Mynd: Bára Huld Beck Verkamenn við vinnu
Mynd: Bára Huld Beck

Erlendum ríkisborgurum á Íslandi hefur fjölgað um rúmlega einn Hafnarfjörð á áratug

Alls hefur erlendum ríkisborgurum á Íslandi fjölgað um rúmlega 33 þúsund frá lokum árs 2011. Flestir þeirra setjast að á höfuðborgarsvæðinu og af þeim velur þorrinn Reykjavík sem nýja heimilið sitt. Kórónuveirukreppan dró ekki úr fjölgun erlendra íbúa en atvinnuleysi er mun meiri á meðal þeirra en annarra Íslendinga.

Alls bjuggu 54.140 erlendir rík­is­borg­arar á Íslandi í lok sept­em­ber síð­ast­lið­ins. Þeir eru nú 14,4 pró­sent allra sem búa á Íslandi. Alls búa 44 pró­sent þeirra í Reykja­vík­ur­borg en allir íbúar hennar eru 36 pró­sent lands­manna. Erlendir rík­is­borg­arar eru því rúm­lega 17 pró­sent allra íbúa höf­uð­borg­ar­inn­ar. 

Staðan er tölu­vert öðru­vísi í nokkrum nágranna­sveita­fé­lögum Reykja­vík­ur­borg­ar. Í Hafn­ar­firði eru erlendu íbú­arnir 11,9 pró­sent af heild­inni og í Kópa­vogi 10,8 pró­sent. Á Sel­tjarn­ar­nesi búa 450 erlendir rík­is­borg­arar og eru þeir 9,5 pró­sent allra íbúa. Í Mos­fellsbæ eru þeir 1.110 og 8,6 pró­sent íbúa. Í Garðabæ er hlut­fallið þó skakkast, en þar eru erlendu rík­is­borg­ar­arnir 930 tals­ins, eða fimm pró­sent þeirra 18.280 íbúa sem bjuggu í sveit­ar­fé­lag­inu í lok sept­em­ber síð­ast­lið­ins. 

Frá byrjun árs í fyrra hefur erlendum rík­is­borg­urum sem búa í Reykja­vík fjölgað um 1.940 tals­ins. Á sama tíma hefur þeim erlendu rík­is­borg­urum sem búa á Sel­tjarn­ar­nesi og í Garðabæ fjölgað um 120. Á fyrstu níu mán­uðum árs­ins 2021 hefur erlendum rík­is­borg­urum sem búa í Reykja­vík fjölgað um næstum sama fjölda og býr sam­an­lagt í áður­nefndum tveimur nágranna­sveit­ar­fé­lögum höf­uð­borg­ar­inn­ar. 

Alls hefur erlendu rík­is­borg­urum sem búa á öllu höf­uð­borg­ar­svæð­inu fjölgað um 2.310 frá byrjun síð­asta árs. Næstum öll sú fjölgun hefur orðið í Reykja­vík, þar sem 84 pró­sent þeirra hafa sest að.

Mesta hlut­falls­lega aukn­ingin á land­inu síð­ast­lið­inn ára­tug hefur þó verið á Suð­ur­nesj­un­um. Í Reykja­nesbæ voru erlendir íbúar 8,6 pró­sent af heild­inni í lok árs 2011. Í sept­em­ber síð­ast­liðnum voru þeir fjórð­ungur íbúa í sveit­ar­fé­lag­inu. Svipuð þróun hefur átt sér stað í Suð­ur­nesja­bæ, sem sam­anstendur af Sand­gerði og Garði. Þar er hlut­fall erlendra rík­is­borg­ara nú 20 pró­sent af heild­inn­i. 

Þetta má lesa út úr nýbirtum tölum Hag­stofu Íslands.

Sex af hverjum tíu nýjum Íslend­ingum eru útlend­ingar

Erlendir rík­is­borg­arar sem búa á Íslandi voru 20.930 í lok árs 2011. Síðan þá hefur þeim fjölgað um 33.210, eða 159 pró­sent, í áður­nefnda 54.140. Það er rúm­lega íbúa­fjöldi Hafn­ar­fjarð­ar, en 29.710 bjuggu í því þriðja stærsta sveit­ar­fé­lagi lands­ins í lok sept­em­ber síð­ast­lið­ins. Mik­ill fjöldi þeirra starfar í annað hvort ferða­þjón­ustu­tengdum greinum eða við mann­virkja­gerð.

Lands­­­mönnum fjölg­aði um 55.270 sama tíma­bili og eru nú 374.830. Það þýðir að 60 pró­sent fjölg­unar lands­manna á síð­ast­liðnum ára­tug hefur verið vegna aðflutn­ings fólks hingað til lands sem er af erlendu bergi brot­ið. 

Mest var fjölg­unin á árunum 2017 og 2018, þegar ferða­þjón­ustu­geir­inn var í mestum vexti, en á þeim tveimur árum fjölg­aði erlendum rík­is­borg­urum sem búa hér um 13.930 alls. Á sama tíma fjölg­aði lands­mönnum öllum um 18.600. Því voru inn­flytj­endur ábyrgir fyrir 75 pró­sent af mann­fjölda­aukn­ingu á þessum tveimur árum. 

Gissur Pétursson, ráðuneytisstjóri í félags- og barnamálaráðuneytinu.
Mynd: RÚV/Skjáskot

Það sem af er árinu 2021 er aukn­ingin þó í takt við meðal síð­asta ára­tug­ar, en erlendir rík­is­borg­arar eru um 60 pró­sent af þeirri aukn­ingu sem orðið hefur á íbúa­fjölda á fyrstu níu mán­uðum árs­ins. 

Erlendu verka­menn­irnir fóru ekki

Á Þjóð­­ar­­spegli Háskóla Íslands, sem fór fram haustið 2019, voru mál­efni erlends starfs­­fólks á Íslandi til umræðu. Á meðal þeirra sem sátu þar í pall­­borði var Gissur Pét­­ur­s­­son, ráðu­­neyt­is­­stjóri í félags- og barna­­mála­ráðu­­neyt­inu og fyrr­ver­andi for­­stjóri Vinn­u­­mála­­stofn­un­­ar. Hann sagði þar að það væri mik­ill kostur að á Íslandi væri svo ein­falt að „losa sig“ við erlent vinn­u­afl um leið og sam­­dráttur byrj­­aði í efna­hags­líf­inu. Það hefði eng­inn beð­ið er­­lenda verka­­­menn um að koma til lands­ins til að vinna og því væri það ekki á ábyrgð Íslenska rík­­­is­ins að hjálpa fólk­inu við að koma undir sig fót­unum með nokkrum hætti.

Ljóst má vera af þróun á fjölda þeirra erlendu rík­is­borg­ara sem búa á Íslandi að þessi útlegg­ing ráðu­neyt­is­stjór­ans hefur ekki gengið eft­ir. Gríð­ar­legur sam­dráttur hefur verið í hag­kerf­inu frá því að kór­ónu­veiru­far­ald­ur­inn skall á sem skil­aði því að áætlað er að rík­is­sjóður verði rek­inn í um 500 millj­arða króna halla sam­an­lagt árin 2020 og 2021. Frá byrjun árs 2020 og út árið 2016 gera fyr­ir­liggj­andi áætl­anir stjórn­valda ráð fyrir því að rík­is­sjóður verði rek­inn í 1.105 millj­arða króna halla. Þrátt fyrir þessa stöðu hefur fjöldi aðfluttra haldið áfram að aukast. 

Frá byrjun síð­asta árs hefur þeim fjölgað um 4.640, eða um 9,4 pró­sent. Eina skiptið á því tíma­bili sem erlendum rík­is­borg­urum hér hefur fækkað var á milli fyrsta og ann­ars árs­fjórð­ungs í fyrra, þegar þeim fækk­aði um 270 alls, eða um 0,5 pró­sent. 

Atvinnu­leysi mun meira hjá erlendu fólki

Í lok síð­­asta mán­aðar var atvinn­u­­leysi hér­­­lendis komið niður í fimm pró­­sent, og var þá hlut­­falls­­lega jafn mikið og það var í febr­­úar 2020, áður en kór­ón­u­veiru­far­ald­­ur­inn skall á. Í apríl 2020, þegar fjöldi fyr­ir­tækja setti starfs­­fólk sitt á hluta­bæt­ur, mæld­ist atvinn­u­­leysið 17,8 pró­­sent en 10,3 pró­­sent­u­­stig féllu til vegna þeirra sem voru tíma­bundið sett á hluta­bæt­ur.

Almennt atvinn­u­­leysi mæld­ist mest í jan­úar síð­­ast­liðn­­um, 11,6 pró­­sent, og heild­­ar­at­vinn­u­­leysi að með­­­töldum þeim sem enn voru á hluta­bótum í þeim mán­uði var 12,8 pró­­sent. 

Þetta atvinnu­leysi bitn­aði mest á erlendum rík­is­borg­ur­um. Í jan­úar síð­ast­liðnum var atvinnu­leysi á meðal þeirra 24 pró­sent og í lok ágúst mæld­ist það enn 11,8 pró­sent, eða langt umfram almennt atvinnu­leysi. 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar