Víkingarnir koma! Ekki

Jón Gnarr tekur fyrir hina svokölluðu Íslandssögu í pistlaröð. Í sínum sjöunda pistli segir hann víkinga hafa verið jaðarhópa í samfélögum Skandinavíu og að meint víkingaarfleifð Íslendinga sé að mestu byggð á óskhyggju og lygasögum.

Auglýsing

Allt er óvíst um upp­runa orðs­ins vík­ing­ur. Það eru gamlar heim­ildir til um það og orðið kemur fyrir á rúna­steinum í Sví­þjóð en það hafði örugg­lega ekki þá merk­ingu þá sem það seinna fékk. Fólk á Norð­ur­löndum var löngu byrjað að sigla á milli staða áður en hin svo­kall­aða vík­inga­öld sem talin er hafa staðið frá 793-1066 hófst. Það er heldur óná­kvæmt að miða við þessi ártöl.

Ég held að orðið eigi sér mjög sak­leys­is­legt upp­haf og hafi verið notað um þá sem áttu sér ekk­ert fast heim­ili heldur flækt­ust um höfin á bát­kjæn­um. Bátar hafa aðal­lega verið not­aðir til fisk­veiða. Að eiga eða ráða yfir báti í fornöld hefur verið mjög krefj­andi verk sem krafð­ist sífelldrar athygli. Þessir bátar þurftu enda­laust við­hald til að halda þeim á floti og ólík­legt finnst mér að fólk hafi litið mikið af þeim.

En varla hafa allir bátar verið fiski­bát­ar. Sumir voru not­aðir til að ferja fólk og fénað milli staða og aðrir til að stunda verslun og við­skipti. Fólk var að sigla um og yfir Eystra­saltið og Norð­ur­sjó og upp­eftir ám og fljótum í alls­konar erinda­gjörð­um. Þetta hefur mjög lík­lega orðið lífs­stíll fyrir marga.

Þannig held ég að orðið hafi fyrst orðið til, yfir menn sem þvæld­ust um á bátum og sigldu milli staða og seldu og keyptu vörur sem þeir vissu að þeir gætu svo selt með hagn­aði ann­ars stað­ar. Ætli orðið vík­ingur hafi í upp­hafi ekki haft svip­aða merk­ingu og flæk­ing­ur, að leggj­ast í vík­ing svipað og að fara á flæk­ing? Þetta hefur auð­vitað ekki verið notað í þeirri nei­kvæðu merk­ingu sem orðið öðl­að­ist seinna.

Norð­ur­landa­búar hafa átt vin­sam­leg sam­skipti við nágranna sína framan af, verslun og við­skipti. Það er ljóst á heim­ildum um ofbeld­is­fullar árásir vík­ing­anna að fólk var ekki að sjá þá í fyrsta skipti og virð­ist hafa vitað hverjir þeir voru og hvaðan þeir komu. Eng­inn veit alveg af hverju þetta frið­sam­lega fólk sner­ist svona skyndi­lega til ofbeld­is­verka en það eru ýmsar kenn­ingar um það. Margt bendir til að ald­irnar fyrir vík­inga­tíma­bilið hafi veð­ur­far í Skand­in­avíu versnað mjög og kólnað og fólk hafi hrunið niður úr kulda og hungri. Ég hef líka heyrt þá kenn­ingu að fólk í Skand­in­avíu hafi fyrst byrjað að vopn­bú­ast til að verja sig fyrir ein­hverjum öðrum sem höfðu verið að ráð­ast á það.

Jað­ar­hópur

Eitt sem mér finnst líka mik­il­vægt að hafa í huga, þegar við hugsum um þetta tíma­bil, er að það var alls ekki almennur þorri eða meg­in­hluti fólks sem var að taka þátt í þessum grimmi­lega hern­aði. Þessi sjó­ræn­ingjakúltúr sem kenndur hefur verið við vík­inga virð­ist aðal­lega hafa verið bund­inn við ákveðin land­svæði í Nor­egi, Sví­þjóð og Dan­mörku frekar en öll löndin í heild. Það er algjör­lega fjar­stæðu­kennt að halda að öll Skand­in­avía hafi verið tengd þess­ari starf­semi með einum eða öðrum hætti. Það er lík­legra að meiri­hluti almenn­ings hafi ekki einu sinni vitað af þessu.

Auglýsing

Ég hef sagt það hér áður en þegar ég reyni að gera mér í hug­ar­lund eitt­hvað í dag sem væri sam­bæri­legt við vík­ing­ana detta mér helst í hug hryðju­verka­sam­tökin sem kenna sig við Íslamskt ríki. Þau eru vissu­lega ættuð frá Sýr­landi og hafa aðsetur þar en þau eru ekki ein­kenn­andi fyrir Sýr­land eða sýr­lend­inga. Með­lim­irnir eru margir útlend­ingar og umráða­svæði þeirra er aðeins brota­brot af land­inu öllu. Það að halda að allir skand­ína­var hafi verið vík­ingar er jafn til­hæfu­laust og úr lausu lofti gripið og ótti þeirra sem halda að flótta­fólk frá Sýr­landi hljóti að hafa ein­hver tengsl við hryðju­verka­menn.

Vík­ingar og hrun banka­kerf­is­ins

Þótt umsvif vík­ing­anna hafi verið mik­il, sér­stak­lega eft­irá að hyggja og eftir að fólk hefur rýnt mjög mikið og sér­stak­lega á þennan til­tekna kúlt­úr, þá var þetta samt frekar fámenn stétt, þótt orð­sporið væri mik­ið, og eig­in­lega jað­ar­hópur í sam­fé­lag­inu. Með sömu aðferða­fræði gætu ein­hverjir útlend­ingar haldið að allir íslend­ingar hefðu unnið í banka og verið útrás­ar­vík­ing­ar. Við vitum nátt­úr­lega að það er ekki rétt og ef ekki hefði verið fyrir okkar ágætu fjöl­miðla þá hefðu flest okkar ekk­ert vitað af þess­ari svoköll­uðu „út­rás“.

Fæst fólk á Íslandi telur sig bera ein­hverja per­sónu­lega ábyrgð á hruni banka­kerf­is­ins. Það hefur verið svipað á Norð­ur­lönd­um. Almenn­ingur á Norð­ur­löndum var fyrst og fremst frið­samt og vinnu­samt fólk. Það hélt þræla, fór illa með konur og átti það til að færa mann­fórnir við hátíð­leg tæki­færi en það var bara tíð­ar­and­inn frekar en ein­hver mann­vonska. Það var ekki full­komið fólk en lífs­bar­áttan var hörð og fólk gerði bara það sem það taldi nauð­syn­legt til að kom­ast af. Þetta fólk átti sér mjög merki­lega sögu og kúltúr. Það bjó til list­muni og samdi sögur og ljóð sem eru ein­stök á heims­mæli­kvarða. Þetta fólk bjó yfir merki­legri sigl­inga­kunn­áttu og verk­fræði og nátt­úru­fræði. Þetta var mjög merki­legt fólk sem byggði áhuga­verð sam­fé­lög. Að gefa ótíndum ribböldum allt kredit fyrir þeirra fram­lag er ekk­ert nema virð­ing­ar­leysi.

Þessi hern­að­ar­starf­semi vík­ing­anna stóð með hléum í rúmar tvær ald­ir. Þarna voru nokkrar árásir á sak­laust og varn­ar­laust fólk, umtals­verðar sigl­ing­ar, nokkrir bar­dagar sem líkt­ust helst gengja­stríðum og helst á Englandi en aðal­lega þræla­sala. Þræla­sala og man­sal var kjarn­inn í hag­kerfi vík­ing­anna og í því var mesta velt­an. Höf­uð­stöðvar þeirra voru á afmörk­uðum svæðum í Skand­in­avíu og seinna þar sem nú eru Úkra­ína og Rúss­land. Að fara í vík­ing var aðal­lega sum­ar­vinna en þeir héldu sig að mestu heima yfir vet­ur­inn.

Engin vík­inga­starf­semi á Íslandi

Ólíkt því sem oft og yfir­leitt er haldið fram þá voru aldrei neinir vík­ingar hér á landi með neina starf­semi. Ísland er allt of langt í burtu frá öllu öðru til að vera fýsi­legur kostur í slíka starf­semi. Bar­dagaglaðir og vit­firrtir menn höfðu ein­fald­lega ekk­ert hér að gera. Það er vel hugs­an­legt að ein­hverjir þeir smá­kóngar sem gerðu út á vík­ing ein­hvern hluta árs­ins hafi rekið ein­hverja starf­semi hér en þeir hafa ekki verið að senda her­menn sína hing­að. Til hvers hefðu þeir átt að gera það? Hvaða heil­vita maður hefði siglt hingað í fullum her­klæð­um? Eng­inn. Ísland var ein af þrælakistum vík­ing­anna og fólk var flutt hingað nauð­ugt og látið strita. Ekki hafa allir þeir þræla­hald­arar verið neinir vík­ingar heldur þótt þeir hafi kannski þóst vera það.

Ósk­hyggja og lyga­sögur

Það hafa ekki fund­ist á Íslandi neinar forn­minjar um vík­inga og ekki eitt ein­asta skip. Það er ein­hver reit­ingur af sverðum en ekk­ert í lík­ingu við allt það járna­drasl sem fund­ist hefur í Skand­in­av­íu. Hug­myndin um okkar glæsi­legu vík­ingaarf­leið er að mestu byggð á ósk­hyggju og lyga­sögum sem okkur hafa verið sagðar í gegnum tíð­ina. Það getur svosem hugs­ast að ein­hverjir fyrr­ver­andi vík­ingar eða ein­hverjir sem börð­ust í ein­hverjum bar­daga hafi hrak­ist hingað á flótta undan mönn­unum sem þeir töp­uðu fyr­ir.

Fræg­asti vík­ingur hinnar svoköll­uðu Íslands­sögu á að hafa verið Egill Skalla­gríms­son. Hann á að hafa haldið utan ungur maður og ekki snúið aftur heim fyrr en hann var orð­inn öld­ung­ur. Hann stóð aldrei í neinni vík­inga­starf­semi hér. Hafi hann ekki logið öllu um afrek sín á vík­inga­svið­inu þá fóru þau að minnsta kosti öll fram í útlönd­um. Það stað­festir sag­an.

Mér sýn­ist það alveg ljóst að land­nemar Íslands voru hvorki stór­huga bændur né hug­djarfir vík­ingar heldur frekar fórn­ar­lömb þeirra beggja, fólk sem var svipt frelsi sínu og neytt til að fara hingað og var kallað þrælar og ill­menni og látið strita hér. Ísland hent­aði hvorki til vík­inga­sigl­inga né land­bún­aðar bæði vegna land­fræði­legrar stöðu og veð­ur­fars. Allt tal um annað er ein­ungis til þess gert að breiða yfir sann­leik­ann.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorkell Helgason
Kosningakerfið þarf að bæta
Kjarninn 28. september 2021
Seðlabankinn stendur við Kalkofnsveg sem kenndur er við kalkofn sem þar var í notkun á síðari hluta 19. aldar.
Varaseðlabankastjórar gerast ritstjórar
Kalkofninn er nýr vettvangur fyrir greinar um verkefni og verksvið Seðlabanka Íslands sem finna má á vef bankans. Kalkofninum er ætlað að höfða til almennings, atvinnulífs, fjölmiðla og fræðasamfélags.
Kjarninn 28. september 2021
Árni Páll Árnason.
Árni Páll skipaður í stjórn Eftirlitsstofnunar EFTA
Fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar hefur gengt starfi varaframkvæmdastjóra Uppbyggingarsjóðs EES undanfarið. Hann hefur nú verið skipaður í stjórn ESA.
Kjarninn 28. september 2021
Þau fimm sem duttu inn á þing sem jöfnunarmenn síðdegis á sunnudag verða að óbreyttu þingmenn.
Listar yfir nýkjörna þingmenn sendir á yfirkjörstjórnir
Þeir fimm frambjóðendur sem duttu skyndilega inn á þing sem jöfnunarmenn eftir endurtalningu atkvæða í Norðvesturkjördæmi á sunnudag munu verða þingmenn á næsta kjörtímabili, nema Alþingi ákveði annað.
Kjarninn 28. september 2021
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans – 9. þáttur: „Íkarus virti ekki viðvörunarorðin og hélt af stað“
Kjarninn 28. september 2021
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra úthlutaði úr Matvælasjóði í liðinni viku.
Síldarvinnslan og félag í meirihlutaeigu Samherja fengu milljónir úr Matvælasjóði
Vel á sjötta hundrað milljóna var úthlutað úr Matvælasjóði fyrr í mánuðinum. Stór fyrirtæki í sjávarútvegi á borð við Síldarvinnsluna og Útgerðarfélag Reykjavíkur á meðal styrkþega.
Kjarninn 28. september 2021
Þórður Snær Júlíusson
Ný valdahlutföll og fleiri möguleikar leiða af sér öðruvísi ríkisstjórn
Kjarninn 28. september 2021
Vésteinn Ólason
Að láta allt dankast
Kjarninn 28. september 2021
Meira úr sama flokkiÁlit