Ekki hlutverk MAST „að taka afstöðu til siðferðilegra spurninga“

Skaði á bringubeinum varphæna hefur komið „glögglega í ljós“ í eftirliti Matvælastofnunar á íslenskum varphænubúum. Mölun lifandi hænuunga kann að þykja „ómannúðleg“ en hún er leyfileg, segir í svörum MAST við fyrirspurn Kjarnans.

Gera má ráð fyrir að um 85 prósent varphæna á Íslandi séu með bringubeinsskaða. Helmingur allra varphænuunga sem hér klekjast úr eggjum eru aflífaðir dagsgamlir.
Gera má ráð fyrir að um 85 prósent varphæna á Íslandi séu með bringubeinsskaða. Helmingur allra varphænuunga sem hér klekjast úr eggjum eru aflífaðir dagsgamlir.
Auglýsing

Mölun á dags­gömlum hænu­ungum er leyfi­leg aðferð. Mat­væla­stofnun (MAST) hefur eft­ir­lit með varp­hænsna­haldi í sam­ræmi við kröfur í lögum og reglu­gerðum en það er „ekki hennar hlut­verk að taka afstöðu til sið­ferði­legra spurn­inga“.

Þetta er meðal þess sem fram kemur í svari Mat­væla­stofn­unar við fyr­ir­spurn Kjarn­ans. Spurt var um tvennt sem Kjarn­inn hefur fjallað um í fréttum nýver­ið: Algengan bringu­beins­skaða hjá varp­hænum sem og mölun lif­andi karl­kyns hænu­unga sem bæði Frakkar og Þjóð­verjar hafa ákveðið að banna á næsta ári. Ætla má að um 150-200 þús­und karl­kyns ungar séu aflífaðir hér á landi árlega, ýmist með mölun eða kæf­ingu með gasi.

Auglýsing

Ekki stendur til af hálfu Mat­væla­stofn­unar að rann­saka umfang bringu­beins­skaða í íslenskum varp­hæn­um. „Það er vegna þess að Mat­væla­stofnun gengur út frá því að vanda­málið sé til staðar hér­lendis eins og alls staðar erlendis og í sam­bæri­legu umfang­i,“ segir í svari stofn­un­ar­inn­ar. Hægt sé „að gefa sér það“ vegna þess að for­sendur hér séu nán­ast þær sömu og erlend­is. „Hér­lendis eru not­aðar sömu varp­hænsna­stofnar og inn­rétt­ing­ar. Aðbún­að­ur, fóðrun og umhirða er í sam­ræmi við erlendar ráð­legg­ing­ar.“

Í nýlegri danskri rann­sókn, sem Kjarn­inn hefur fjallað ítar­lega um, kom fram að 85 pró­sent varp­hæna eru með brotið eða sprungið bringu­bein. Skýr­ingin er m.a. rakin til þess að litlar hænur eru látnar verpa of stórum eggjum og það í gríð­ar­legu magni á hverju ári.

Brigitte Brug­ger, sér­greina­dýra­læknir ali­fugla­sjúk­dóma, sem skrifar svar við fyr­ir­spurn Kjarn­ans fyrir hönd stofn­un­ar­inn­ar, segir að í eft­ir­liti MAST sé bændum leið­beint að greina skaða á bringu­beini. „Hænur eru teknar til að þreifa bringu­beinið og kemur þá glögg­lega í ljós að bringu­beins­skaði er algengur þó svo ein­ungis fá dýr séu skoð­uð.“

Brigitte segir Mat­væla­stofnun hafa brugð­ist við þessu vanda­máli fyrir nokkrum árum með þátt­töku í evr­ópska sam­starfs­verk­efn­inu COST Act­ion um bringu­beins­skaða KBD (keel bone damage). Eggja­bændur voru upp­lýstir um málið og fram­vindu rann­sókna. „Þó svo að þessu verk­efni sé lokið heldur Mat­væla­stofnun áfram að fylgj­ast með rann­sóknum erlendis og mögu­legum lausnum til að draga úr þessu vanda­máli,“ stendur í svari MAST við fyr­ir­spurn Kjarn­ans. Stofn­unin geti svo miðlað gagn­legum upp­lýs­ingum til eggja­bænda og ráð­lagt um frek­ari aðgerð­ir.

„Lausnin verður ekki auð­fund­in, vanda­málið er marg­þætt og ekki dugar að huga ein­göngu að aðbún­aði og inn­rétt­ingum til að draga úr líkum á að hænur bringu­beins­brotni við að færa sig til í hús­in­u,“ skrifar Brigitte. Varp­hænsna­stofn­inn geti einnig skipt máli sem og fóðrun og fleiri þætt­ir. Rann­sóknir hafi sýnt að bringu­beins­brot séu einnig að finna í hænsnfuglum sem verpa mun færri eggjum en nútíma varp­hænsna­stofn­ar. Bringu­beins­brot hafi fund­ist í villtum hænsnfuglum (red jungle fowl) sem nútíma varp­stofnar séu rækt­aðir úr svo dæmi séu nefnd.

Kjarn­inn spurði einnig hvort MAST myndi beita sér fyrir því að reglum um aflíf­un­ar­að­ferðir karl­kyns varp­hænu­unga yrði breytt og í stað þess að mala dags­gamla unga yrði farin sú leið sem Frakkar og Þjóð­verjar hyggj­ast fara sem er að kyn­greina fóstur í eggi.

Auglýsing

Brigitte segir að öll lönd í Evr­ópu, sem og Mat­væla­stofnun hér á landi, fylgist með þróun mála vegna aflíf­unar á hanaungum sem „falla til“ við útungun í varp­hænsna­rækt. „Um­ræðan er fyrst og fremst sið­ferð­is­leg, vegna þess að helm­ingur dýra sem verða til þarf að aflífafa þar sem han­arnir eru ekki not­að­ir. Til við­bótar þykir aflíf­un­ar­að­ferðin með mölun ómann­úð­leg.“

Verið sé að skoða margar leiðir til að leysa þetta. Ein sé sú að rækta svo­kall­aðan „Du­al-­stofn“, þar sem hægt er að nýta kven­dýr­in, hæn­urn­ar, í eggja­fram­leiðslu en karl­dýr­in, han­ana, í kjöt­fram­leiðslu. „Sú leið hefur hingað til ekki náð að breið­ast út og slíkir stofnar eru mjög lítið not­að­ir.“'

Kyn­grein­ing í eggjum

Önnur leið sé að kyn­greina fóstur í eggjum svo hægt sé að taka karl­kyns fóstur nægi­lega snemma úr útung­un­ar­vélum og farga þeim áður en tauga­kerfi er nægi­lega þroskað til að þeir finni fyrir sárs­auka. Frakk­land og Þýska­land hafa kosið að fara þessa leið og þar með banna aflífun á hanaung­um.

„Þessi lönd eru þó ekki alveg sam­mála hversu gam­alt fóstur má vera við aflífun eftir vél­ræna kyn­grein­ing­u,“ bendir Brigitte á. Þýska­land ákvað að í byrjun árs 2024 verði bannað að aflífa fóstur eftir 6. dag í útung­un. Í Frakk­landi verður það ein­hverjum dögum seinna.

Fylgj­ast með þróun ann­arra aflíf­un­ar­að­ferða

„Mölun á fóstrum í eggjum og dags­gömlum ungum er leyfi­leg aðferð,“ ítrekar Brigitte. Um hana er fjallað í reglu­gerð (EB) nr. 1099/2011 um vel­ferð dýra við aflífun sem hefur verið inn­leidd hér. „Að­ferðin með mölun virkar ómann­úð­leg en það skiptir máli með þessa aðferð eins og með allar aflíf­un­ar­að­ferðir að rétt sé að henni stað­ið.“

Mat­væla­stofnun fylgist með þróun mála, þá sér­stak­lega þróun ann­arra aflíf­un­ar­að­ferða og hvort þær verði teknar upp í lög­gjöf­ina. MAST hafi eft­ir­lit með því að varp­hænsna­hald sé í sam­ræmi við kröfur í lögum og reglu­gerðum en „það er ekki hennar hlut­verk að taka afstöðu til sið­ferði­legra spurn­inga“.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bjarni Benediktsson er formaður Sjálfstæðisflokksins.
Bjarni segir rangt að hann „vilji Sósíalistaflokkinn feigan“
Formaður Sjálfstæðisflokksins segir að Gunnar Smári Egilsson snúi út úr orðum sínum um styrki til stjórnmálaflokka. Honum þyki 120 milljóna styrkur á kjörtímabilinu til flokks sem fékk enga þingmenn kjörna einfaldlega of há fjárhæð.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Finnur Birgisson
Saga tekjutengingar ellilífeyris almannatrygginga frá 1946
Kjarninn 16. ágúst 2022
Gunnar Smári Egilsson er formaður framkvæmdastjórnar Sósíalistaflokks Íslands.
Segir Bjarna vilja ýkja völd Sjálfstæðisflokks umfram fylgi og draga úr áhrifum annarra
Bjarni Benediktsson hefur sagt að hann vilji draga úr opinberum styrkjum til stjórnmálaflokka. Gunnar Smári Egilsson segir ástæðuna þá að Sjálfstæðisflokkurinn þurfi ekki jafn mikið á greiðslu frá ríkinu að halda og áður.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Hér má sjá Drífu Snædal, fyrrverandi forseta ASÍ, og Sólveigu Önnu Jónsdóttur, formann Eflingar þegar betur áraði i samskiptum þeirra á milli.
Segir ASÍ hafa beinlínis unnið gegn nýjum öflum innan verkalýðshreyfingarinnar
Formaður Eflingar segir fram­kvæmda­stjóra SA ekki missa svefn yfir útbreiddum svikum atvinnu­rek­enda á þeim kjara­samn­ingum sem hann gerir fyrir þeirra hönd. Í greinaflokki, sem byrjaði að birtast í morgun, ætlar hún að rekja sögu ágreinings innan ASÍ.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Horft niður í Hvalfjörð frá Brekkukambi í Hvalfjarðarsveit. Á fjallinu stendur til að byggja vindorkuver.
Íslenskir sérhagsmunaaðilar með „erlenda orkurisa í farteskinu“
Þótt ekkert vindorkuver sé risið hafa áform um fjölmörg slík þegar valdið sundrungu og deilum innan samfélaga út um landið, segir Andrés Skúlason, verkefnisstjóri hjá Landvernd. Hann segir vindorkufyrirtæki beita miklum þrýstingi og jafnvel blekkingum.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Auglýsing frá upphafi áttunda áratugar síðustu aldar.
Ævintýrið um Carmen rúllurnar
Hvað gerir danskur kaupmaður sem finnst hann ekki hafa nóg fyrir stafni? Hjá Arne Bybjerg kaupmanni í danska bænum Kalundborg var svarið einfalt: að framleiða hárrúllur. Hann gaf þeim nafnið Carmen.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Ævintýrið um Carmen rúllurnar
Kjarninn 16. ágúst 2022
Sólveig Anna Jónsdóttir
Villimenn við borgarhliðið: Kreppa íslensku verkalýðshreyfingarinnar I
Kjarninn 16. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiInnlent