Hvers vegna drekkum við landa?

Er það þannig að þegar verð á áfengi hækkar, og laun fólks lækka, þá drekki það meiri landa?

Auglýsing

Rétt fyrir alda­mótin var það reglu­legur við­burður hjá ung­lingum eins og sjálfum mér að safna saman klinki, hringja í landa­sala og borga honum (að­eins karlar unnu í þessum bransa) 1.500 kall fyrir glæran vökva í ómerktum iðn­að­ar­brúsa með rauðum tappa. 

Þessar umbúðir voru, ef ég man rétt, af sömu gerð og terpent­ína ver seld í. Og eins heimsku­legt og þetta var, þá þótti mér og rúm­lega þús­und öðrum 10. bekk­ingum á Íslandi þetta alveg eðli­legt.

Árið 2001 svar­aði 33% af 10. bekk­ingum því ját­andi þegar þau voru spurð að því hvort þau hefðu orðið drukkin síð­ast­liðna 30 daga. En á síð­ustu 15 árum hefur eitt­hvað breyst. Þegar ung­lingar á sama aldri voru spurð sömu spurn­ingar árið 2016 svör­uðu aðeins um 5% aðspurðra sömu spurn­ingu ját­andi. Sem þýðir það að ungt fólk í dag drekkur bæði miklu minna áfengi og drekkur minni landa heldur en okkar kyn­slóð. Húrra!Heimild: Æskulýðsrannsóknin Ungt Fólk

Þýðir það þá að landi sé á und­an­haldi? Eflaust, en þó svo að ung­lingar drekki minni landa í dag heldur en ung­lingar tíunda ára­tug­ar­ins þá þýðir það ekki að eng­inn drekki landa. Og það má meira að segja vel vera að land­inn sé enn þá vin­sæll, bara meðal eldri hóps. En Þar sem landi er brugg­aður og seldur ólög­lega er erfitt að segja til um það nákvæm­lega hversu mikið af landa er drukkið á Íslandi. það er þó ekki ólík­legt að fjöldi ein­stak­linga sem hafa kom­ist í kast við lögin vegna ólög­legrar sölu á áfengi sé þokka­legur vísir að því hversu vin­sæll landi er.

Auglýsing
Samkvæmt afbrota­töl­fræði lög­regl­unnar hefur fjöldi brota á lögum hvað varðar ólög­lega sölu áfengis hríð­fallið sam­hliða ung­linga­drykkju. Til dæmis voru voru 28 brot vegna ólög­legrar sölu áfengis skráð hjá lög­regl­unni árið 2001, en þessi tala féll niður í 10 árið 2016. Þessi töl­fræði gefur því til kynna að mögu­lega spili ung­linga­drykkja sinn þátt í eft­ir­spurn eftir landa. En eftir að hafa skoðað málið betur hef ég kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að ung­linga­drykkja sé lík­lega bara einn af mörgum þáttum sem skipta máli í eft­ir­spurn eftir landa.

Frá árinu 2003 virð­ist vera sem svo að landa­drykkja hafi verið á und­an­haldi og árið 2008 skráði lög­reglan aðeins 7 slík brot. En þessi tala rauk upp á næstu árum og árið 2010 voru skráð 25 slík brot. Og það var þrátt fyrir það að á því tíma­bili hélt áfram að draga úr ung­linga­drykkju. Að sjálf­sögðu má það vel vera að þessi breyt­ing á brota­tíðni sé aðeins til­vilj­un, en ég held þó að hag­fræðiöflin spili sinn þátt.

Fyrir þá sem muna, þá voru árin 2009 og 2010 mög­ur. Mik­ill fjöldi Íslend­inga misstu vinn­una, ekki var mikið um launa­hækk­anir og verð­bólga var há. Há verð­bólga án launa­hækk­ana þýddi ein­fald­lega það að fólk hafði þá minna á milli hand­anna en áður og í þannig umhverfi gat fólk keypt minna af áfengi en áður. Þar sem lög­legt áfengi er lúx­usvara, í sam­an­burði við landa, þýðir það að fyrir þá sem nú hafa minna á milli hand­anna og vilja ekki draga of mikið úr áfeng­is­neyslu sinni á kreppu­tímum geta skipta út hluta af sinni áfeng­is­neyslu úr lög­legu áfengi yfir í landa.

En svo er önnur breyta sem ég held að skipti jafn­vel meira máli: áfeng­is­verð. Það vill nefni­lega svo til að á árunum 2003 til 2008, sam­hliða fækkun áfeng­is­ölu­brota, lækk­aði verð á lög­legu áfengi um 21% (í sam­an­burði við verð­lag almennt). Á þessu sama tíma­bili fækk­aði brotum tengdum sölu á ólög­legu áfengi úr 33 niður í 7. Sem gefur það til kynna að þegar verð á áfengi lækkar minkar eft­ir­spurn eftir landa.Heimild: Ríkislögreglustjóri

Að sama skapi, frá árinu 2008 til 2010 gerði bakslag og  verð á áfengi hækk­aði um 27% (um­fram verð­lag almennt) og árið 2010 hafði lög­reglan hendur í hári 25 landa- og áfeng­is­sala. Síðan þá hefur verð á á áfengi aftur dreg­ist til baka og sam­hliða því hefur brota­tíðnin aftur lækk­að.

Að sjálf­sögðu má það vel vera að þetta sé allt til­vilj­un. Og kannski er það ekki þannig að þegar verð á áfengi hækkar og laun lækka að fólk drekki ekki meiri landa. Það má líka vel vera að gögn lög­regl­unnar um ólög­lega sölu á áfengi hafi lítið með landa­sölu að gera. Ég veit nú ekki hversu mikil plága landi er á Íslandi almennt, en Katrín og Bjarni, ef þið hafið áhuga á því draga úr landa­neyslu þá gætuð þið prófað að lækkað álögur á áfengum drykkj­um.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ungmenni mótmæla aðgerðum stjórnvalda í loftslagsmálum.
„Loftslagsváin fer ekki í sumarfrí“
Ungmenni á Íslandi halda áfram að fara í verkfall fyrir loftslagið þrátt fyrir COVID-19 faraldur og sumarfrí. Greta Thunberg hvetur jafnframt áfram til mótmæla.
Kjarninn 9. júlí 2020
Afkoma ríkissjóðs jákvæð um 42 milljarða í fyrra
Tekjur ríkissjóðs námu samtals 830 milljörðum króna í fyrra en rekstrargjöld voru 809 milljarðar. Fjármagnsgjöld voru neikvæð um 57 milljarða en hlutdeild í afkomu félaga í eigu ríkisins jákvæð um 78 milljarða.
Kjarninn 9. júlí 2020
Guðmundur Hörður Guðmundsson
Menntamálaráðherra gleymdi meðalhófsreglunni
Kjarninn 9. júlí 2020
Kári Stefánsson, forstjóri ÍE.
„Þetta verður í fínu lagi“
Forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar segir að starfsfólk fyrirtækisins muni rjúka til og hjálpa við skimun ef Landspítalinn þurfi á því að halda. Spítalinn sé þó „ágætlega í stakk búinn“ til þess að takast á við verkefnið.
Kjarninn 9. júlí 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Þórólfur: Erum að beita öllum ráðum í bókinni
Sóttvarnalæknir segist ekki áforma að mæla með rýmkuðum reglum um fjöldatakmörk á samkomum á næstunni. Líklega muni núverandi takmarkanir, sem miða við 500 manns, gilda út ágúst.
Kjarninn 9. júlí 2020
Opnað fyrir umsóknir um stuðningslán
Stuðningslán til smærri og meðalstórra fyrirtækja geta að hámarki numið 40 milljónum króna. Þó geta þau ekki orðið hærri en sem nemur tíu prósentum af tekjum fyrirtækis á síðasta rekstrarári.
Kjarninn 9. júlí 2020
Icelandair mun flytja á annað þúsund manns á milli Kaliforníu og Armeníu
Íslenska utanríkisþjónustan aðstoðaði við sérstakt verkefni á vegum Loftleiða Icelandic.
Kjarninn 9. júlí 2020
Tilraunir með Oxford-bóluefnið í mönnum eru hafnar í þremur löndum, m.a. Suður-Afríku.
Oxford-bóluefnið þykir líklegast til árangurs
Ef tilraunir með bóluefni sem nú er í þróun við Oxford-háskóla skila jákvæðum niðurstöðum á næstu vikum verður hugsanlega hægt að byrja að nota það í haust.
Kjarninn 9. júlí 2020
Meira úr sama flokkiEikonomics