Í þá tíð… Fyrsti raðmorðinginn eða fórnarlamb samsæris

Aðalsmaðurinn Gilles de Rais var stríðshetja í Hundrað ára stríðinu og barðist meðal annars við hlið Jóhönnu af Örk. Hann var hins vegar sakfelldur fyrir morð á 140 börnum, en á seinni tímum hefur örlað á nokkrum vafa á sekt hans.

Auglýsing
de rais í þátíð 13.10.2017

Af ein­hverri ástæðu vekja frá­sagnir af illsku upp ein­kenni­legar kenndir í fólki – ill­virki eru á ein­hvern ill­skýr­an­legan hátt heill­andi og for­vitni­leg. Þetta er ekki alfarið seinni tíma fyr­ir­bæri, heldur hafa óþokkar og níð­ingar fangað hugi manna í margar ald­ir.

Ein slík frá­sögn er sagan af franska að­als­mann­in­um Gil­les de Rais, sem fædd­ist árið 1405 inn í auð­uga ætt á Bretagneskaga. Eftir að hafa gegnt lyk­il­hlut­verki í liði Frakka í hund­rað ára stríð­inu voru bornar á hann sakir um að hafa rænt, mis­notað og myrt tugum barna. Fyrir það var hann sak­felldur og tek­inn af lífi, síðan þá hefur nafn hans verið sam­tvinnað glæp­unum sem hann var sak­felldur fyr­ir, en síð­ustu ára­tugi hafa margir gengið fram fyrir skjöldu til að hreinsa mann­orð de Rais.

Ætt­ar­laukur á frama­braut

Gil­les de Rais missti for­eldra sína ungur að aldri, en var fóstr­aður af afa sín­um. Fimmtán ára gam­all gekk de Rais að eiga aðals­mey eina af enn betri og rík­ari ætt­um, sem var níu árum eldri.

Auglýsing

Þetta voru ann­ars sér­stak­lega við­sjár­verðir tímar í sögu Bretagne og Frakk­lands alls. Hið svo­kall­aða Hund­rað ára stríð hafði staðið linnu­lítið milli Eng­lands og Frakk­lands frá árinu 1337, í fyrstu vegna deilna um til­kall til frönsku krún­unn­ar.

Piltur gat sér snemma gott orð fyrir her­kænsku og víg­fimi, en stökk fram í sviðs­ljósið aðeins sextán ára að aldri þegar hann lék lyk­il­hlut­verk í að frelsa Greifann af Bretagne úr haldi óvild­ar­manns í hér­að­inu. Upp úr því fékk hann boð um sæti við hirð rík­is­arfans (síðar Karls VII) og frá árinu 1427 var hann stjórn­andi við her kon­ungs. Þar vann hann sér ýmis­legt til frægð­ar, en hann þótti fífl­djarfur og ótta­laus á velli – sem telst jafnan til kosta allt fram að því augna­bliki að það gerir það bara alls ekki.

Á víg­velli með Jóhönnu af Örk

Allt virt­ist hins vegar ætla að ganga upp hjá de Rais, meira að segja þegar rík­is­arf­inn skip­aði hann árið 1429 til­sjón­ar­mann með tán­ings­stúlku frá Orléans sem hafði fengið manna­for­ráð í hern­um, Jóhönnu nokk­urri, síðar kenndri við Örk, og var við hlið hennar þegar lið undir for­ystu Jóhönnu vann merka sigra gegn Eng­lend­ing­um, meðal ann­ars við Orléans.

De Rais var gerður að Mar­skálki í franska hern­um, sem var mesti heiður sem hægt var að ná innan hers­ins. 

Eftir her­þjón­ustu

Eftir að Jóhanna af Örk og var brennd á báli fyrir villu­trú árið 1431 fór de Rais að draga sig í hlé í hern­aði og hann varði mestum tíma heima í kast­ala sín­um, Chateau Tiffauges, við að sólunda ætt­ar­auðnum í alls kyns prjál, upp­á­komur, tón­list og rit­verk. Meðal ann­ars lét hann reisa stærð­ar­innar kapellu, en leidd­ist líka út í fikt við dul­speki, gull­gerð og fjöl­kynngi.

Um þetta leyti fór að bera á sögum um brott­hvörf tuga barna í hér­að­inu í kring. De Rais var hins vegar ekki tek­inn höndum fyrr en árið 1440 eftir að hann hafði rænt presti nokkrum, í ótengdu máli. 

Dóm­ur­inn var ekki að taka á honum með neinum silki­hönskum heldur ákærði hann í fjöl­mörgum lið­um, meðal ann­ars fyrir villu­trú, barn­a­níð og morð á 140 börn­um. 

De Rais ját­aði svo á sig þá glæpi sem hann var sak­aður um en á bak við játn­ing­una lá hótun um sví­virði­legar pynt­ing­ar, og, það sem de Rais kveið ekki síð­ur, bann­fær­ingu.

Skemmst frá að segja var de Rais sak­felldur og tek­inn af lífi – hann var hengdur og brenndur sam­tímis – í októ­ber það sama ár í borg­inni Nantes, og við tóku 550 ár þar sem fáir voru til að bera brigður á dóminn, þrátt fyrir að svo hafi viljað til að dóm­ar­arnir sem kváðu upp dóm­inn hafi verið svo vel í sveit settir að eftir dauða de Rais féllu allar hans eignir þeim í skaut. 

Auk­in­heldur voru engin sönn­un­ar­gögn í mál­inu sem hönd á festi, engin alvöru vitni, engin lík og ekki neitt. 

Þegar komið var fram á tíunda ára­tug síð­ustu aldar var nokkur ferða­manna­iðn­aður tengdur kast­ala de Rais og meintum glæpum hans. Ferða­mála­yf­ir­völd í Bretagne vildu koma sögu hans á prent til að vekja enn frek­ari athygli, en rak í rogastans þeg­ar höf­und­ur­inn ­sem þau réðu skil­aði af sér bók þar sem sak­leysi de Rais var haldið fram.

Upp úr því spratt nokkur umræða og í fram­hald­inu var skip­aður eins konar gerð­ar­dóm­ur, sem komst árið 1992 að þeirri nið­ur­stöðu að de Rais hafi ekki verið sekur – eða alltjent að þær sann­anir sem fyrir lágu hafi ekki átt að nægja til að sak­fella hann. Þarna hafi annað og fleira legið að baki, einna helst andúð kirkj­unnar manna á honum og upp­á­tækjum hans, og ekki síst græðgi dóm­ar­anna í að kom­ast yfir eignir hans. 

Í þessu sam­hengi er oft vísað í „játn­ing­arn­ar“ sem rann­sókn­ar­rétt­ur­inn fékk upp úr fólki og hversu áreið­an­legar þær þykja í dag.

Vanga­veltur af þessu tagi gagn­ast de Rais sjálfum vit­an­lega ekki nokkuð og hann á enga afkom­endur sem tala máli hans, en það er með þetta eins og mörg önnur óhuggu­leg mál. Það liggur svo skrambi áhuga­verð saga þarna að baki.

Greinin birt­ist fyrst í Mann­lífi 12. októ­ber 2017.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þótt ferðamenn séu farnir að heimsækja Ísland í meira magni en í fyrra, og störfum í geiranum hafi samhliða fjölgað, er langur vegur að því að ferðaþjónustan skapi jafn mörg störf og hún gerði fyrir heimsfaraldur.
Langtímaatvinnuleysi 143 prósent meira en það var fyrir kórónuveirufaraldur
Þótt almennt atvinnuleysi sé komið niður í sömu hlutfallstölu og fyrir faraldur þá er atvinnuleysið annars konar nú. Þúsundir eru á tímabundnum ráðningastyrkjum og 44 prósent atvinnulausra hafa verið án vinnu í ár eða lengur.
Kjarninn 17. október 2021
Eiríkur Ragnarsson
Af hverju er aldrei neitt til í IKEA?
Kjarninn 17. október 2021
Karl Gauti Hjaltason er oddviti Miðflokksins í Suðvesturkjördæmi.
„Það er búið að eyðileggja atkvæðin í þessu kjördæmi“
Atkvæðin í kosningunum í Norðvesturkjördæmi „eru því miður ónýt,“ segir Karl Gauti Hjaltason, fyrrverandi sýslumaður og „vafaþingmaður“ Miðflokksins. „Það getur enginn í raun og veru treyst því að ekki hafi verið átt við þessi atkvæði“.
Kjarninn 17. október 2021
Gabby Petito
Verður morðið á Gabby Petito leyst á TikTok?
Margrét Valdimarsdóttir, doktor í afbrotafræði, segir enga ástæðu til að óttast breyttan veruleika við umfjöllun sakamála en mikilvægt sé að að gera greinarmun á sakamálum sem afþreyingu og lögreglurannsókn.
Kjarninn 17. október 2021
Lars Løkke fyrrverandi forsætisráðherra Danmerkur og formaður í Venstre.
Klækjarefurinn Lars Løkke ekki á förum úr pólitík
Þegar Lars Løkke Rasmussen sagði af sér formennsku í danska Venstre flokknum 2019 töldu margir að dagar hans í stjórnmálum yrðu brátt taldir. Skoðanakannanir benda til annars, nýstofnaður flokkur Lars Løkke nýtur talsverðs fylgis kjósenda.
Kjarninn 17. október 2021
Kornótta ljósmyndin sem vakti athygli á kjarabaráttu
Verkafólk hjá morgunkornsframleiðandanum Kelloggs segist ekki ætla að láta bjóða sér kjaraskerðingar og er komið í verkfall. Einn verkfallsvörðurinn varð nokkuð óvænt andlit baráttunnar.
Kjarninn 16. október 2021
Lestur Fréttablaðsins á leið undir 30 prósent og verðhækkanir á prentun blaða framundan
Frá byrjun árs 2018 hefur lestur Fréttablaðsins aukist á milli mánaða í fimm skipti en dalað 39 sinnum. Útgáfufélag blaðsins tapaði um 800 milljónum króna á árunum 2019 og 2020.
Kjarninn 16. október 2021
Bankarnir bjóða ekki lengur upp á lægstu vextina
Í byrjun árs í fyrra voru óverðtryggð lán 27,5 prósent af heildaríbúðalánum til heimila. Nú er hlutfallið komið yfir 50 prósent. Þessi breyting gæti stuðlað að því að Seðlabankinn þurfi ekki að hækka stýrivexti jafn skarpt til að slá á eftirspurn.
Kjarninn 16. október 2021
Meira úr sama flokkiÍ þá tíð...