Auglýsing

Panama­skjölin eru stærsti póli­tíski skandall Íslands­sög­unn­ar. Í kjöl­far þeirra neydd­ist for­sæt­is­ráð­herr­ann Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, sem hafði verið opin­ber­aður í skjöl­unum sem kröfu­hafi í bú föllnu bank­anna og aflands­fé­laga­eig­andi, til að segja af sér. Í könnun sem MMR gerði í kjöl­far þeirra sögð­ust 81 pró­sent lands­manna ekki treysta Sig­mundi Dav­íð. Í könnun Félags­vís­inda­stofn­unar sem gerð var á þeim tíma sem leið frá því að sér­stakur Kast­ljós­þáttur um skjölin var sýndur og þar til Sig­mundur Davíð steig til hliðar kom fram að 78 pró­sent lands­manna vildi að hann myndi segja af sér.

Sig­mundur Davíð fór í frí en snéri aftur nokkrum mán­uðum síð­ar. Þá vildi hann taka aftur við sem for­sæt­is­ráð­herra. Í milli­tíð­inni hafði Sig­mundur Davíð nefni­lega kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að hann væri fórn­ar­lamb sam­sær­is. Hann hefði ekki gert neitt rangt. Hinir höfðu þvert á móti beitt hann rang­læti.

Auglýsing
Sagan sem hann flutti var í grófum dráttum þessi: erlendir vog­un­­ar­­sjóðir sem áttu kröfur í bú föllnu bank­anna á Íslandi, og sér­­stak­­lega vog­un­­ar­­sjóðs­­stjór­inn George Soros, ákváðu að losa sig við Sig­­mund Dav­­íð. Ástæðan var hversu stað­­fastur hann hafi ver­ið í bar­áttu sinni gegn kröfu­höf­um. Í Ices­a­ve. Í því að koma í veg fyrir að Íslands gengi í Evr­ópu­sam­band­ið. Á Útvarpi Sögu voru blaða- og frétta­­menn sem unnu að umfjöllun um málið ásak­aðir um mút­u­þægni upp á 800 millj­­ónir króna og sagt að þeir hefðu gerst sekir um land­ráð.

Póli­tísk líf­gjöf

End­ur­koman mistókst og Sig­urður Ingi Jóhanns­son sigr­aði Sig­mund Davíð í ótrú­lega dramat­ískum for­manns­slag í Fram­sókn­ar­flokknum stuttu síð­ar. Leið­tog­inn hafði verið jað­ar­settur innan eigin flokks. Þótt hann héld­ist á þingi voru áhrif hans eng­inn. For­mað­ur­inn fyrr­ver­andi tók nær engan þátt í þing­störf­um. Og þannig yrði það út kjör­tíma­bilið að óbreyttu. Sig­mundur Davíð stofn­aði mál­funda­fé­lag áhuga­manna um sig sjálfan sem hitt­ist reglu­lega til að hylla leið­tog­ann, en var aug­ljós­lega ekki lík­legt til póli­tískra stór­ræða.

En þá fékk Sig­mundur Davíð póli­tíska líf­gjöf í formi upp­reist-æru máls­ins sem sprengdi rík­is­stjórn. Boðað var til kosn­inga með mán­að­ar­fyr­ir­vara haustið 2017. Og upp­risan gat haf­ist.

Sig­mundur Davíð sagði sig úr Fram­sókn og stofn­aði Mið­flokk­inn utan um sjálfan sig. Andrés Magn­ús­son, blaða­maður á Við­skipta­blað­inu, orð­aði það ágæt­lega í sjón­varps­þætti Kjarn­ans skömmu eftir að til­vist Mið­flokks­ins var opin­beruð þegar hann sagði að „fyrir Sig­­mund Davíð skiptir mjög miklu máli að koma þremur helstu mál­efnum flokks hans á fram­­færi. Sem eru Sig­­mund­­ur, Davíð og Gunn­laugs­­son.“

Mið­flokk­ur­inn fór í kosn­ingar með ákaf­lega veika mál­efna­stöðu og illa útfærð lýð­skrumslof­orð um að gefa fólki hluti í bönkum sem það átti nú þeg­ar. En þrátt fyrir að Sig­mundur Davíð hefði verið opin­ber­aður í Pana­ma-skjöl­un­um, að fyrir lægi að hann hefði verið kröfu­hafi á meðan að hann samdi við kröfu­hafa, að hann hefði ekki greitt skatta í sam­ræmi við lög og reglur og að hann hefði varla mætt í vinn­una mán­uðum saman þá vann Sig­mundur Davíð kosn­inga­sig­ur. Flokkur hans, Mið­flokk­ur­inn, fékk mesta fylgi sem nýr flokkur hefur nokkru sinni náð í þing­kosn­ingum á Íslandi.

Hræðslu­á­róður vakn­ing­ar­kirkju

End­ur­koman var að ganga glæsi­lega. Lík­lega hefur eng­inn stjórn­mála­maður í hinum vest­ræna heimi náð að stíga upp úr inn­lendri og alþjóð­legri smánun með jafn hröðum hætti og Sig­mundur Dav­íð. Hóp­ur­inn í kringum hann þétt­ist og þétt­ist og líkt­ist frekar fylg­is­mönnum trú­ar­leið­toga í vakn­ing­ar­kirkju en fólk sem starf­aði í hug­mynda­fræði­lega ígrund­uðum stjórn­mála­flokki sem vildi bæta sam­fé­lag manna. Ímynda­fræðin var öll sú sama og Sig­mundur Davíð hafði látið inn­leiða í Fram­sókn­ar­flokk­inn, þar sem áhersla var á hið íslenska og hreina. Hross í flokks­merk­inu, karla­kórar að syngja undir opnun á við­burðum flokks­ins á meðan að kynn­ing­ar­mynd­band tekið úr dróna af íslenskri nátt­úru var spil­að.

Auglýsing
Öll stefna var nægi­lega óljós til að hægt væri að túlka hana að vild. Mark­hóp­ur­inn var hið hrædda Ísland. Hóp­arnir sem töldu alþjóða­væð­ing­una hafa skilið sig eftir og vildu fá gamla Íslandið sitt aft­ur. Fólk sem hræð­ist útlend­inga. Evr­ópu­sam­band­ið. Minni­hluta­hópa. Tækni­væð­ing­una.

Nýjasta útspilið var inni­halds­laus hræðslu­á­róður vegna inn­leið­ingar þriðja orku­pakk­ans í sam­starfi við rit­stjóra Morg­un­blaðs­ins, sem aug­ljós­lega lítur á Sig­mund Davíð sem ein­hvers konar spor­göngu­mann sinn. Öll póli­tíkin var fleygapóli­tík. Sem leggur áherslu á að sundra. Stilla hópum upp gagn­vart hvorum öðr­um. Og ráð­ast svo á hinn hóp­inn sem land­ráða­menn.

Ef þú ert ekki með Sig­mundi Davíð þá ertu óvinur okk­ar, var stra­tegía Mið­flokks­ins.

Takk fyrir að nið­ur­lægja mig

Fólkið sem safn­að­ist í kringum Sig­mund Davíð til­bað hann. Og flest gerir það enn­þá. Á Klaust­ur­bars­upp­tök­unum segir Anna Kol­brún Árna­dótt­ir, þing­maður Mið­flokks­ins, til að mynda:  „Þú ert svo góður maður Sig­mund­ur.“ Gunnar Bragi Sveins­son, þing­flokks­for­maður Mið­flokks­ins, tekur við og seg­ir: „Það er þinn versti löstur hvað þú ert allt of góður mað­ur.“

Lotn­ing Gunn­ars Braga fyrir Sig­mundi Davíð er meira að segja svo mikil að hann fagn­aði því þegar leið­tog­inn lít­illækaði hann. Í frá­sögn af upp­tök­unni sem var rakin í Kvenna­­blað­inu er eft­ir­far­andi haft eftir Gunn­ari Braga: „Ég held að Sig­­mundur sé, eini mað­­ur­inn sem hann hefur skammað fyrir framan heila rík­­is­­stjórn­,[...]Hann hund­­skamm­aði mig fyrir framan rík­­is­­stjórn­­ina. Ég var svo glað­­ur, ég var svo ánægður með að hann skyldi sýna þessum fávitum í rík­­is­­stjórn­­inni að honum er bara ekk­ert sama hvernig maður hegðar sér og vinna. Hann grill­aði mig fyrir framan alla hina ráð­herrana. Ég kom til hans dag­inn eft­ir, eftir rík­­is­­stjórn­­­ar­fund­inn (og sagð­i): frá­­­bært, gerðu þetta aft­­ur! Taktu hina fyrir líka! Hann hélt ég væri geð­veik­­ur, sko.“

Marg­hátt­aður skaði

Nú hefur yfir­burða­mað­ur­inn verið opin­ber­aður enn og aftur með birt­ingu upp­töku þar sem má heyra hann og helstu læri­svein­ana úthúða og níða aðra stjórn­mála­menn, fatl­aða, sam­kyn­hneigða og fjöl­marga aðra.

Hann hefur verið opin­ber­aður sem kven­hat­ari. Sem póli­tískur hrossa­kaup­mað­ur. Líkt og fyrr­ver­andi sam­starfs­maður hans og vin­ur, og eitt helsta fórn­ar­lamb drykkju­sam­lætis Mið­flokks­þing­mann­anna, Lilja Alfreðs­dótt­ir, sagði þá hefur hann verið opin­ber­aður sem ofbeld­is­mað­ur.

Áður hafði hann oft verið opin­ber­aður sem ein­stak­lingur ófær um að taka nokkra ábyrgð á því sem hann seg­ir, gerir eða verður fyr­ir. Maður sem talar fyrst og síð­ast í hálf­kveðnum og óræðum vísum um sam­særi fjöl­miðla, erlendra pen­inga­manna, Fram­sókn­ar­flokks­ins og allra hinna gegn sér án þess að hafa dug í sér að nefna nokkurn tím­ann sér­tæk dæmi.

Í könnun sem birt var í byrjun viku kom fram að 86 pró­sent lands­manna vilja að Sig­mundur Davíð víki. Það eru fleiri en eftir opin­berum Panama­skjal­anna. Fylgi Mið­flokks­ins mælist 4,3 pró­sent og hefur aldrei verið minna.

Atburð­irnir tveir, Klaust­urs­málið og Panama­skjölin eiga þrennt sam­eig­in­legt. Í fyrsta lagi snú­ast þeir báðir að stórum hluta um Sig­mund Davíð Gunn­laugs­son. Í öðru lagi hafa þeir valdið Íslandi umtals­verðum alþjóð­legum skaða vegna hræði­legrar umfjöll­unar í erlendum fjöl­miðlum á borð við BBC og New York Times. Í þriðja lagi hafa þeir leitt af sér að traust almenn­ings á stjórn­mál og stjórn­mála­menn hefur beðið var­an­lega skaða af.

Leik­bókin

„Ég bara skil ekki hvert íslenskt sam­fé­lag er kom­ið. Hat­rið og þörfin fyrir að smána aðra til upp­hefja sjálfan sig,“ sagði eig­in­kona Sig­mundar Dav­íðs í ummælum á sam­fé­lags­miðli. Hún stendur með sínum manni og finnst hann vera fórn­ar­lamb.

Það finnst honum sjálfum líka og öll hans málsvörn snýst um að drepa mál­inu á dreif. Að ýja að því að aðrir séu miklu verri en hann og hafi sagt miklu ljót­ari hlut­i. 

Auglýsing
Tilgangurinn gengur út á að gera málið almennt í stað þess að það hald­ist sér­tækt. Að koma því til skila að Mið­flokks­þing­menn­irnir og nú flokks­lausu þing­menn­irnir sem sátu með þeim séu ekki þeir einu sem séu skít­hæl­ar, heldur séu allir skít­hæl­ar. Með því reynir Sig­mundur Davíð að draga allt Alþingi Íslend­inga niður í sitt svað. Og um leið von­ast hann eftir ein­hverri með­aumkun yfir því hvað það sé aga­legt ein­elti að fjalla um það þegar opin­berar per­són­ur, sem um tíma voru valda­mestu menn lands­ins, úthúða fólki í almanna­rými. Í þeirri til­raun krist­all­ast svo greini­lega að honum er alveg saman um almanna­hag, það eina sem skiptir Sig­mund Davíð máli er Sig­mundur Dav­íð.

Þessi leið mun ekki ganga. Og á end­anum mun Sig­mundur Davíð hætta henni og for­herð­ast. Hann þrífst enda á átök­um. Þau vald­efla hann. Sig­mundur Davíð mun verða enn harð­ari popúlisti og flokk­ur­inn hans verða fyrst og síð­ast fyr­ir­bæri sem stendur gegn allri póli­tískri rétt­hugsun og athvarf fyrir þá sem þola ekki „góða fólk­ið“.

Hvert er íslenskt sam­fé­lag kom­ið?

Og hvert er íslenskt sam­fé­lag þá kom­ið? Von­andi er það komið þangað að ofbeld­is­menn verða sviptir dag­skrár­valdi. Að menn sem fyr­ir­líta kon­ur, fatl­aða og sam­kyn­hneigða verði ekki settir í stöðu til að ákvarða hvernig aðstæður þeirra hópa eigi að vera. Von­andi er það komið þangað að sam­ræður um greiða­starf­semi um veit­ingu sendi­herra­stöðu, og fundir sem haldnir voru til að inn­heimta þá greiða, verði rann­sak­aðir með við­eig­andi hætti af við­eig­andi rann­sókn­ar­að­ila.

Von­andi er íslenskt sam­fé­lag komið þangað að sam­þing­menn þess­ara manna hafi þol­gæði og stað­festu til að halda þeim út úr hlýj­unni og senda þar með skýr skila­boð um að svona hátt­erni sé með öllu óboð­legt og  verði ekki lið­ið. Ef stjórn­mála­menn­irnir ráða ekki við slíkt þá munu þeir normalisera það athæfi sem átt hefur sér stað. Alveg eins og þeir gerðu eftir Panama­skjöl­in.

Ef þing­heimi tekst ekki að finna leið til að skýla fórn­ar­lömbum ofbeld­is­manna frá því að þurfa að deila þing- og nefnd­ar­fundum með þeim dag­lega þá er Ísland komið á þann stað að stjórn­mála­menn geti gert nán­ast hvað sem er án afleið­inga. Það má mis­fara með opin­bert fé, eiga pen­inga í skatta­skjól­um, sleppa því að borga skatt og brjóta lög úr ráð­herra­stól. Það má leyna almenn­ing og fjöl­miðla upp­lýs­ingum og hóta nafn­greindum fjöl­miðlum lög­sóknum í aðdrag­anda kosn­inga. Það má svindla í kosn­ing­um. Og nú kemur í ljós hvort það megi atyrða og nið­ur­lægja nafn­greint fólk án afleið­inga.

Á þá nið­ur­stöðu treystir Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son. Að stjórn­málin verði dregin niður í hans svað í stað þess að hann stígi frá til að gefa þeim tæki­færi til að batna.

Sig­mundur Davíð mun nefni­lega ekki hætta í stjórn­málum né á þingi. Það er ómögu­legt. Per­sónu­leik­inn og sjálfs­á­litið leyfa það ekki.

Mið­flokk­ur­inn yrði sömu­leiðis örendur strax, enda ekki hægt að halda sól­kerfi gang­andi ef sól þess er fjar­lægð.

Þannig er stað­an. Og við skulum öll fara að venj­ast henni.

Höskuldur H. Ólafsson hringir bjöllunni frægu við upphaf viðskipta með bréf í Arion banka fyrir einu ári.
Fyrir einu ári síðan: Arion banki skráður á markað
Á þessum degi fyrir einu ári síðan, þann 15. júní 2018, voru bréf í Arion banka tekin til viðskipta í Kauphöll Íslands. Hann varð þar með fyrsti íslenski bankinn til að verða skráður á markað eftir bankahrunið í október 2008.
Kjarninn 15. júní 2019
Sigurður Hlöðversson
Makríll á leið í kvóta – Eftir höfðinu dansa limirnir
Kjarninn 15. júní 2019
Margrét Tryggvadóttir
Hver skapaði skrímslið?
Leslistinn 15. júní 2019
Tíðavörur loks viðurkenndar sem nauðsyn
Alþingi samþykkti á dögunum að lækka virðisaukaskatt á tíðavörum úr efra skattþrepi í neðra. Ákvörðunin kemur í kjölfar þess að konur hafa á síðustu árum vakið athygli á því að það skjóti skökku við að skattleggja ekki tíðavörur sem nauðsynjavörur.
Kjarninn 15. júní 2019
Órói í stjórnmálum haggar varla fylgi stjórnmálablokka
Meirihluti stjórnarandstöðunnar mælist nú með meira fylgi en stjórnarflokkarnir þrír, frjálslyndu miðjuflokkarnir hafa sýnt mikinn stöðugleika í könnunum um langt skeið og fylgi Miðflokksins haggast varla þrátt fyrir mikla fyrirferð.
Kjarninn 15. júní 2019
Wikileaks: Blaðamennska í almannaþágu eða glæpur?
Julian Assange, stofnandi Wikileaks, á í hættu á að vera framseldur til Bandaríkjanna þar sem hann gæti átt yfir höfði sér 175 ár í fangelsi verði hann fundinn sekur.
Kjarninn 15. júní 2019
Segir forystu Sjálfstæðisflokksins vera sama um vilja flokksmanna
Stríð Davíðs Oddssonar og Morgunblaðsins sem hann stýrir við Sjálfstæðisflokkinn heldur áfram á síðum blaðsins í dag. Þar gagnrýnir hann forystu flokksins harkalega og bætir í gagnrýni sína vegna þriðja orkupakkans.
Kjarninn 15. júní 2019
Nýliðunarbrestur veldur Hafró áhyggjum
Hlýnun sjávar í íslenskri lögsögu er einn áhrifaþátturinn sem Hafró fylgist grannt með.
Kjarninn 14. júní 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari