Í þá tíð… Fyrsti raðmorðinginn eða fórnarlamb samsæris

Aðalsmaðurinn Gilles de Rais var stríðshetja í Hundrað ára stríðinu og barðist meðal annars við hlið Jóhönnu af Örk. Hann var hins vegar sakfelldur fyrir morð á 140 börnum, en á seinni tímum hefur örlað á nokkrum vafa á sekt hans.

Auglýsing
de rais í þátíð 13.10.2017

Af ein­hverri ástæðu vekja frá­sagnir af illsku upp ein­kenni­legar kenndir í fólki – ill­virki eru á ein­hvern ill­skýr­an­legan hátt heill­andi og for­vitni­leg. Þetta er ekki alfarið seinni tíma fyr­ir­bæri, heldur hafa óþokkar og níð­ingar fangað hugi manna í margar ald­ir.

Ein slík frá­sögn er sagan af franska að­als­mann­in­um Gil­les de Rais, sem fædd­ist árið 1405 inn í auð­uga ætt á Bretagneskaga. Eftir að hafa gegnt lyk­il­hlut­verki í liði Frakka í hund­rað ára stríð­inu voru bornar á hann sakir um að hafa rænt, mis­notað og myrt tugum barna. Fyrir það var hann sak­felldur og tek­inn af lífi, síðan þá hefur nafn hans verið sam­tvinnað glæp­unum sem hann var sak­felldur fyr­ir, en síð­ustu ára­tugi hafa margir gengið fram fyrir skjöldu til að hreinsa mann­orð de Rais.

Ætt­ar­laukur á frama­braut

Gil­les de Rais missti for­eldra sína ungur að aldri, en var fóstr­aður af afa sín­um. Fimmtán ára gam­all gekk de Rais að eiga aðals­mey eina af enn betri og rík­ari ætt­um, sem var níu árum eldri.

Auglýsing

Þetta voru ann­ars sér­stak­lega við­sjár­verðir tímar í sögu Bretagne og Frakk­lands alls. Hið svo­kall­aða Hund­rað ára stríð hafði staðið linnu­lítið milli Eng­lands og Frakk­lands frá árinu 1337, í fyrstu vegna deilna um til­kall til frönsku krún­unn­ar.

Piltur gat sér snemma gott orð fyrir her­kænsku og víg­fimi, en stökk fram í sviðs­ljósið aðeins sextán ára að aldri þegar hann lék lyk­il­hlut­verk í að frelsa Greifann af Bretagne úr haldi óvild­ar­manns í hér­að­inu. Upp úr því fékk hann boð um sæti við hirð rík­is­arfans (síðar Karls VII) og frá árinu 1427 var hann stjórn­andi við her kon­ungs. Þar vann hann sér ýmis­legt til frægð­ar, en hann þótti fífl­djarfur og ótta­laus á velli – sem telst jafnan til kosta allt fram að því augna­bliki að það gerir það bara alls ekki.

Á víg­velli með Jóhönnu af Örk

Allt virt­ist hins vegar ætla að ganga upp hjá de Rais, meira að segja þegar rík­is­arf­inn skip­aði hann árið 1429 til­sjón­ar­mann með tán­ings­stúlku frá Orléans sem hafði fengið manna­for­ráð í hern­um, Jóhönnu nokk­urri, síðar kenndri við Örk, og var við hlið hennar þegar lið undir for­ystu Jóhönnu vann merka sigra gegn Eng­lend­ing­um, meðal ann­ars við Orléans.

De Rais var gerður að Mar­skálki í franska hern­um, sem var mesti heiður sem hægt var að ná innan hers­ins. 

Eftir her­þjón­ustu

Eftir að Jóhanna af Örk og var brennd á báli fyrir villu­trú árið 1431 fór de Rais að draga sig í hlé í hern­aði og hann varði mestum tíma heima í kast­ala sín­um, Chateau Tiffauges, við að sólunda ætt­ar­auðnum í alls kyns prjál, upp­á­komur, tón­list og rit­verk. Meðal ann­ars lét hann reisa stærð­ar­innar kapellu, en leidd­ist líka út í fikt við dul­speki, gull­gerð og fjöl­kynngi.

Um þetta leyti fór að bera á sögum um brott­hvörf tuga barna í hér­að­inu í kring. De Rais var hins vegar ekki tek­inn höndum fyrr en árið 1440 eftir að hann hafði rænt presti nokkrum, í ótengdu máli. 

Dóm­ur­inn var ekki að taka á honum með neinum silki­hönskum heldur ákærði hann í fjöl­mörgum lið­um, meðal ann­ars fyrir villu­trú, barn­a­níð og morð á 140 börn­um. 

De Rais ját­aði svo á sig þá glæpi sem hann var sak­aður um en á bak við játn­ing­una lá hótun um sví­virði­legar pynt­ing­ar, og, það sem de Rais kveið ekki síð­ur, bann­fær­ingu.

Skemmst frá að segja var de Rais sak­felldur og tek­inn af lífi – hann var hengdur og brenndur sam­tímis – í októ­ber það sama ár í borg­inni Nantes, og við tóku 550 ár þar sem fáir voru til að bera brigður á dóminn, þrátt fyrir að svo hafi viljað til að dóm­ar­arnir sem kváðu upp dóm­inn hafi verið svo vel í sveit settir að eftir dauða de Rais féllu allar hans eignir þeim í skaut. 

Auk­in­heldur voru engin sönn­un­ar­gögn í mál­inu sem hönd á festi, engin alvöru vitni, engin lík og ekki neitt. 

Þegar komið var fram á tíunda ára­tug síð­ustu aldar var nokkur ferða­manna­iðn­aður tengdur kast­ala de Rais og meintum glæpum hans. Ferða­mála­yf­ir­völd í Bretagne vildu koma sögu hans á prent til að vekja enn frek­ari athygli, en rak í rogastans þeg­ar höf­und­ur­inn ­sem þau réðu skil­aði af sér bók þar sem sak­leysi de Rais var haldið fram.

Upp úr því spratt nokkur umræða og í fram­hald­inu var skip­aður eins konar gerð­ar­dóm­ur, sem komst árið 1992 að þeirri nið­ur­stöðu að de Rais hafi ekki verið sekur – eða alltjent að þær sann­anir sem fyrir lágu hafi ekki átt að nægja til að sak­fella hann. Þarna hafi annað og fleira legið að baki, einna helst andúð kirkj­unnar manna á honum og upp­á­tækjum hans, og ekki síst græðgi dóm­ar­anna í að kom­ast yfir eignir hans. 

Í þessu sam­hengi er oft vísað í „játn­ing­arn­ar“ sem rann­sókn­ar­rétt­ur­inn fékk upp úr fólki og hversu áreið­an­legar þær þykja í dag.

Vanga­veltur af þessu tagi gagn­ast de Rais sjálfum vit­an­lega ekki nokkuð og hann á enga afkom­endur sem tala máli hans, en það er með þetta eins og mörg önnur óhuggu­leg mál. Það liggur svo skrambi áhuga­verð saga þarna að baki.

Greinin birt­ist fyrst í Mann­lífi 12. októ­ber 2017.

Magnús Halldórsson
Svindlararnir mega ekki vinna
17. janúar 2018
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri Reykjavíkur og Gunnar Einarsson bæjarstjóri í Garðabæ.
Lægstu leikskólagjöldin í borginni en mest óánægja
Reykvíkingar greiða lægstu leikskólagjöldin en eru óánægðastir með þjónustuna. Í Garðabæ eru gjöldin hæst en íbúarnir ánægðastir allra með leikskólaþjónustu.
17. janúar 2018
Halldór Benjamín Þorbergsson er framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins.
Samtök atvinnulífsins gagnrýna Bjarna fyrir að vilja ekki lækka skatta
Framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins segir það „dapurlegt“ að Bjarni Benediktsson telji skattalækkanir ekki brýnar. Bjarni sagði á opnum fundi í gær að skattalækkanir væru ekki í kortunum.
17. janúar 2018
Skúli vill þriðja sætið hjá Samfylkingunni
Skúli Helgason sækist eftir þriðja sæti á framboðslista Samfylkingarinnar fyrir borgarstjórnarkosningarnar sem fram fara í maí. Hjálmar Sveinsson sat í því sæti listans árið 2014.
17. janúar 2018
Akureyri
Fólki af erlendum uppruna fjölgar mikið á Akureyri
Fólki með erlent ríkisfang á Akureyri fjölgaði um 23 prósent frá þriðja ársfjórðungi 2016 til þriðja ársfjórðungs 2017 eða úr 600 í 740 manns.
17. janúar 2018
Vilja selja lífeyrissjóðum í Arion innan mánaðar – bónusar greiddir út í apríl
Ráðgjafar Kaupþings reyna nú að fá íslenska lífeyrissjóði til að kaupa hlut í Arion banka. Reynt verður að skrá bankann á markað í vor. Starfsmenn Kaupþings fá á næstu mánuðum háa bónusa greidda fyrir hámörkun á virði eigna félagsins.
17. janúar 2018
Aðförin
Aðförin
Aðförin – AB mjólk og hrossaskítur
17. janúar 2018
Reykjavík neðst í þjónustukönnun Gallup
Reykjavíkurborg mælist langneðst í þjónustukönnun Gallup í samanburði við önnur sveitarfélög þegar kemur að þjónustu bæði leikskóla og grunnskóla, þjónustu við eldri borgara og þjónustu við fatlaða.
17. janúar 2018
Meira úr sama flokkiÍ þá tíð...