Nýr samfélagssáttmáli í fæðingu

Eftir frásagnir milljóna kvenna hefur Ísland ekki farið varhluta af áhrifum metoo-byltingarinnar. Frásögn Steinunnar Valdísar ýtti enn frekar undir þá kröfu að endurskoða þurfi þann samfélagssáttmála sem Íslendingar skrifa upp á.

Auglýsing

Eitt helsta frétta­mál vik­unnar er án efa við­tal Stein­unnar Val­dísar þar sem hún lýsti því ofbeldi sem hún varð fyrir þegar þjóð­þekktur maður hvatti til nauðg­unar á henni. Hún tal­aði einnig um upp­lifun sína af því þegar mót­mæl­endur fylktu liði að heim­ili hennar og sátu fyrir henni og fjöl­skyldu hennar í um fimm vik­ur.

Í kjöl­far við­tals­ins fór ákveðin umræða af stað á sam­fé­lags­miðlum sem kemur svo sem ekki á óvart í svo stóru máli en hún hefur ein­kennst af sam­suð­ungi milli þess­ara tveggja atburða. Ann­ars vegar mót­mæl­anna og hins vegar hót­un­ar­inn­ar. 

Sjá má merki þess að hlut­irnir og við­horf séu að breyt­ast. Það sem áður var við­ur­kennd hegðun er það ekki leng­ur. 

Auglýsing

Hótun um ofbeldi

Sá sam­fé­lags­sátt­máli sem var við­loð­andi á þessum árum og er í raun enn við lýði var þess eðlis að kyn­ferð­is­legt áreiti var ekki litið horn­auga nema um afmörkuð dæmi væri að ræða. 

Hin tíð­rædda færsla Egils „Gillzeneggers" Ein­­ar­s­­sonar frá árinu 2007 þar sem hann hvatti til kyn­­ferð­is­of­beldis á Stein­unni Val­­dísi og fleiri kon­um hefur farið eins og eldur um sinu þar sem hann kallar hana port­konu fyrir að vilja breyta orð­inu ráð­herra í ráð­frú fyrir kon­­ur. „Stein­unn þarf lim og það strax. Á hana Stein­unni Val­­dísi dugar ekk­ert annað en lág­­mark tveir harðir og munu Buka og Yao taka þetta verk­efni að sér. Frétta­­stofan ákvað að gefa Ásgeiri Kol­beins­­syni frí í þetta skipt­ið, en Frétta­­stofan vill ekki hafa það á sam­visk­unni að Ásgeir finn­ist hang­andi í ljósakrónu í vest­­ur­bæn­um,“ segir hann meðal ann­ars í færsl­unni.

Eg­ill hefur nú beðist afsök­unar á þess­ari til­teknu færslu en eftir standa öll hin skrif­in, blogg­færsl­urnar og bæk­urn­ar, þar sem talað er með vafasömum hætti um kon­ur. Batn­andi mönnum er án efa best að lifa en Egill er ekki meg­in­vanda­málið sem þjóð­fé­lagið þarf að takast á við. Skrif hans eru sjúk­dóms­ein­kenni mun stærra vanda­máls sem nú er verið að reyna að útrýma.

Við sjáum það stans­laust nú um dag­ana hvernig konur þurfa að kljást við ofbeldi og áreiti en sögur þeirra kvenna sem komið hafa fram eru í senn slá­andi og hrylli­leg­ar. Þessar sögur eru nálin sem stingur á þetta risa­stóra kýli.

Þjóð­fé­lags­normið molnar fyrir framan augun á okkur eftir því sem sög­unum fjölgar og keis­ar­inn lítur niður á rauðan kropp­inn. Við vissum þetta öll en flestir sátu aðgerð­ar­lausir hjá. Ef árangur her­ferð­ar­innar #metoo verður eins og allt stefnir í þá verður ekki aftur snúið og fólk mun ekki getað lokað aug­unum að nýju fyrir því áreiti sem konur þurfa að líða og því valda­ó­jafn­vægi sem ríkir milli kynj­anna.

Mót­mæli og mót­mæli

Mót­mælin sem beindust að Stein­unni Val­dísi lýstu sér í því að mót­mæl­endur stóðu fyrir utan heim­ili hennar í fleiri vik­ur. Í við­tal­inu í Silfr­inu lýsti hún því sem ofbeldi. „Það eru núna tæp­­lega átta ár síðan ég lenti í mínu ofbeldi vil ég segja, og ég hugsa stundum til baka og svona kemst að þeirri nið­­ur­­stöðu að kannski hafi ég ekki brugð­ist rétt við á sínum tíma vegna þess að það ofbeldi átti nátt­úru­­lega ekk­ert að líð­ast,“ sagði hún.

Þannig talar hún ekki bara um nauðg­un­ar­hót­un­ina sem ofbeldi, heldur einnig þessa hegðun mót­mæl­enda sem hér um ræð­ir.

Margir í gamla flokknum hennar Sam­fylk­ing­unni og fleiri stjórn­mála­menn hafa stigið fram og for­dæmt mót­mælin og sagst skamm­ast sín fyrir að hafa ekki staðið betur við bakið á henni.

En þá er vert að spyrja hvort mót­mæli af þessu tagi séu í raun ofbeldi. Miðað við frá­sögn Stein­unnar Val­dísar af reynslu sinni og við­brögð fólks eftir á þá má með sanni segja að svo sé. Farið var yfir strik sem afmarkar eitt­hvað sem heitir mót­mæli yfir í áreitni eða aðkast. Stað­setn­ingin skiptir þarna megin máli. Heim­ili fólks er heil­agt og ætti að vera það.

Að því sögðu er nauð­syn­legt að bæta því við að það að mót­mæla gjörðum stjórn­mála­manna ætti að vera leyfi­legt enda nauð­syn­legt aðhald í lýð­ræð­is­legu sam­fé­lagi. Það er aftur á móti til­efni í aðra umræð­u. 

Farið er að hlusta

Frá­sagnir kvenna úti um allan heim eru að breyta sam­fé­lags­sátt­mála okk­ar. Kon­­urnar sem greindu frá reynslu sinni og rufu þagn­­ar­múr­­inn voru valdar per­­sóna árs­ins hjá tíma­­rit­inu TIME í gær en það sýnir að farið er að hlusta.

Í til­­kynn­ingu TIME segir að fólk sem brotið hefur þagn­­ar­múr­­inn varð­andi kyn­­ferð­is­­legt ofbeldi og áreitni sé af öllum kyn­þátt­um, úr öllum stétt­um, sinni ýmiss konar störfum og búi víðs ­vegar í heim­in­­um. Sam­eig­in­­leg reiði þeirra hafi haft í för með sér gríð­­ar­­lega miklar og átak­an­­legar afleið­ing­­ar. Vegna áhrifa þessa fólks á árinu 2017 hafi það því hlotið tit­il­inn mann­eskja árs­ins.

Slíkt hið sama hefur sýnt sig hér á landi, þ.e. að konur úr ýmsum stétt­um, á öllum aldri og hvaðanæva af land­inu segja frá því sem þær hafa lent í. Sög­urnar hlaupa á hund­ruðum og það eru ein­ungis þær sem eru opin­ber­ar. Afleið­ing­arnar eru enn ekki full­kom­lega ljósar en áhrifin eru þegar farin að sjást í almennu breyttu við­horfi til kyn­ferð­is­legs áreitis og ofbeld­is. Það sýna til dæmis við­brögðin við frá­sögn Stein­unnar Val­dísar af reynslu sinni, núna mörgum árum síð­ar.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Drög að nýjum þjónustusamningi við RÚV kynnt
Mennta- og menningarmálaráðherra hefur kynnt nýjan þjónustusamning við Ríkisútvarpið fyrir ríkisstjórn en núgildandi samningur rennur út um áramótin.
Kjarninn 14. desember 2019
Agnar Snædahl
Frá kreppuþakuppbyggingu og myglu
Kjarninn 14. desember 2019
Undraheimur bókmenntanna: Veisla Soffíu Auðar Birgisdóttur
Gagnrýnandi Kjarnans skrifar um „Maddama, kerling, fröken, frú. Konur í íslenskum nútímabókmenntum".
Kjarninn 14. desember 2019
Jón Baldvin Hannibalsson
Norrænt velferðarríki eða arðrænd nýlenda?
Kjarninn 14. desember 2019
Björgólfur Jóhannsson, tímabundinn forstjóri Samherja, þegar hann tók við starfinu.
Björgólfur efast um að mútur hafi verið greiddar og telur Samherja ekki hafa brotið lög
Forstjóri Samherja telur Jóhannes Stefánsson hafa verið einan að verki í vafasömum viðskiptaháttum fyrirtækisins í Afríku. Greiðslur til Dúbaí eftir að Jóhannes hætt,i sem taldar eru vera mútur, hafi verið löglegar greiðslur fyrir kvóta og ráðgjöf.
Kjarninn 14. desember 2019
Litla hraun
Vilja að betrun fanga hefjist strax frá dómsuppkvaðningu
Starfshópur félagsmálaráðherra hefur lagt til unnið sé að bataferli einstaklinga sem hlotið hafa refsidóm strax frá uppkvaðningu dóms, á tímabilinu áður en afplánun refsingar hefst, á meðan afplánun varir og einnig eftir að afplánun lýkur.
Kjarninn 14. desember 2019
Síminn að festa sig aftur í sessi sem sá stærsti á markaðnum
Gagnamagnsnotkun Íslendinga á farsímaneti heldur áfram að aukast ár frá ári. Hún hefur 265faldast á áratug. Síminn hefur styrkt stöðu sína sem markaðsleiðandi á farsímamarkaði en tekjur vegna sölu á slíkri þjónustu hafa dregist verulega saman.
Kjarninn 14. desember 2019
Eitt af hverjum sex dauðsföllum tengt matarvenjum
Offita er orðið umfangsmikið lýðheilsuvandamál á Íslandi en alls þjást um fimmtungur fullorðinna Íslendinga af offitu.
Kjarninn 14. desember 2019
Meira úr sama flokkiÁlit