Í þá tíð… Innlimun Austurríkis: Fyrsta fórnarlamb Hitlers?

Þýskaland innlimaði Austurríki árið 1938. Í kjölfarið fylgdi innrás í Tékkóslóvakíu og Pólland.

Mikil fagnaðarlæti mættu Adolf Hitler og hans mönnum er þeir óku inn í Vín eftir innlimunina.
Mikil fagnaðarlæti mættu Adolf Hitler og hans mönnum er þeir óku inn í Vín eftir innlimunina.
Auglýsing

Á þessum degi fyrir réttum 79 árum, hinn 12. mars árið 1938 var Austurríki innlimað í Þýskaland án nokkurrar teljandi mótspyrnu. Fréttamyndir þess tíma sýna mikil fagnaðarlæti almennings þegar Adolf Hitler ekur sigri hrósandi um götur Vínarborgar eftir að hafa lagt undir sig fæðingarland sitt. Eftir stríð var staða Austurríkismanna lævi blandin. Voru þeir sannarlega „fyrsta fórnarlamb nasista“, eins og margir vildu vera láta?

Adolf Hitler fæddist í austurríska bænum Braunau am Inn (sem þá tilheyrði Austurrísk-Ungverska keisaraveldinu) rétt við landamæri Þýskalands. Hann flutti ungur til Vínar og svo til Munchen rétt áður en fyrri heimsstyrjöldin braust út og skráði sig í þýska herinn.

Eftir ósigur í stríðinu liðaðist Austurríki-Ungverjaland sundur og Austurríki var stofnað sem lýðræðisríki. Þar tókust hins vegar á tvö öfl, annars vegar íhaldsmenn og hins vegar sósíalistar. Fylkingarnar tókust á um árabil, en þeim átökum lauk með því að þeir fyrrnefndu tóku öll völd í landinu í febrúar 1934 eftir nokkurra daga rimmu sem kölluð er „Austurríska borgarastyrjöldin“.

Auglýsing

Afarkostir Hitlers

Kurt von Schuschnigg, kanslari Austurríkis, samþykkti kröfur Hitlers í von um að Austurríki fengi að halda sjálfstæði sínu.Stjórnartíð íhaldsmanna fram að innlimuninni 1938 bar sterk merki fasisma, en þeir höfðu þó bannað starfsemi nasistaflokksins þar í landi árið 1933. Nasistar reyndu að steypa stjórnvöldum í Vín – með stuðningi þýskra stjórnvalda – um sumarið 1934, en höfðu ekki erindi sem erfiði. Uppreisninni var hrundið og þúsundir nasista voru handteknir.

Þegar kom fram á árið 1938 hafði Hitler þegar tekið stjórnina í Saarlandi og Rínarlöndum og hafði hug á að bæta enn við landsvæði Þýskalands. Hann kallaði kanslara Austurríkis, Kurt von Schuschnigg, því til fundar við sig í Arnarhreiðrinu svokallaða, afdrepi sínu í Berechtsgaden hinn 12. febrúar það ár.

Þar beið Hitler ekki boðanna og hellti sér yfir von Schuschnigg vegna meintra svika og ósamvinnufýsi austurrískra stjórnvalda. Lagði hann þar fram kröfur um að allir nasistar yrðu látnir lausir úr austurrískum fangelsum, nasistaflokkurinn yrði leyfður á ný og stækur nasisti yrði settur í embætti innanríkisráðherra með fulla stjórn yfir lögreglunni. Auk þess skyldi stríðsmálaráðuneytið og fjármálaráðuneytið verða sett undir stjórn nasista.

Landamæraverðir og þýskir hermenn taka niður vegatálma á landamærum Þýskalands og Austurríkis.Þessar kröfur voru óumsemjanlegar og Hitler gaf skilmerkilega í ljós að ef ekki yrði gengið að þeim myndi þýski herinn þramma inn í Austurríki og taka þar stjórnina.

Von Schuschnigg taldi sig ekki geta annað en skrifað undir skilmálana, en aðeins eftir að hafa fengið fullvissu um að fullveldi Austurríkis yrði virt.

Innrásin fyrirsjáanlega

Eftir að nasistum hafði verið sleppt úr haldi hófu þeir umsvifalaust að grafa undan stjórnvöldum og var mikill órói í landinu. Von Schuschnigg brást við með því að boða til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort Austurríki ætti að halda sjálfstæði sínu. Það hvatti Hitler til þess að bregðast skjótt við og hinn 12. mars rúllaði þýski herinn yfir landamærin undir því yfirskini að þýsk-ættaðir Austurríkismenn hefðu kallað eftir hjáp. Hitler kom við í fæðingarbæ sínum og lagði blómsveig að leiði foreldra sinna í Leonding á leið sinni til Vínar þar sem honum var fagnað eins og hetju tveimur dögum eftir innlimunina.

Þjóðaratkvæðagreiðsla um innlimunina fór fram í apríl 1938. Hún var samþykkt með 99% atkvæða.Hinn 10. apríl fór þjóðaratkvæðagreiðslan svo fram og var innlimunin samþykkt með 99% atkvæða.

Ekki leið á löngu þar til að ofsóknir gegn gyðingum hófust af fullum krafti og Austurríki varð fullgildur hluti af Þriðja ríkinu. Sem dæmi um það má nefna að 800.000 Austurríkismenn börðust fyrir þýska herinn í Seinni heimsstyrjöldinni og þá varð Rapid Wien þýskur meistari í fótbolta árið 1941.

Framhaldið á vegferð Hitlers í Evrópu þarf ekki að fjölyrða um, enda brugðust Evrópuríki ekkert við útbreiðslustefnu hans, frekar en áður. Tékkóslóvakía var næst, og þá Pólland áður en Seinni heimsstyrjöldin braust út.

Arfleifð innlimunar

Leiðtogar Bandamanna skilgreindu Austurríki árið 1943 sem „fyrsta fórnarlamb útþenslustefnu Hitlers“, en sama ár hófust loftárásir á skotmörk þar í landi. Austurríki var svo hertekið í apríl 1945, nokkrum dögum áður en Þýskaland gafst upp. Eftir stríð lýstu stjórnvöld í Austurríki því yfir að aðeins lítill hópur Austurríkismanna hafi sannarlega unnið með nasistum, en aðrir höfðu þjáðst og jafnvel veitt mótspyrnu.

Þjóðverjar fengu hlýjar móttökur í Austurríki, en deilt hefur verið um hvort hugur hafi fylgt máli, eða hvort Austurríkismenn hafi verið kúgaðir til undirgefni.Allar götur síðan hefur viðhorf almennings í Austurríkis á árunum undir stjórn nasista verið umdeilt. Sannarlega var mannfagnaður á götum úti, en það voru að sjálfsögðu áróðursmyndir sem voru ekki að skjalfesta undirliggjandi kergju, og þjóðaratkvæðagreiðslan var sömuleiðis lítt marktæk vegna hótana og annars konar misferlis.

Mál þessi komu upp á yfirborðið með miklum krafti þegar Kurt Waldheim, fyrrverandi aðalritari Sameinuðu þjóðanna, bauð sig fram til forseta Austurríkis árið 1986. Þá kom í ljós að hafði ekki einungis verið í þýska hernum á stríðsárunum, heldur tekið virkan þátt í aðgerðum þar sem fjöldamorð voru framin á skæruliðum á Balkanskaga sem og þar sem gyðingar voru fluttir í útrýmingarbúðir.

Ekkert bendir til þess að Waldheim hafi sjálfur framið stríðsglæpi, en eftir að hann var kjörinn forseti lokaði alþjóðasamfélagið á öll samskipti við hann.

Síðan þá hefur margt gerst í austurrískum stjórnmálum sem hefur orðið til þess að rifja upp þessa óþægilegu fortíð, ekki síst ákvarðanir almennra kjósenda sem hafa kosið flokka og fólk yst af hægri jaðri stjórnmálanna. Þar ber hæst Frelsisflokkinn sem var meðal annars í ríkisstjórn á árunum 2000 til 2007 og er enn þann dag í dag þriðji stærsti flokkurinn á þingi og hefur mælst stærstur í skoðanakönnunum í tæp tvö ár. Að ógleymdum fulltrúa flokksins, Norbert Hofer, sem tapaði forsetakosningum í fyrra með örlitlum mun.

Fleiri markverðir atburðir 12. mars

1894

Coca Cola kemur á markaðinn í flöskum í fyrsta sinn.

1933

Franklin D. Roosevelt Bandaríkjaforseti ávarpar þjóð sína í fyrsta sinn í útvarpi. Hann átti eftir að gera þetta að reglulegum sið og voru þessi ávörp jafnan kölluð „fireside chats“.

1947

Harry Truman Bandaríkjaforseti leggur fram stefnu sína „The Truman Doctrine“ sem lýtur að því að stöðva framgang kommúnisma um heim allan.

1969

Paul og Linda McCartney ganga í hjónaband. Sama dag voru George Harrison og Patti kona hans handtekin fyrir að hafa kannabisefni undir höndum.

1994

Enska biskupakirkjan vígir kvenpresta í fyrsta sinn.

2003

Zoran Dindjic, forsætisráðherra Serbíu, skotinn til bana af útsendara glæpasamtaka þar í landi.

2009

Fjárglæframaðurinn Bernie Madoff lýsir sig sekan, fyrir rétti, um að hafa svikið 18 milljarða dala út úr viðskiptavinum sínum.

2011

Kjarnaofn í kjarnorkuverinu í Fukushima í Japan bræðir úr sér og springur daginn eftir öflugan jarðskjálfta. Ekki sér enn fyrir endann á aðgerðum til að koma í veg fyrir frekari mengun af völdum slyssins.

Afmælisbörn dagsins:

Ratko Mladic, stríðsglæpamaður (75), Mitt Romney, auðjöfur (70), Steve Harris, bassaleikari (61), Courtney B. Vance, leikari (57), Pete Doherty, tónlistarmaður (38).

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ljóð til styrktar Konukoti og Frú Ragnheiði
Safnar er fyrir ljóðabókinni „Skugga mæra – skjáskot af jaðrinum“ á Karolina Fund.
Kjarninn 13. júní 2021
Róbert Wessman er forstjóri Alvogen og Alvotech.
Alvotech tapaði ellefu milljörðum króna í fyrra
Lyfjafyrirtækið Alvotech dró verulega úr tapi sínu í fyrra með að nýta yfirfæranlegt skattalegt tap. Eiginfjárstaða félagsins batnaði mikið, aðallega vegna breytinga á skuldum við tengda aðila.
Kjarninn 13. júní 2021
Jón Ormur Halldórsson
Stóra skákin – Átökin í kringum Kína
Kjarninn 13. júní 2021
Vladímír Pútín, forseti Rússlands, tekur í höndina á Joe Biden, þáverandi varaforseta Bandaríkjanna, í Moskvu fyrir tíu árum síðan.
Af hverju vilja Rússar alltaf vera í vörn?
Bandaríkjamenn og Rússar reyna nú að koma samskiptum ríkjanna í samt lag. Rússnesk stjórnvöld hafa þó lítinn áhuga á því að Rússland verði lýðræðissamfélag eftir höfði Vesturlanda – styrkur þess liggi í að vera óútreiknanlegt herveldi.
Kjarninn 13. júní 2021
Pigekoret, stúlknakór danska ríkisútvarpsins, með núverandi kórstjóra.
Skuggar fortíðar í stúlknakórnum
Michael Bojesen, einn þekktasti hljómsveitarstjóri Danmerkur og núverandi forstjóri Malmö óperunnar er kominn í ótímabundið leyfi. Ástæðan er frásagnir stúlkna sem voru í Stúlknakór danska útvarpsins undir hans stjórn frá 2001 – 2010.
Kjarninn 13. júní 2021
Jón Gunnarsson og Bryndís Haraldsdóttir.
Jón og Bryndís í öðru og þriðja sæti
Jón Gunnarsson endaði í öðru sæti í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi og Bryndís Haraldsdóttir í því þriðja. 80 prósent kjósenda settu Bjarna Benediktsson í fyrsta sætið.
Kjarninn 13. júní 2021
Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra fékk 82 prósent atkvæða í fyrsta sætið í prófkjörinu, samkvæmt fyrstu tölum.
Bjarni, Jón og Bryndís efst samkvæmt fyrstu tölum
Kjörstöðum hefur nú verið lokað í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi. Bjarni Benediktsson, Jón Gunnarsson og Bryndís Haraldsdóttir skipa þrjú efstu sætin nú þegar tæpur þriðjungur atkvæða hefur verið talinn.
Kjarninn 12. júní 2021
Kári Árnason
Einkareknar forvarnir
Kjarninn 12. júní 2021
Meira úr sama flokkiÍ þá tíð...
None