Skrítnastur er hann Sushi

Hann getur staðið grafkyrr tímunum saman og myndi vinna störukeppni við hvern sem er. Þau eru mörg villtu dýrin í Úganda sem fá fólk til að taka andköf en risavaxinn fugl sem hneigir sig var þó það sem blaðakona Kjarnans þráði að sjá.

Auglýsing

„Sjáðu hvernig hann hneigir sig!“

„Hann horfir beint í augun á mann­i!“

Margir hafa skellt upp úr við að sjá mynd­bönd af hinum sér­kenni­lega fugli skó­nefi (e. shoebill) á sam­fé­lags­miðl­um. Hann er ekki aðeins stór, getur orðið 1,5 metrar á hæð, heldur virð­ist hann ... tja, hvað skal segja ... eig­in­lega ekki eiga heima í nútím­an­um. Ver­andi ein­hvern veg­inn óraun­veru­leg­ur. Forn­eskju­leg­ur. Með gogg sem minnir helst á hol­lenska klossa.

Auglýsing

Fólki finnst hann ýmist hlægi­lega aula­leg­ur, eins og teikni­mynda­fígura, eða vera að und­ir­búa árás. Ekki síst þegar hann virð­ist hafa þann sem á hann horfir „í sigt­inu“ með star­andi augna­ráði og gefa svo frá sér hljóð, m.a. með því að smella saman gogg­in­um, sem lík­ist helst skot­hríð úr hríð­skota­byssu.

En „risa­eðlu­fugl­inn“ eins og hann er gjarnan kall­að­ur, er vissu­lega til. Og eftir að hafa verið ein af þeim sem skelli­hló af mynd­böndum af honum kom það skemmti­lega á óvart að heim­kynni hans eru meðal ann­ars í Úganda, land­inu sem ég dvel í um þessar mund­ir.

„Ég skil ekki þennan áhuga þinn á skó­nef­i,“ segir kunn­ingi minn þegar ég leita log­andi ljósi að leið­sögu­manni til að ferja mig út í fenin þar sem hann heldur til. „Úg­anda er stút­fullt af alls konar dýrum! Við erum að tala um ljón, fíla og flóð­hesta en þú vilt sjá skó­nef!“ heldur hann áfram undr­andi.

„En ég hef séð þau flest. Og þessi er fyndn­ast­ur,“ svara ég hálf móðguð fyrir hönd skó­nefja þessa heims.

Það er nefni­lega svo merki­legt að við mann­fólkið elskum að sjá pöndur kút­velta sér í snjónum eins og börn, simpansa nota verk­færi og þar fram eftir göt­un­um. „Mann­leg hegð­un“ ann­arra dýra fangar ein­hverra hluta vegna athygli okk­ar. Að þau séu „eins og við“. Á þessar til­finn­ingar er svo keyrt á sam­fé­lags­miðlum og skó­nefur að hneigja sig passar full­kom­lega inn í for­múl­una.

Ef þessi sjálf­um­glaða hegðun okkar verður til þess að dýrin sem klappa, „brosa“ eða bugta sig og beygja fá þá vernd sem þau þurfa vegna athygl­innar helgar til­gang­ur­inn með­al­ið. Verði mynd­bönd sem okkur finnst fyndin til þess að við áttum okkur á sér­stöðu ann­arra dýra og mik­il­vægi þeirra fyrir allt líf­ríki jarðar þá má Inter­netið vel vera barma­fullt af þeim. Og auð­vitað öllum hinum dásam­legu dýr­unum sem búa á plánet­unni Jörð.

Því líkt og svo fjöl­margar aðrar dýra­teg­undir í Úganda og ann­ars staðar í Afr­íku er skó­nef­ur­inn í útrým­ing­ar­hættu. Staða hans er metin „við­kvæm“ enda alveg örugg­lega innan við 10 þús­und slíkir til og lík­leg­ast innan við 5.000 þeirra eru villt­ir. Gengið hefur hratt á vot­lendið sem þeir kunna best við sig í, bæði hér í Úganda og í öðrum löndum Aust­ur-Afr­íku.

Auglýsing

Það er þó ekki eina ástæðan fyrir því að skó­nefjum hefur fækkað hratt síð­ustu öld­ina eða svo. Svo sér­stakur fugl er nefni­lega svo óhepp­inn að vera meðal þeirra dýra sem menn­irnir vilja „eiga“ eða geyma í dýra­görð­um. Þar þríf­ast þeir sér­stak­lega illa og fjölga sér nær aldrei. Enn eru skó­nefir eft­ir­sóttir á svörtum mark­aði. Auð­jöfrar eru til­búnir að borga millj­ónir króna til að smygla þeim frá Afr­íku og í einka­dýra­garða hér og hvar um heim­inn.

Sushi er fleygur en lætur sér duga, líkt og aðrir skónefir, að fljúga aðeins nokkra tugi metra í einu. Mynd: Sunna Ósk Logadóttir

En skó­nef­ur­inn er ein­fari og kann allri athygli almennt illa. Meira að segja étur hann ekki með maka sín­um, maka sem hann heldur þó oft­ast tryggð við allt sitt líf. Pörin búa sér hreiður í sefi og vilja svo takk fyrir pent fá að vera í friði frá öðrum sínum lík­um.

Skó­nefur gerir flest hægt. Líka að fjölga sér sem er aftur veik­leiki í aðþrengdri til­veru hans. Yfir­leitt verpur hann einu sinni á ári. Stundum koma fleiri en einn ungi úr eggi en þessi und­ar­legi fugl vill aðeins þann sterkasta og stærsta og á það til að drepa aðra unga sína svo tryggja megi einum þeirra sem mesta mögu­leika á að kom­ast af.

„Þetta er báts­ferð sem tekur hálfan eða allan dag­inn. Og ég get ekki tryggt að þú sjáir skó­nef.“

Svar leið­sögu­manns­ins Ric­hard sem ég bað um að upp­fylla þá ósk mína að sjá „risa­eðlu­flugl­inn“ með eigin augum veldur mér smá­vægi­legum von­brigð­um. „Hann er hlé­dræg­ur, skó­nef­ur­inn,“ segir hann. „Svona er nátt­úr­an.“

Skónefur að veiðum í votlendi við Viktoríuvatn. Mynd: Gorillasafaris.com

Vissu­lega. Og svo voru það einmitt nátt­úru­öflin sem gripu í taumana og komu í veg fyrir að ég kæm­ist í leið­ang­ur­inn út á vot­lendið við strönd Vikt­or­íu­vatns. Eld­ing­arnar sem ég vakn­aði við nótt­ina áður lýstu upp him­in­inn eins og ljósa­sýn­ing á rokktón­leik­um. Rúmið titr­aði í kraft­mestu þru­munum og í svefn­rof­unum fannst mér jörðin vera að rifna. Orðið „úr­komu­á­kefð“, sem nú er svo oft talað um í ljósi lofts­lags­breyt­inga, fær alveg nýja merk­ingu í huga mér.

Ferð­inni er aflýst og þá eru góð ráð dýr. „Þú getur séð hann í dýra­garð­in­um,“ segir hjálp­samur starfs­maður hót­els­ins sem ég er komin á til að láta draum­inn um skó­nef­inn ræt­ast.

Ég fussa. „Ég þoli ekki dýra­garða. Dýr eiga að vera úti í nátt­úr­unn­i,“ segi ég með vand­læt­ingu.

Gíraffar í einum af mörgum þjóðgjörðum Úganda. Mynd: Sunna Ósk Logadóttir

En þetta er ekki dýra­garður í eig­in­legri merk­ingu, bætir hann þá við og útskýrir að gamli dýra­garð­ur­inn í Entebbe sem Bretar stofn­uðu snemma á sjötta ára­tugnum er þeir höfðu gert Úganda að nýlendu sinni hafi á síð­ustu árum breyst í athvarf fyrir slösuð og veik villt dýr. Að þar sé hlúð að þeim þangað til þau ná heilsu og þegar sá áfangi næst sé þeim sleppt aftur út í nátt­úr­una verði því við­kom­ið.

Þrátt fyrir óþol mitt fyrir dýra­görðum ákveð ég því að slá til. Og þannig atvik­að­ist það að ég hitti hinn goð­sagna­kennda Sus­hi.

Sushi kemur til móts við mig og dýra­hirð­inn Rol­and. Þeir þekkj­ast. Og hneigja sig hvor fyrir öðrum „að japönskum sið,“ segir Rol­and til að útskýra nafnið Sus­hi. Þetta er hins vegar nátt­úru­leg hegðun skó­nefja. Svona heilsa þeir.

Sushi skónefur fær klapp á kollinn frá Roland. Mynd: Sunna Ósk Logadóttir

Sushi skellir saman goggnum og fær klapp á koll­inn frá Rol­and og virð­ist vel líka. Fyrir mörgum árum átti að smygla honum úr landi. Sem betur fer tókst að bjarga honum úr klóm smyglar­ans en þá var hann ungur og þegar orð­inn hændur að mönn­um. Hann hefur gott pláss í dýra­at­hvarf­inu en „vissu­lega færi betur um hann úti í nátt­úr­unni, ekki satt?“ spyr ég Rol­and von­góð. „Það er ekki víst,“ svarar hann. „Sushi er upp­al­inn hér og kann ekki að veiða sér til mat­ar.“

Skó­nefir beita mjög sér­stakri tækni við veiðar sínar í vot­lendi. Þeir standa graf­kyrr­ir, jafn­vel í sautján klukku­tíma að því er dæmi sýna, þar til fiskar sem eru þeirra helsta bráð fara að líta á þá sem hluta af umhverf­inu. Og þá lætur hann til skarar skríða. Skellir gogg­inum sem er beittur og með nokk­urs konar krók framan á, um bráð­ina og gleypir hana að því er virð­ist í einum bita. Stóra sem smá fiska. Jafn­vel krókó­dí­launga og vatna­snáka. Þol­in­móð­asti fugl allra tíma.

Þegar ég fylgist með Sushi og Rol­and eiga í sam­skiptum er engu lík­ara en að eld­ingu slái niður í höfð­inu á mér. Nú veit ég af hverju skó­nefur heillar mig svo mik­ið!

Harry Potter klappar hippógriffín. Sushi til hægri. Mynd: Samsett

Þetta eru ekki Sushi og Rol­and sem ég horfi á heldur hippógriffín og Hag­rid í bók­unum um galdra­strák­inn Harry Pott­er. „Buck­beak“ eins og Hag­rid kall­aði goð­sagna­ver­una sem margir hrædd­ust en hann tók ást­fóstri við. Til að öðl­ast við­ur­kenn­ingu hippógriffíns þarftu að hneigja þig fyrir hon­um. Ef hann svarar í sömu mynt ertu örugg. Ef ekki áttu fótum þínum fjöri að launa.

Ég hneigi mig að sjálf­sögðu fyrir Sushi og hann gerir slíkt hið sama. Loks­ins hef ég séð hann, fugl­inn sem myndi alltaf vinna störu­keppni. Það eru for­rétt­indi en alls ekki sjálf­sögð mann­rétt­indi að fá að berja öll þessi ein­stöku dýr Afr­íku aug­um.

Þetta er þeirra land.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra, og Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Ætlar ekki að láta Seðlabankann afhenda sér gögn um ráðstöfun opinberra hagsmuna
Seðlabanki Íslands efur ekki viljað leggja mat á hagsmuni almennings af birtingu upplýsinga um þá sem fengu að nýta sér fjárfestingaleið hans né af því að stöðugleikasamnirnir við kröfuhafa verði gerðir opinberir.
Kjarninn 28. júní 2022
Kristrún Frostadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar.
Kristrún íhugar formannsframboð
Kristrún Frostadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, segist „íhuga alvarlega“ að bjóða sig fram til formanns á landsfundi flokksins í október. Logi Einarsson tilkynnti um miðjan júní að hann muni ekki bjóða sig fram að nýju.
Kjarninn 28. júní 2022
„Bleika húsið“, heilsugæsla sem þjónustar konur í Mississippi er eina heilsugæslan í ríkinu sem veitir þungunarrofsþjónustu. Henni verður að öllum líkindum lokað innan nokkurra daga.
Síðustu dagar „bleika hússins“ í Mississippi
Eigandi einu heilsugæslunnar í Mississippi sem veitir þungunarrofsþjónustu ætlar að halda ótrauð áfram, í öðru ríki ef þarf, eftir að Hæstiréttur Bandaríkjanna felldi rétt til þungunarrofs úr gildi.
Kjarninn 27. júní 2022
Á Fossvogsbletti 2 stendur einbýlishús og geymsluhúsnæði.
Borgin steig inn í 140 milljóna fasteignakaup í Fossvogsdal
Borgarráð Reykjavíkurborgar samþykkti á dögunum að nýta forkaupsrétt sinn að fasteignum á Fossvogsbletti 2. Fjárfestingafélag ætlaði að kaupa eignina á 140 milljónir og gengur borgin inn í þau viðskipti.
Kjarninn 27. júní 2022
Sífellt fleiri notendur kjósa að nálgast sjónvarpsþjónustu í gegnum aðrar leiðir en með leigu á myndlykli.
Enn dregst leiga á myndlyklum saman en tekjur vegna sjónvarps halda áfram að aukast
Tekjur fjarskiptafyrirtækja vegna sjónvarpsþjónustu hafa rokið upp á síðustu árum. Þær voru 3,8 milljarðar króna á árinu 2017 en 14,9 milljarðar króna í fyrra. Þorri nýrra tekna í fyrra var vegna sjónvarpsþjónustu.
Kjarninn 27. júní 2022
Hagstofan býst við að hagvöxtur verði enn kröftugri en spáð var í lok vetrar
Hagstofan býst við því að hagvöxtur verði 5,1 prósent á árinu og 2,9 prósent á næsta ári, samkvæmt nýrri þjóðhagsspá. Búist er við því að um 1,6 milljónir ferðamanna sæki landið heim í ár, en fyrri spá gerði ráð fyrir 1,4 milljónum ferðamanna.
Kjarninn 27. júní 2022
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir er utanríkisráðherra.
Telja að upplýsingar um fjölda sérstakra vegabréfa geti skaðað tengsl við önnur ríki
Utanríkisráðuneytið vill ekki segja hversu mörg sérstök vegabréf það hefur gefið út til útlendinga á grundvelli nýlegrar reglugerðar. Það telur ekki hægt að útiloka neikvæð viðbrögð ótilgreindra erlendra stjórnvalda ef þau frétta af vegabréfaútgáfunni.
Kjarninn 27. júní 2022
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Fjármálaráðuneytið segist ekki hafa yfirlit yfir fjársópseignirnar sem seldar voru leynilega
Fjármála- og efnahagsráðuneytið segist ekki hafa komið að ákvörðunum um ráðstöfun eigna sem féllu íslenska ríkinu í skaut vegna stöðugleikasamninga við kröfuhafa föllnu bankanna.
Kjarninn 27. júní 2022
Meira úr sama flokkiSunnudagar