Rekstrarhagfræðingur ≠ Rekstrarhagfræðingur

Eiríkur Ragnarsson útskýrir muninn á míkró- og makró-hagfræði.

Auglýsing

Árið 2013 bjó ég í London og var í leit að með­leigj­anda. Vinur minn kom mér í sam­band við vin sinn, hag­fræð­ing­inn Ólaf Mar­geirs­son, og flutti Óli inn stuttu seinna. En þrátt fyrir það að við köllum okkur báðir hag­fræð­inga þá er oft haf á milli þess sem við pælum í. Ástæðan er sú að Óli er mak­ró- og ég er míkró-hag­fræð­ing­ur.

Óli var varla búinn að stíga yfir þrösk­uld­inn þegar hann kom sér að efn­inu og spurði mig hvort mér fynd­ist „að macro módel þyrftu að vera byggð á míkró grunn­i“. Ég ját­aði fyrir Óla að ég væri ryðg­aður í makró en teldi að mak­ró-hag­fræð­ing­ar, eins og míkró-hag­fræð­ing­ar, ættu að not­ast við þau módel sem best lýsa þeim raun­veru­leika sem þeir eru að reyna að skýra og skilja. Sam­búð okkar Óla var með besta móti, hag­fræð­i-lúða útgáfa af Big Bang The­ory.

En hver er mun­ur­inn á míkró- og mak­ró-hag­fræði? Í stuttu máli má segja að míkró-hag­fræð­ingar sér­hæfi sig í smærri ein­ingum hag­kerf­is­ins á meðan mak­ró-hag­fræð­ingar sér­hæfi sig í stærri ein­ing­um. Til dæmis pæla míkró-hag­fræð­ingar í því: af hverju konur borga meira fyrir hár­greiðslu en karlar; hvernig Bjarni og Katrín ættu ekki að nota kolefn­is­gjaldið; og hvaða áhrif sam­ein­ing ein­stakra fyr­ir­tækja getur haft á vel­ferð neyt­enda. Mak­ró-hag­fræð­ingar á hinn bóg­inn: skoða hvaða áhrif verð­trygg­ing hefur á verð­bólgu; spá fyrir um lands­fram­leiðslu; og þegar vel liggur á þeim ræða þeir meira að segja pen­ingag­lýju.

Auglýsing

Þetta eru þó bara örfá dæmi um hvað hag­fræð­ingar fást við, og þó svo að þessi dæmi láti það hljóma eins og við Óli séum úr tveimur ólíkum stéttum þá er það þannig að oft snert­ast fletir á míkró- og mak­ró-hag­fræð­inga. (báðir hópar fara meira og minna í gegnum sama grunn- og meist­ara­nám­ið, og skilj­ast leiðir okkar aðeins þegar við sér­hæfum okkur ann­að­hvort í dokt­ors­námi eða á vinnu­mark­aðn­um).

En eitt skilur þó míkró- og mak­ró-hag­fræð­inga að og er það íslenska þýð­ingin á nafni fyrra fags­ins (microeconomics) og ber fagið nafnið „rekstr­ar­hag­fræði“ á Íslandi. Sem er und­ar­legt þar sem orðið „smá“ hefur lítið með rekstur að gera og oft kemur rekstur ekki neitt við sögu þess sem míkró-hag­fræð­ingar gera.

Þessi þýð­ing hefur haft það í för með sér að slatti af fólki með rekstr­ar­menntun (MBA, við­skipta­fræði og o.s.frv.) hafa í gegnum tíð­ina titlað sig sem rekstr­ar­hag­fræð­inga. Tvö aug­ljós­ustu dæmin um þetta eru Frosti Sig­ur­jóns­son, fyrr­ver­andi for­stjóri Nýherja og sér­fræð­ingur um rekst­ur, og Halla Tóm­as­dóttir, fyrrum for­seta­fram­bjóð­andi og sér­fræð­ingur um rekst­ur. Þau titla sig bæði rekstr­ar­hag­fræð­inga á íslensku útgáfu heima­síðna sinna (Halla hér og Frosti hér), en hvergi á ensku útgáfu síðna þeirra kalla þau sig „microeconomist“. Sem kemur kannski ekki á óvart þar sem þau eru bæði við­skipta, en ekki hag­fræði, mennt­uð.

En kannski er ekki rekstr­ar­sér­fræð­ingum að kenna að þeir kalli sig rekstr­ar­hag­fræð­inga. Það er eftir allt mikið meira gríp­andi að kalla sig rekstr­ar­hag­fræð­ing heldur en rekstr­ar­sér­fræð­ing. Og liggur sökin þá einnig hjá þeim sem fyrst datt í hug að þýða orðið „smá“ sem „rekst­ur“.

Þessi rang­þýð­ing hefur gert það að verkum að íslenskir míkró-hag­fræð­ingar (eins og höf­und­ur) hafa á tímum orðið svo­lítið abbó út í mak­ró-hag­fræð­inga. Íslenska þýð­ingin á orð­inu macroeconomics er nefni­lega þjóð­hag­fræði. Og þó svo að það sé pínu und­ar­leg þýð­ing, þá er þýð­ingin nógu sterk til þess að þeir sem ekki eru hag­fræð­ing­ar, eins og til dæmis sér­fræð­ingar í þjóð­mál­um, kalla sig ekki þjóð­hag­fræð­inga.

En, ég missi samt ekki svefn yfir þessu. Lausnin sem míkró-hag­fræð­ingar höfum er ein­föld: við sleppum því bara að kalla okkur rekstr­ar­hag­fræð­inga og höldum okkur við ensku slett­una eða köllum okkur bara hag­fræð­inga. Við ættum að geta lifað með því svo lengi sem við þurfum ekki að vinna mörg þeirra ómögu­legu verka sem mak­ró-hag­fræð­ingar glíma við, eins og að reyna að spá fyrir um verð­bólgu þrjú ár fram í tím­ann.

Þeim mun lengra sem Seðlabanki Íslands reynir að spá fyrir um verðbólgu fram í tímann þeim mun ónákvæmari verður spáin.

Heim­ild: Pen­inga­mál Seðla­bank­ans. 

Útskýr­ing: Fyrstu þrjá árs­fjórð­ung­ana er spá SÍ nokkuð nákvæm. En þegar bank­inn reynir að spá lengra fram í tím­ann eykst villan í spá þeirra. Þetta kemur svo sem ekki á óvart þar sem verk­efnið er nán­ast ómögu­legt. Því er höf­undur feg­inn að vera míkró-hag­fræð­ing­ur.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ingrid Kuhlman
Hefur þú of miklar áhyggjur?
Kjarninn 4. apríl 2020
Fjörutíu og fimm manns eru innilggjandi á sjúkrahúsi vegna COVID-19 sýkingar.
Virkum smitum fækkar milli daga í fyrsta sinn
Fimmtíu og þrjú ný COVID-19 smit hafa verið staðfest hér. Samkvæmt nýjustu tölum á vefnum Covid.is batnaði fleirum af sjúkdómnum í gær en greindust og er það í fyrsta skipti frá því að faraldurinn hófst hér á landi sem það gerist.
Kjarninn 4. apríl 2020
Mesta endurkoma í stuðningi við ríkisstjórn frá upphafi mælinga
Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur bætt við sig 11,2 prósentustigum í stuðningi frá því í lok febrúar. Það er mesta stökk upp á við í stuðningi sem ríkisstjórn hefur tekið. Ríkisstjórnarflokkarnir njóta þess þó ekki í fylgi.
Kjarninn 4. apríl 2020
„Núna er heil þjóð og í raun allur heimurinn í einu og sama liðinu“
Vilborg Arna Gissurardóttir hefur í leiðöngrum sínum sýnt fádæma þrautseigju og úthald. Hún segir umburðarlyndi lykilinn að því að komast á áfangastað, hvort sem hann er tindur hæsta fjalls heims eða dagurinn sem kórónuveiran kveður.
Kjarninn 4. apríl 2020
Helgi Hrafn Gunnarsson
Sönnunarbyrði yfirvalda
Kjarninn 4. apríl 2020
Hægt að banna arðgreiðslur banka og koma í veg fyrir endurkaup á hlutabréfum
Seðlabankinn ætlast til þess að viðskiptabankar nýti ekki það 350 milljarða króna svigrúm sem þeim hefur verið veitt með því að afnema eiginfjárauka til að greiða út arð. Fjármálaeftirlit hans getur bannað arðgreiðslur við ákveðnar aðstæður.
Kjarninn 4. apríl 2020
Neftóbakssala ÁTVR hefur dregist saman um 66 þúsund dósir það sem af er ári
Heildsala ÁTVR á íslensku neftóbaki dróst saman um 32 prósent, eða 3,3 tonn, á fyrstu þremur mánuðum ársins miðað við söluna á sama tímabili í fyrra. Innfluttir tóbakslausir níkótínpúðar virðast vera að sópa til sín markaðshlutdeild.
Kjarninn 3. apríl 2020
Hjúkrunarfræðingar fá áfram greiðslur sem þeir áttu að missa um síðustu mánaðarmót
Vaktaálagsaukinn sem leggst ofan á laun hjúkrunarfræðinga, en var aflagður um nýliðin mánaðarmót með þeim afleiðingum að laun þeirra lækkuðu umtalsvert, hefur verið framlengdur.
Kjarninn 3. apríl 2020
Meira úr sama flokkiEikonomics