Hvers vegna drekkum við landa?

Er það þannig að þegar verð á áfengi hækkar, og laun fólks lækka, þá drekki það meiri landa?

Auglýsing

Rétt fyrir alda­mótin var það reglu­legur við­burður hjá ung­lingum eins og sjálfum mér að safna saman klinki, hringja í landa­sala og borga honum (að­eins karlar unnu í þessum bransa) 1.500 kall fyrir glæran vökva í ómerktum iðn­að­ar­brúsa með rauðum tappa. 

Þessar umbúðir voru, ef ég man rétt, af sömu gerð og terpent­ína ver seld í. Og eins heimsku­legt og þetta var, þá þótti mér og rúm­lega þús­und öðrum 10. bekk­ingum á Íslandi þetta alveg eðli­legt.

Árið 2001 svar­aði 33% af 10. bekk­ingum því ját­andi þegar þau voru spurð að því hvort þau hefðu orðið drukkin síð­ast­liðna 30 daga. En á síð­ustu 15 árum hefur eitt­hvað breyst. Þegar ung­lingar á sama aldri voru spurð sömu spurn­ingar árið 2016 svör­uðu aðeins um 5% aðspurðra sömu spurn­ingu ját­andi. Sem þýðir það að ungt fólk í dag drekkur bæði miklu minna áfengi og drekkur minni landa heldur en okkar kyn­slóð. Húrra!Heimild: Æskulýðsrannsóknin Ungt Fólk

Þýðir það þá að landi sé á und­an­haldi? Eflaust, en þó svo að ung­lingar drekki minni landa í dag heldur en ung­lingar tíunda ára­tug­ar­ins þá þýðir það ekki að eng­inn drekki landa. Og það má meira að segja vel vera að land­inn sé enn þá vin­sæll, bara meðal eldri hóps. En Þar sem landi er brugg­aður og seldur ólög­lega er erfitt að segja til um það nákvæm­lega hversu mikið af landa er drukkið á Íslandi. það er þó ekki ólík­legt að fjöldi ein­stak­linga sem hafa kom­ist í kast við lögin vegna ólög­legrar sölu á áfengi sé þokka­legur vísir að því hversu vin­sæll landi er.

Auglýsing
Samkvæmt afbrota­töl­fræði lög­regl­unnar hefur fjöldi brota á lögum hvað varðar ólög­lega sölu áfengis hríð­fallið sam­hliða ung­linga­drykkju. Til dæmis voru voru 28 brot vegna ólög­legrar sölu áfengis skráð hjá lög­regl­unni árið 2001, en þessi tala féll niður í 10 árið 2016. Þessi töl­fræði gefur því til kynna að mögu­lega spili ung­linga­drykkja sinn þátt í eft­ir­spurn eftir landa. En eftir að hafa skoðað málið betur hef ég kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að ung­linga­drykkja sé lík­lega bara einn af mörgum þáttum sem skipta máli í eft­ir­spurn eftir landa.

Frá árinu 2003 virð­ist vera sem svo að landa­drykkja hafi verið á und­an­haldi og árið 2008 skráði lög­reglan aðeins 7 slík brot. En þessi tala rauk upp á næstu árum og árið 2010 voru skráð 25 slík brot. Og það var þrátt fyrir það að á því tíma­bili hélt áfram að draga úr ung­linga­drykkju. Að sjálf­sögðu má það vel vera að þessi breyt­ing á brota­tíðni sé aðeins til­vilj­un, en ég held þó að hag­fræðiöflin spili sinn þátt.

Fyrir þá sem muna, þá voru árin 2009 og 2010 mög­ur. Mik­ill fjöldi Íslend­inga misstu vinn­una, ekki var mikið um launa­hækk­anir og verð­bólga var há. Há verð­bólga án launa­hækk­ana þýddi ein­fald­lega það að fólk hafði þá minna á milli hand­anna en áður og í þannig umhverfi gat fólk keypt minna af áfengi en áður. Þar sem lög­legt áfengi er lúx­usvara, í sam­an­burði við landa, þýðir það að fyrir þá sem nú hafa minna á milli hand­anna og vilja ekki draga of mikið úr áfeng­is­neyslu sinni á kreppu­tímum geta skipta út hluta af sinni áfeng­is­neyslu úr lög­legu áfengi yfir í landa.

En svo er önnur breyta sem ég held að skipti jafn­vel meira máli: áfeng­is­verð. Það vill nefni­lega svo til að á árunum 2003 til 2008, sam­hliða fækkun áfeng­is­ölu­brota, lækk­aði verð á lög­legu áfengi um 21% (í sam­an­burði við verð­lag almennt). Á þessu sama tíma­bili fækk­aði brotum tengdum sölu á ólög­legu áfengi úr 33 niður í 7. Sem gefur það til kynna að þegar verð á áfengi lækkar minkar eft­ir­spurn eftir landa.Heimild: Ríkislögreglustjóri

Að sama skapi, frá árinu 2008 til 2010 gerði bakslag og  verð á áfengi hækk­aði um 27% (um­fram verð­lag almennt) og árið 2010 hafði lög­reglan hendur í hári 25 landa- og áfeng­is­sala. Síðan þá hefur verð á á áfengi aftur dreg­ist til baka og sam­hliða því hefur brota­tíðnin aftur lækk­að.

Að sjálf­sögðu má það vel vera að þetta sé allt til­vilj­un. Og kannski er það ekki þannig að þegar verð á áfengi hækkar og laun lækka að fólk drekki ekki meiri landa. Það má líka vel vera að gögn lög­regl­unnar um ólög­lega sölu á áfengi hafi lítið með landa­sölu að gera. Ég veit nú ekki hversu mikil plága landi er á Íslandi almennt, en Katrín og Bjarni, ef þið hafið áhuga á því draga úr landa­neyslu þá gætuð þið prófað að lækkað álögur á áfengum drykkj­um.

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
„Lúalegt bragð“ að ala á samviskubiti foreldra
Kvenréttindafélag Íslands hefur sent borgarráði opið bréf vegna fyrirhugaðrar styttingar opnunartíma leikskóla í Reykjavíkurborg.
Kjarninn 21. janúar 2020
Þorgerður spyr Katrínu um hverjar skaðabótakröfur stórútgerðarinnar séu
Búið er að leggja fram skriflega fyrirspurn til forsætisráðherra um hversu háa upphæð stórútgerðir eru að krefja íslenska ríkið vegna úthlutunar á makrílkvóta. Kjarninn óskaði fyrst eftir þeim upplýsingum í fyrrasumar en ríkið vill ekki afhenda þær.
Kjarninn 21. janúar 2020
Rúmur hálfur milljarður í utanlandsferðir þingmanna og forseta þingsins á tíu árum
Rúmar 60 milljónir fóru í utanlandsferðir embættis forseta Alþingis og þingmanna árið 2018. Kostnaðurinn var minnstur árið 2009 – rétt eftir hrun.
Kjarninn 21. janúar 2020
Ólafur Örn Nielsen ráðinn aðstoðarforstjóri Opinna kerfa
Nýir fjárfestar komu að Opnum kerfum í fyrra og hana nú ráðið bæði nýjan forstjóra og aðstoðarforstjóra.
Kjarninn 21. janúar 2020
Auður ríkustu konu Afríku byggður á arðráni fátækrar þjóðar
Frá Angóla og víða um Afríku, Evrópu og Mið-Austurlönd, liggur flókið net fjárfestinga í bönkum, olíu, sementi, fjarskiptum, fjölmiðlum og demöntum. Ríkasta kona Afríku segist hafa byggt þetta ævintýralega viðskiptaveldi sitt upp á eigin verðleikum.
Kjarninn 21. janúar 2020
Kvikan
Kvikan
#Megxit, peningaþvætti, spilling og brot Seðlabankans
Kjarninn 21. janúar 2020
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir er formaður Viðreisnar. Hún er fyrsti flutningsmaður frumvarpsins.
Mælt fyrir frumvarpi sem kúvendir fiskveiðistjórnunarkerfinu
Frumvarp þriggja stjórnarandstöðuflokka um eðlisbreytingu á því umhverfi sem sjávarútvegsfyrirtæki starfa í hérlendis, verður tekið til umræðu á þingi í dag samkvæmt fyrirliggjandi dagskrá.
Kjarninn 21. janúar 2020
Stuðningskonur leikskólanna
Kynjað verðmætamat og leikskólinn
Kjarninn 21. janúar 2020
Meira úr sama flokkiEikonomics