Hvers vegna drekkum við landa?

Er það þannig að þegar verð á áfengi hækkar, og laun fólks lækka, þá drekki það meiri landa?

Auglýsing

Rétt fyrir alda­mótin var það reglu­legur við­burður hjá ung­lingum eins og sjálfum mér að safna saman klinki, hringja í landa­sala og borga honum (að­eins karlar unnu í þessum bransa) 1.500 kall fyrir glæran vökva í ómerktum iðn­að­ar­brúsa með rauðum tappa. 

Þessar umbúðir voru, ef ég man rétt, af sömu gerð og terpent­ína ver seld í. Og eins heimsku­legt og þetta var, þá þótti mér og rúm­lega þús­und öðrum 10. bekk­ingum á Íslandi þetta alveg eðli­legt.

Árið 2001 svar­aði 33% af 10. bekk­ingum því ját­andi þegar þau voru spurð að því hvort þau hefðu orðið drukkin síð­ast­liðna 30 daga. En á síð­ustu 15 árum hefur eitt­hvað breyst. Þegar ung­lingar á sama aldri voru spurð sömu spurn­ingar árið 2016 svör­uðu aðeins um 5% aðspurðra sömu spurn­ingu ját­andi. Sem þýðir það að ungt fólk í dag drekkur bæði miklu minna áfengi og drekkur minni landa heldur en okkar kyn­slóð. Húrra!Heimild: Æskulýðsrannsóknin Ungt Fólk

Þýðir það þá að landi sé á und­an­haldi? Eflaust, en þó svo að ung­lingar drekki minni landa í dag heldur en ung­lingar tíunda ára­tug­ar­ins þá þýðir það ekki að eng­inn drekki landa. Og það má meira að segja vel vera að land­inn sé enn þá vin­sæll, bara meðal eldri hóps. En Þar sem landi er brugg­aður og seldur ólög­lega er erfitt að segja til um það nákvæm­lega hversu mikið af landa er drukkið á Íslandi. það er þó ekki ólík­legt að fjöldi ein­stak­linga sem hafa kom­ist í kast við lögin vegna ólög­legrar sölu á áfengi sé þokka­legur vísir að því hversu vin­sæll landi er.

Auglýsing
Samkvæmt afbrota­töl­fræði lög­regl­unnar hefur fjöldi brota á lögum hvað varðar ólög­lega sölu áfengis hríð­fallið sam­hliða ung­linga­drykkju. Til dæmis voru voru 28 brot vegna ólög­legrar sölu áfengis skráð hjá lög­regl­unni árið 2001, en þessi tala féll niður í 10 árið 2016. Þessi töl­fræði gefur því til kynna að mögu­lega spili ung­linga­drykkja sinn þátt í eft­ir­spurn eftir landa. En eftir að hafa skoðað málið betur hef ég kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að ung­linga­drykkja sé lík­lega bara einn af mörgum þáttum sem skipta máli í eft­ir­spurn eftir landa.

Frá árinu 2003 virð­ist vera sem svo að landa­drykkja hafi verið á und­an­haldi og árið 2008 skráði lög­reglan aðeins 7 slík brot. En þessi tala rauk upp á næstu árum og árið 2010 voru skráð 25 slík brot. Og það var þrátt fyrir það að á því tíma­bili hélt áfram að draga úr ung­linga­drykkju. Að sjálf­sögðu má það vel vera að þessi breyt­ing á brota­tíðni sé aðeins til­vilj­un, en ég held þó að hag­fræðiöflin spili sinn þátt.

Fyrir þá sem muna, þá voru árin 2009 og 2010 mög­ur. Mik­ill fjöldi Íslend­inga misstu vinn­una, ekki var mikið um launa­hækk­anir og verð­bólga var há. Há verð­bólga án launa­hækk­ana þýddi ein­fald­lega það að fólk hafði þá minna á milli hand­anna en áður og í þannig umhverfi gat fólk keypt minna af áfengi en áður. Þar sem lög­legt áfengi er lúx­usvara, í sam­an­burði við landa, þýðir það að fyrir þá sem nú hafa minna á milli hand­anna og vilja ekki draga of mikið úr áfeng­is­neyslu sinni á kreppu­tímum geta skipta út hluta af sinni áfeng­is­neyslu úr lög­legu áfengi yfir í landa.

En svo er önnur breyta sem ég held að skipti jafn­vel meira máli: áfeng­is­verð. Það vill nefni­lega svo til að á árunum 2003 til 2008, sam­hliða fækkun áfeng­is­ölu­brota, lækk­aði verð á lög­legu áfengi um 21% (í sam­an­burði við verð­lag almennt). Á þessu sama tíma­bili fækk­aði brotum tengdum sölu á ólög­legu áfengi úr 33 niður í 7. Sem gefur það til kynna að þegar verð á áfengi lækkar minkar eft­ir­spurn eftir landa.Heimild: Ríkislögreglustjóri

Að sama skapi, frá árinu 2008 til 2010 gerði bakslag og  verð á áfengi hækk­aði um 27% (um­fram verð­lag almennt) og árið 2010 hafði lög­reglan hendur í hári 25 landa- og áfeng­is­sala. Síðan þá hefur verð á á áfengi aftur dreg­ist til baka og sam­hliða því hefur brota­tíðnin aftur lækk­að.

Að sjálf­sögðu má það vel vera að þetta sé allt til­vilj­un. Og kannski er það ekki þannig að þegar verð á áfengi hækkar og laun lækka að fólk drekki ekki meiri landa. Það má líka vel vera að gögn lög­regl­unnar um ólög­lega sölu á áfengi hafi lítið með landa­sölu að gera. Ég veit nú ekki hversu mikil plága landi er á Íslandi almennt, en Katrín og Bjarni, ef þið hafið áhuga á því draga úr landa­neyslu þá gætuð þið prófað að lækkað álögur á áfengum drykkj­um.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Tap TM á þriðja ársfjórðungi nam 251 milljón króna
TM tapaði 251 millj­ón krón­a á þriðja árs­fjórðungi þessa árs. Forstjórinn segir að tapið megi að öllu leyti rekja til fjárfestingastarfsemi.
Kjarninn 23. október 2019
Sigurgeir Finnsson
Leikhús fáránleikans: Um opinn aðgang og útgáfu fræðigreina
Kjarninn 23. október 2019
Rusl og blautþurrkur í skólphreinsistöð í Klettagörðum
Mikið magn af rusli og blautklútum í skólphreinsistöð í Klettagörðum
Umhverfisstofnun minnir fólk enn og aftur á að henda ekki öðru en pappír í klósettin.
Kjarninn 23. október 2019
Már Guðmundsson
Fjárfestingarleiðin og peningaþvætti
Kjarninn 23. október 2019
Vilhjálmur Birgisson, for­maður Verka­lýðs­fé­lags Akra­ness.
Hafna ásökunum Vilhjálms um að Landsvirkjun sé að „slátra“ Elkem
Landvirkjun hafnar því að sýna stóriðjufyrirtækjum óbilgirni með því að selja raforku á hærra verði til þeirra en áður. Vilhjálmur Birgisson vill að Landsvirkjun dragi úr arðsemi sinni til að bæta rekstrarskilyrði Elkem og Norðuráls á Grundartanga.
Kjarninn 23. október 2019
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins.
Helmingur þjóðar hefur litlar áhyggjur af orkupakkanum
Mun fleiri Íslendingar hafa litlar eða engar áhyggjur af áhrifum þriðja orkupakka ESB á hagsmuni þjóðarinnar en þeir sem áhyggjur hafa. Miðflokkurinn sker sig úr en 90 prósent stuðningsmanna flokksins hafa áhyggjur af áhrifum orkupakkans.
Kjarninn 23. október 2019
Bjarni Ármannsson er forstjóri Iceland Seafood.
Bréf í Iceland Seafood skráð á markað á þriðjudag
Iceland Seafood verður tuttugasta félagið á Aðalmarkaði Kauphallar Íslands þegar bréf í félaginu verða tekin til viðskipta eftir helgi.
Kjarninn 23. október 2019
Dagur Hjartarson
Samtök atvinnu, lífs og dauða
Kjarninn 23. október 2019
Meira úr sama flokkiEikonomics