Í þá tíð… Fyrsti raðmorðinginn eða fórnarlamb samsæris

Aðalsmaðurinn Gilles de Rais var stríðshetja í Hundrað ára stríðinu og barðist meðal annars við hlið Jóhönnu af Örk. Hann var hins vegar sakfelldur fyrir morð á 140 börnum, en á seinni tímum hefur örlað á nokkrum vafa á sekt hans.

Auglýsing
de rais í þátíð 13.10.2017

Af ein­hverri ástæðu vekja frá­sagnir af illsku upp ein­kenni­legar kenndir í fólki – ill­virki eru á ein­hvern ill­skýr­an­legan hátt heill­andi og for­vitni­leg. Þetta er ekki alfarið seinni tíma fyr­ir­bæri, heldur hafa óþokkar og níð­ingar fangað hugi manna í margar ald­ir.

Ein slík frá­sögn er sagan af franska að­als­mann­in­um Gil­les de Rais, sem fædd­ist árið 1405 inn í auð­uga ætt á Bretagneskaga. Eftir að hafa gegnt lyk­il­hlut­verki í liði Frakka í hund­rað ára stríð­inu voru bornar á hann sakir um að hafa rænt, mis­notað og myrt tugum barna. Fyrir það var hann sak­felldur og tek­inn af lífi, síðan þá hefur nafn hans verið sam­tvinnað glæp­unum sem hann var sak­felldur fyr­ir, en síð­ustu ára­tugi hafa margir gengið fram fyrir skjöldu til að hreinsa mann­orð de Rais.

Ætt­ar­laukur á frama­braut

Gil­les de Rais missti for­eldra sína ungur að aldri, en var fóstr­aður af afa sín­um. Fimmtán ára gam­all gekk de Rais að eiga aðals­mey eina af enn betri og rík­ari ætt­um, sem var níu árum eldri.

Auglýsing

Þetta voru ann­ars sér­stak­lega við­sjár­verðir tímar í sögu Bretagne og Frakk­lands alls. Hið svo­kall­aða Hund­rað ára stríð hafði staðið linnu­lítið milli Eng­lands og Frakk­lands frá árinu 1337, í fyrstu vegna deilna um til­kall til frönsku krún­unn­ar.

Piltur gat sér snemma gott orð fyrir her­kænsku og víg­fimi, en stökk fram í sviðs­ljósið aðeins sextán ára að aldri þegar hann lék lyk­il­hlut­verk í að frelsa Greifann af Bretagne úr haldi óvild­ar­manns í hér­að­inu. Upp úr því fékk hann boð um sæti við hirð rík­is­arfans (síðar Karls VII) og frá árinu 1427 var hann stjórn­andi við her kon­ungs. Þar vann hann sér ýmis­legt til frægð­ar, en hann þótti fífl­djarfur og ótta­laus á velli – sem telst jafnan til kosta allt fram að því augna­bliki að það gerir það bara alls ekki.

Á víg­velli með Jóhönnu af Örk

Allt virt­ist hins vegar ætla að ganga upp hjá de Rais, meira að segja þegar rík­is­arf­inn skip­aði hann árið 1429 til­sjón­ar­mann með tán­ings­stúlku frá Orléans sem hafði fengið manna­for­ráð í hern­um, Jóhönnu nokk­urri, síðar kenndri við Örk, og var við hlið hennar þegar lið undir for­ystu Jóhönnu vann merka sigra gegn Eng­lend­ing­um, meðal ann­ars við Orléans.

De Rais var gerður að Mar­skálki í franska hern­um, sem var mesti heiður sem hægt var að ná innan hers­ins. 

Eftir her­þjón­ustu

Eftir að Jóhanna af Örk og var brennd á báli fyrir villu­trú árið 1431 fór de Rais að draga sig í hlé í hern­aði og hann varði mestum tíma heima í kast­ala sín­um, Chateau Tiffauges, við að sólunda ætt­ar­auðnum í alls kyns prjál, upp­á­komur, tón­list og rit­verk. Meðal ann­ars lét hann reisa stærð­ar­innar kapellu, en leidd­ist líka út í fikt við dul­speki, gull­gerð og fjöl­kynngi.

Um þetta leyti fór að bera á sögum um brott­hvörf tuga barna í hér­að­inu í kring. De Rais var hins vegar ekki tek­inn höndum fyrr en árið 1440 eftir að hann hafði rænt presti nokkrum, í ótengdu máli. 

Dóm­ur­inn var ekki að taka á honum með neinum silki­hönskum heldur ákærði hann í fjöl­mörgum lið­um, meðal ann­ars fyrir villu­trú, barn­a­níð og morð á 140 börn­um. 

De Rais ját­aði svo á sig þá glæpi sem hann var sak­aður um en á bak við játn­ing­una lá hótun um sví­virði­legar pynt­ing­ar, og, það sem de Rais kveið ekki síð­ur, bann­fær­ingu.

Skemmst frá að segja var de Rais sak­felldur og tek­inn af lífi – hann var hengdur og brenndur sam­tímis – í októ­ber það sama ár í borg­inni Nantes, og við tóku 550 ár þar sem fáir voru til að bera brigður á dóminn, þrátt fyrir að svo hafi viljað til að dóm­ar­arnir sem kváðu upp dóm­inn hafi verið svo vel í sveit settir að eftir dauða de Rais féllu allar hans eignir þeim í skaut. 

Auk­in­heldur voru engin sönn­un­ar­gögn í mál­inu sem hönd á festi, engin alvöru vitni, engin lík og ekki neitt. 

Þegar komið var fram á tíunda ára­tug síð­ustu aldar var nokkur ferða­manna­iðn­aður tengdur kast­ala de Rais og meintum glæpum hans. Ferða­mála­yf­ir­völd í Bretagne vildu koma sögu hans á prent til að vekja enn frek­ari athygli, en rak í rogastans þeg­ar höf­und­ur­inn ­sem þau réðu skil­aði af sér bók þar sem sak­leysi de Rais var haldið fram.

Upp úr því spratt nokkur umræða og í fram­hald­inu var skip­aður eins konar gerð­ar­dóm­ur, sem komst árið 1992 að þeirri nið­ur­stöðu að de Rais hafi ekki verið sekur – eða alltjent að þær sann­anir sem fyrir lágu hafi ekki átt að nægja til að sak­fella hann. Þarna hafi annað og fleira legið að baki, einna helst andúð kirkj­unnar manna á honum og upp­á­tækjum hans, og ekki síst græðgi dóm­ar­anna í að kom­ast yfir eignir hans. 

Í þessu sam­hengi er oft vísað í „játn­ing­arn­ar“ sem rann­sókn­ar­rétt­ur­inn fékk upp úr fólki og hversu áreið­an­legar þær þykja í dag.

Vanga­veltur af þessu tagi gagn­ast de Rais sjálfum vit­an­lega ekki nokkuð og hann á enga afkom­endur sem tala máli hans, en það er með þetta eins og mörg önnur óhuggu­leg mál. Það liggur svo skrambi áhuga­verð saga þarna að baki.

Greinin birt­ist fyrst í Mann­lífi 12. októ­ber 2017.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eyþór Arnalds var oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Félag Eyþórs hagnaðist um 388,4 milljónir vegna afskriftar á láni frá Samherja
Eigið fé félags Eyþórs Arnalds fór úr því að vera neikvætt um 305 milljónir í að vera jákvætt um 83,9 milljónir í fyrra. Félag í eigu Samherja afskrifaði seljendalán sem veitt var vegna kaupa í útgáfufélagi Morgunblaðsins.
Kjarninn 4. október 2022
Neyðarúrræði en ekki neyðarástand
Fjöldahjálparstöð fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd hefur verið opnuð í skrifstofuhúsnæði í Borgartúni þar sem Vegagerðin var áður til húsa. Hægt verður að taka á móti 150 manns að hámarki og miðað er við að fólk dvelji ekki lengur en þrjár nætur.
Kjarninn 4. október 2022
Örn Bárður Jónsson
Um skjálífi og skjána
Kjarninn 4. október 2022
Þrjú félög voru skráð á markað í sumar. Þeirra stærst er Alvotech, sem var skráð á First North markaðinn í júní. Hér sést Róbert Wessman, stofnandi og stjórnarformaður félagsins, hringja inn fyrstu viðskipti með bréfin.
Virði skráðra félaga í Kauphöllinni lækkað um 254 milljarða króna á tveimur mánuðum
Það sem af er ári hefur Úrvalsvísitala Kauphallarinnar lækkað um 28,3 prósent. Hún hækkaði um rúmlega 20 prósent árið 2020 og 33 prósent í fyrra. Leiðrétting er að eiga sér stað á virði skráðra félaga.
Kjarninn 4. október 2022
Steingrímur J. Sigfússon
Einu sinni var Póstur og Sími
Kjarninn 4. október 2022
Svandís Svavarsdóttir er matvælaráðherra og fer með málefni sjávarútvegs.
Svandís boðar frumvarp um tengda aðila í sjávarútvegi á næsta ári
Samkvæmt lögum mega tengdir aðilar í sjávarútvegi ekki halda á meira en tólf prósent af úthlutuðum kvóta á hverjum tíma. Skiptar skoðanir eru um hvort mikil samþjöppun í sjávarútvegi sé í samræmi við þetta þak.
Kjarninn 4. október 2022
Ein orðan sem Plaun skartaði, en hún reyndist eftirlíking.
Tvöfaldur í roðinu
Hugo Plaun hefur lengi verið ein helsta stríðshetja Dana, og var vel skreyttur hermaður sem hitti fyrirmenni og sagði ótrúlegar sögur sínar víða. Fyrir nokkrum árum kom í ljós að Plaun laug öllu saman.
Kjarninn 4. október 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Tvöfaldur í roðinu
Kjarninn 4. október 2022
Meira úr sama flokkiÍ þá tíð...