Þrjár jákvæðar staðreyndir um bólusetningar til að peppa Felix Bergsson

Eikonomics hefur áhyggjur af bugun þjóðargersemar og gleðigjafa. Og reynir að hugga hann.

Auglýsing

Um dag­inn sá ég tíst sem þjóð­ar­ger­semin og gleði­gjaf­inn Felix Bergs­son sendi frá sér. Í því segir Fel­ix: „Æ hvað það væri nú gott að fá góðar fréttir um að bólu­efni sé á leið­inni. þetta gengur eitt­hvað svo hæææægt.” Í tíst­inu deilir hann svo mynd af covid.is sem sýnir hlut­fall bólu­settra eftir aldri. 

Felix Bergs­son, ég end­ur­tek Felix – jákvæðni hold­inu klædd – Bergs­son er að bug­ast á þessu heims­far­alds­á­standi. Felix – ég er alltaf í góðu skapi – Bergs­son hjólar á gjörð­inni. Felix – Gunni og Felix – Bergs­son er á síð­ustu metr­un­um, eins og við hin.

Bugun Felix er eitt­hvað sem þarf að laga. Ef ég á að vakna á morgn­ana og bursta tenn­urnar þá verð ég að vita að Felix Bergs­son sé ekki bug­að­ur. Ég þarf fólk eins og Felix til að halda sjálfum mér á flot­i. 

Felix og fólk sem deilir hans skap­gerð hefur haldið melónkól­ískara fólki eins og mér á floti í þessu ástandi. Og nú er hann hægt og smátt að bug­ast. Mín örlög eru sú að taka við róðr­in­um. Afbuga hann með einu afbug­un­ar­að­ferð­inni sem ég kann: Leið­rétt­ingu vænt­inga í gegnum tölur og töl­fræði.

Við erum í það minnsta ekki Nýja-­Sjá­land

Reyndar hefði ég alveg verið til í að Ísland hefði verið Nýja-­Sjá­land síð­ast­liðið ár. Það er nokkuð ljóst að þeir tóku rétta stefnu í að vernda heima­menn frá vírusnum, án þess að skerpa frelsi fólks of mik­ið. Sam­fé­lags­samn­ingur Íslands var annar og við völdum aðra leið, sem virt­ist alls ekki galin í mars á síð­asta ári og var það heldur ekki.

Við höfum þurft að þola smit, dauða, tak­mark­anir og almenn leið­indi tengd heims­far­aldr­inum og nú snýst allt um bólu­setn­ing­ar, einmitt hlut­inn sem er að buga Fel­ix.

Auglýsing
Rúmlega 11% íslensku þjóð­ar­innar hefur fengið í það minnsta eina sprautu. (Ein sprauta virð­ist gera heil­mikið gagn, þó betra sé að fá tvær.) 11% er því miður of lít­ið. Í Ísr­ael hafa um 60% fengið í það minnsta eina sprautu, rúm­lega fjórð­ungur Banda­ríkja­manna og um 42% allra Breta. 

Því má vel vera að Felix – eins og svo margir Íslend­ingar – hugsi með sér: „Af hverju getum við ekki verið Ísra­el? Banda­rík­in? Í það minnsta Bret­land?“

Við reyndum að vera Ísr­a­el. Kári gamli bretti upp á galla­ermarn­ar, tók upp far­síma og hringdi í félaga sína í Pfizer og spurði: „Megum við gera svona eins og Ísra­el?“. Og Pfizer sagði, „nei.“

Banda­ríkin fjár­festu um það bil einni íslenskri lands­fram­leiðslu í það að finna upp bólu­efni, auka fram­leiðslu­getu og koma bólu­efni á mark­að. Þannig gat rík­asta land í heimi komið sér upp nógu magni af bólu­efni á skömmum tíma. Til að tryggja að þetta gengi hratt fyrir sig settu Banda­ríkin líka algert bann við útflutn­ingi bólu­efn­is. Ísland býr hvorki yfir þeirri þekk­ingu, reynslu né fram­leiðslu­getu sem þarf til að finna upp bólu­efni og skella í spraut­ur. Því eru Banda­ríkin ekki bein­línis gott sam­an­burð­ar­land.

Svip­aða sögu er að segja af Bret­um. Þeir fjár­festu í sínum eig­in, nú þegar heimsklassa, lyfja­iðn­aði og pössuðu að inn­lend fram­leiðsla færi ekki úr landi. Módel sem ekki stóð Íslandi til boða.

Eina landið sem mér dettur í hug að sé í raun sam­bæri­legt Íslandi er gamla góða Nýja-­Sjá­land. Lítil eyja, lengst út í rass­gati, með eld­fjöll og jarð­skjálfta, nokkuð svip­aða menn­ingu, tak­mark­aðan lyfja­iðnað og svo gott sem algjör­lega upp á bólu­efna­inn­flutn­ing kom­in. Og þó þeir hafi staðið sig vel í að halda far­aldr­inum í skefj­um, þá er Nýja-­Sjá­land aðeins búið að bólu­setja um 0,5% þegna sinna. 

Þannig getur Felix kannski (von­and­i!) glaðst yfir því að við höfum þó fengið að vera með í sam­starfi Evr­ópu, sem hefur skilað sér þó í því að nú sé um 11% þjóð­ar­innar komin með vörn gegn þess­ari ömur­legu veiru.

Mynd 1: Fjöldi gef­inna bólu­efna­skammta á 100 íbúa á Íslandi og Nýja-­Sjá­landi

Mynd 1.

Heim­ild: Our World in Data

Ef COVID fer á flug þá höfum við nú þegar bjargað fullt af manns­lífum

Ég ætla aðeins að koma að graf­inu sem tók loftið úr Fel­ix. Grafið sýnir hlut­fall Íslend­inga sem eru bólu­settir eftir aldri. Grafið getur maður lesið á tvenna vegu.

Mynd 2: Hlut­fall bólu­settra Íslend­inga eftir aldri 

Mynd 2.

Heim­ild: covid.is

Með glasið hálft tómt getur maður lesið úr graf­inu að ofan að stærstur hluti þjóð­ar­innar sé enn ekki full­bólu­settur og langt sé í það að yngri hópar verði komnir með mótefni. Felix á fullan rétt á bugun sinni, aðeins um 7% Íslend­inga yfir 16 ára eru full­bólu­sett­ir. 

En ef glasið er hálf fullt þá má segja að fjöldi full­bólu­settra sem hlut­fall af mann­fjöld­anum sé kannski ekki það eina sem skiptir máli. Þess vegna ætla ég að doka aðeins við og segja ykkur frá Þýska­landi, sem eins og Ísland ein­beitti sér að bólu­setja eldri borg­ara á undan öðr­um. 

Rétt eins og Ísland hefur Þýska­land nú bólu­sett rúm­lega 80% á níræð­is­aldri og yfir, sem er aðeins lægra hlut­fall en á Íslandi. Grafið að neðan sýnir okkur viku­legan fjölda ein­stak­linga sem greinst hefur með COVID-19 á tíma­bil­inu 16. nóv­em­ber 2020 til 21. Mars 2021 í Þýska­land­i. 

  • Bláa línan sýnir þró­un­ina hjá ald­urs­hópnum 65-79 ára,
  • bleika línan sýnir þró­un­ina hjá þeim sem eru átta­tíu ára og eldri og 
  • svarta punkta­línan merkir þá viku sem bólu­setn­ing hófst í Þýska­landi.

Mynd 3: Viku­legur fjöldi greindra COVID-19 smita í Þýska­landi eftir ald­urs­hóp­um, fyrir og eftir að bólu­setn­ing hófst

Mynd 3.

Heim­ild: Robert Koch-Institut.

Ef bornar eru saman lín­urnar tvær þá er skýrt að sterk fylgni er á milli fjölda smita hópanna tveggja, framan af. Helsti mun­ur­inn var sá að fleiri greindust í eldri en yngri hópn­um. Þessi fylgni var afar sterk, þangað til að bólu­efnið fór að gera sitt. 

Í seinni hluta Jan­úar féll fjöldi greindra COVID-19 smita mikið hraðar í eldri hópn­um, sem byrjað var að bólu­setja, heldur en hjá unga fólk­inu (65-79 ára). Í febr­ú­ar, þegar fjöldi smita fór staðn­andi hjá óbólu­setta hópn­um, hélt fjölda greindra smita áfram að fækka í eldri hópnum og nú mars fer þeim ört fjölg­andi hjá 65-79 ára hópnum á meðan þau eru fá og fjölgar líti­lega hjá eldri borg­ur­um, sem flestir eru bólu­sett­ir.

Dán­ar­tíðni vegna COVID-19 í Þýska­landi hjá 80 ára og eldri er í kringum 23%. Í kringum 70% af öllum dauðs­föllum vegna COVID-19 áttu sér stað í hópi 80 ára og eldri. Nú er þriðja (fjórða? Fimmta? Ég er hættur að telja) bylgjan að skella á í Þýska­landi og vegna breska afbrigð­is­ins reikna sér­fræð­ingar með því að hún verði mikið verri en síð­asta bylgja. Og þó það sé eflaust rétt, þá mega Þjóð­verjar þakka fyrir það að hafa bólu­sett svo stóran hluta við­kvæm­asta hóps sam­fé­lags­ins. Því þó þeir séu stutt komnir á leið, þá þýður þetta að þrátt fyrir að rétt um 10% þjóð­ar­innar hafi fengið sína fyrstu sprautu þá munu lík­lega helm­ingi færri missa lífið í næstu bylgju en hefðu gert það ef ekk­ert bólu­efni væri til.

Á Íslandi hefur COVID-19 legið lengi í dvala en rumskar nú. Því getum við verið þakk­lát fyrir það að 97% allra ein­stak­linga yfir 79 ára (og 40% allra yfir sjö­tug­t!) hafa nú þegar verið bólu­sett­ir. Því er nokkuð ljóst að ef COVID-19 leggur landið undir sig þá mun mann­fallið í það minnsta vera helm­ingi – ef ekki marg­falt – minna en ef ekki hefði verið fyrir bólu­setn­ingu og vand­aða for­gangs­röðun henn­ar. 

Fel­ix, er farið að birta til? 

Í apríl hefst annar árs­fjórð­ungur

Í apríl komum við til með að ljúka því að bólu­setja þessa 14 þús­und ein­stak­linga yfir sjö­tugt sem enn ekki hafa fengið sprautu. Ef ég má draga á for­dæmi Þýska­lands, þá þýðir að sá hópur sem telur 90% allra dauðs­falla verði komin með ein­hverja vernd gegn COVID-19. 

Í apríl má einnig búast við því að um 100 milljón skammtar af bólu­efni verði afhentir í Evr­ópu. Í það minnsta 300 millj­ónir skammtar verða komnir í júní. Ef það gengur eftir þá ætti að vera hægt að gefa vel rúm­lega 70% allra Evr­ópu­búa sína fyrstu sprautu, þar á meðal Íslend­inga í sum­ar. Það hljómar fjar­stæðu­kennt í dag en þetta kem­ur. 

Ekki örvænta Fel­ix. Þrátt fyrir að leið­togar Evr­ópu hafi gert margt rangt, þá megum við þakka fyrir að fá að fljóta með. Ekki vildi ég vera einn á ára­bátnum í þessum ólgu­sjó bólu­efna sem stór­veldin berj­ast á. Við höfum einnig nú þegar bjargað fjölda manns­lífa, þökk sé skil­virkri úthlutun bólu­efna. Og einnig fer dag­inn að lengja fljót­lega. Stíflan fer að bresta og bólu­efni fer að flæða. Og von­andi verður lífið þá aftur eðli­legt.

En þangað til þarf ég Felix Bergs­son. Jákvæðan og pepp­að­an, því COVID-19 hefur nú þegar tekið of mikið frá okkur öllum og ég harð­neita að láta það líka taka góða skapið hans Fel­ix. Hækj­una sem við öll þurfum á þess­ari göngu­deild sem heim­ur­inn er orð­in.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Víðir Reynisson, Þórólfur Guðnason og Kamilla Rut Jósefsdóttir á upplýsingafundi dagsins.
Aukið bóluefnaframboð mun auka hraða bólusetninga á næstunni
Bóluefni Janssen verður dreift í næstu viku og 16 þúsund skammtar af AstraZeneca bóluefni eru á leiðinni frá Norðmönnum. Óljóst hvernig frumvarp um aðgerðir á landamærum verður endanlega afgreitt að sögn sóttvarnalæknis.
Kjarninn 21. apríl 2021
Skúli Skúlason og félagar hans eru áfram stærstu eigendur Play.
Hluthafalisti Play birtur – Hópur Skúla enn stærsti eigandinn
Í nýjum hluthafahópi flugfélagsins Play er að finna umsvifamikla einkafjárfesta, lífeyrissjóði og fagfjárfestingasjóði. Til stendur að skrá félagið á First North og gefa almenningi tækifæri á að kaupa.
Kjarninn 21. apríl 2021
Jóhannes Stefánsson er handhafi sænsku sjálfbærniverðlaunanna WIN WIN árið 2021.
Jóhannes Stefánsson í hóp með Kofi Annan og Al Gore
Uppljóstrarinn Jóhannes Stefánsson fær tæpar 15 milljónir króna í verðlaunafé fyrir að vinna sænsku sjálfbærniverðlaunin WIN WIN Gothenburg. Heimsþekkt fólk hefur hlotið þessi verðlaun á fyrri árum.
Kjarninn 21. apríl 2021
Peningum á Íslandi er áfram sem áður stýrt af körlum
Áttunda árið í röð framkvæmdi Kjarninn úttekt á því hver kynjahlutföll séu á meðal þeirra sem stýra peningum á Íslandi. Fyrirtækjunum sem úttektin náði til fjölgaði lítillega á milli ára og samsetning þeirra breyttist aðeins.
Kjarninn 21. apríl 2021
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Tæknivarpið - Apple kynnir skífur fyrir utangátta, nýjan iMac og iPad Pro
Kjarninn 21. apríl 2021
Stefán Jón Hafstein
Óttast um Elliðaárnar
Kjarninn 21. apríl 2021
Sigríður Á. Andersen sagði af sér sem dómsmálaráðherra vegna málsins
Enn ekki upplýst um kostnað ríkislögmanns vegna ólöglegrar skipunar dómara í Landsrétt
Kostnaður ríkissjóðs vegna þess að þáverandi dómsmálaráðherra sinnti ekki rannsóknarreglu stjórnsýslulaga þegar hún lagði fyrir Alþingi lista yfir dómara sem ætti að skipa við Landsrétt var 141 milljónir króna í lok síðasta árs. Hann er enn að aukast.
Kjarninn 21. apríl 2021
Armin Laschet og Annalena Baerbock. Telja má nánast öruggt að annað þeirra verði næsti kanslari Þýskalands.
Armin eða Annalena?
Sextugur karl og fertug kona eru talin þau einu sem möguleika eiga á að taka við af Angelu Merkel og verða næsti kanslari Þýskalands. Græningjar með Önnulenu Baerbock í fararbroddi eru á flugi í skoðanakönnunum.
Kjarninn 20. apríl 2021
Meira úr sama flokkiEikonomics