar­ið. Það sem við skrif­uðum og sögðum er það sem býr í hugum margra ann­arra, þau hafa bara ekki dirfst að tjá sig líkt og við.“

Þau voru sak­felld hinn 22. febr­úar og háls­höggvin með fal­l­öxi sam­dæg­urs. Hans var 25 ára, Christopher var 24 ára og Sophie 21 árs. Síð­ustu orð Hans Scholls voru „Es lebe die Freiheit!“, eða „Lifi frelsið!“. Félagar þeirra í Hvítu rósinni og aðrir sem tengd­ust félags­skapnum voru hand­teknir og teknir af lífi áður en langt um leið.

Gröf Scholl-systkinanna og Christophers Probst.

And­inn lifir enn

Hvíta rósin varð aldrei fjölda­hreyf­ing og náði aug­ljós­lega ekki mark­miðum sínum áður en yfir lauk, þar sem stjórn nas­ista leið ekki undir lok fyrr en rúmum tveimur árum seinna. Þessi litli hópur háskóla­stúd­enta skildi hins vegar eftir sig skrif sem urðu mörgum inn­blástur en ekki var það síður hug­rekki þeirra sem eftir var tek­ið, en þau vissu mæta vel hvaða afleið­ingar gætu beðið þeirra.

„Ég vissi hvað ég var að fara út í,“ sagði Hans við yfir­heyrsl­ur. „En ég var reiðu­bú­inn að fórna lífi mín­u.“

Jafn­vel enn í dag eimir eftir af anda Hvítu rós­ar­innar og er oft vísað til hennar sem dæmi um stað­festu og hug­rekki jafn­vel þótt staðið sé frammi fyrir ofurefli.

Annað mark­vert sem gerð­ist 18. febr­úar

1861

Jeffer­son Davis útnefndur for­seti Suð­ur­ríkja Banda­ríkj­anna sem höfðu sagt sig úr lögum við Norðrið vegna deilna um þræla­hald.

1885

Mark Twain gefur út skáld­sög­una um ævin­týri Stykkils­berja-Finns.

1929

Fyrstu ósk­arsverð­launin til­kynnt, Stríðs­myndin Wings var valin besta mynd­in.

1930

Plútó sést fyrst. Hún var talin með reiki­stjörnum sól­kerf­is­ins fram til 2006 þegar kveð­inn var upp sá dómur að hún upp­fyllti ekki skil­grein­ingu á reiki­stjörnu, mörgum til hug­ar­víls.

1954

Fyrsta Vís­inda­kirkjan tekur til starfa í Los Ang­el­es. Síðan hefur staðið styr um starf­semi henn­ar.

1991

Írski lýð­veld­is­her­inn gerir sprengju­árás á Padd­ington- og Vikt­or­íu-­lest­ar­stöðv­arnar í London. Einn lést og 38 slös­uð­ust.

2014

Að minnsta losti 76 láta lífið og hund­ruð sær­ast í átökum milli mót­mæl­enda og lög­reglu í Kíev í Úkra­ínu. Þremur dögum síðar flýr Janúkovits Úkra­ínu­for­seti land.

Afmæl­is­börn:

Yoko Ono (84), John Tra­volta (63) og Hall­grímur Helga­son (58).

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Magnús Halldórsson
Raskaði rónni
Kjarninn 18. febrúar 2020
Maní og fjölskylda
Skora á íslensk stjórnvöld að sýna mannúð
Stjórn Solaris fordæmir yfirvofandi brottvísun á Maní, 17 ára trans drengs frá Íran, og skorar á íslensk stjórnvöld að sýna mannúð og tryggja að hann fá hér skjól og vernd.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Bankasýslan vill að bankaráð dragi úr fjárhagslegri áhættu Landsbankans vegna nýrra höfuðstöðva
Fjármála- og efnahagsráðherra hefur svarað skriflegri fyrirspurn þingmanns Miðflokksins um byggingu nýrra höfuðstöðva Landsbankans, sem munu kosta að minnsta kosti um tólf milljarða. Þar er staðfest að ákvörðunin hafi ekki verið borin undir hluthafafund.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Kristján Þór Júlíusson er sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Ráðherra er ekki að skoða að takmarka sölu á orkudrykkjum
Þrátt fyrir að embætti Landlæknis telji að banna eigi sölu á ákveðnum tegundum orkudrykkja er ráðherra matvælaeftirlits ekki sömu skoðunar. Til að meta neyslu ungmenna á orkudrykkjum sem innihalda koffín verður framkvæmd neyslukönnun á meðal ungmenna.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Helmingur landsmanna telur fréttir af alvarleika hlýnunar jarðar réttar
Karlar halda frekar en konur að fréttir af alvarleika hlýnunar jarðar séu almennt ýktar, en um þriðjungur karla telur þær vera það.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Lögðu fram tillögur að lausn kjaradeilu – Aftur fundað á morgun
Fundi vegna kjaradeilu félagsmanna Eflingar og Reykjavíkurborgar er lokið. „Samninganefnd Eflingar hefur fundað stíft síðustu daga ásamt starfsfólki og trúnaðarmönnum til að útfæra og ná sátt um tillögur,“ segir í tilkynningu Eflingar.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Lilja Alfreðsdóttir er mennta- og menningarmálaráðherra.
Ráðuneytið leggur til breytingar á frumvarpi um stuðning við einkarekna fjölmiðla
Ef tillögur sérfræðingar mennta- og menningarmálaráðuneytisins verða teknar til greina mun endurgreiðsluhlutfall á ritsjórnarkostnaði einkarekinna fjölmiðla hækka og sjónarmiðum héraðsfréttamiðla mætt til að gera þá styrkjahæfa.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Kristbjörn Árnason
Nú er háð mikilvægasta kjarabaráttan um áratugaskeið.
Leslistinn 18. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiÍ þá tíð...
None