Rekstrarhagfræðingur ≠ Rekstrarhagfræðingur

Eiríkur Ragnarsson útskýrir muninn á míkró- og makró-hagfræði.

Auglýsing

Árið 2013 bjó ég í London og var í leit að með­leigj­anda. Vinur minn kom mér í sam­band við vin sinn, hag­fræð­ing­inn Ólaf Mar­geirs­son, og flutti Óli inn stuttu seinna. En þrátt fyrir það að við köllum okkur báðir hag­fræð­inga þá er oft haf á milli þess sem við pælum í. Ástæðan er sú að Óli er mak­ró- og ég er míkró-hag­fræð­ing­ur.

Óli var varla búinn að stíga yfir þrösk­uld­inn þegar hann kom sér að efn­inu og spurði mig hvort mér fynd­ist „að macro módel þyrftu að vera byggð á míkró grunn­i“. Ég ját­aði fyrir Óla að ég væri ryðg­aður í makró en teldi að mak­ró-hag­fræð­ing­ar, eins og míkró-hag­fræð­ing­ar, ættu að not­ast við þau módel sem best lýsa þeim raun­veru­leika sem þeir eru að reyna að skýra og skilja. Sam­búð okkar Óla var með besta móti, hag­fræð­i-lúða útgáfa af Big Bang The­ory.

En hver er mun­ur­inn á míkró- og mak­ró-hag­fræði? Í stuttu máli má segja að míkró-hag­fræð­ingar sér­hæfi sig í smærri ein­ingum hag­kerf­is­ins á meðan mak­ró-hag­fræð­ingar sér­hæfi sig í stærri ein­ing­um. Til dæmis pæla míkró-hag­fræð­ingar í því: af hverju konur borga meira fyrir hár­greiðslu en karlar; hvernig Bjarni og Katrín ættu ekki að nota kolefn­is­gjaldið; og hvaða áhrif sam­ein­ing ein­stakra fyr­ir­tækja getur haft á vel­ferð neyt­enda. Mak­ró-hag­fræð­ingar á hinn bóg­inn: skoða hvaða áhrif verð­trygg­ing hefur á verð­bólgu; spá fyrir um lands­fram­leiðslu; og þegar vel liggur á þeim ræða þeir meira að segja pen­ingag­lýju.

Auglýsing

Þetta eru þó bara örfá dæmi um hvað hag­fræð­ingar fást við, og þó svo að þessi dæmi láti það hljóma eins og við Óli séum úr tveimur ólíkum stéttum þá er það þannig að oft snert­ast fletir á míkró- og mak­ró-hag­fræð­inga. (báðir hópar fara meira og minna í gegnum sama grunn- og meist­ara­nám­ið, og skilj­ast leiðir okkar aðeins þegar við sér­hæfum okkur ann­að­hvort í dokt­ors­námi eða á vinnu­mark­aðn­um).

En eitt skilur þó míkró- og mak­ró-hag­fræð­inga að og er það íslenska þýð­ingin á nafni fyrra fags­ins (microeconomics) og ber fagið nafnið „rekstr­ar­hag­fræði“ á Íslandi. Sem er und­ar­legt þar sem orðið „smá“ hefur lítið með rekstur að gera og oft kemur rekstur ekki neitt við sögu þess sem míkró-hag­fræð­ingar gera.

Þessi þýð­ing hefur haft það í för með sér að slatti af fólki með rekstr­ar­menntun (MBA, við­skipta­fræði og o.s.frv.) hafa í gegnum tíð­ina titlað sig sem rekstr­ar­hag­fræð­inga. Tvö aug­ljós­ustu dæmin um þetta eru Frosti Sig­ur­jóns­son, fyrr­ver­andi for­stjóri Nýherja og sér­fræð­ingur um rekst­ur, og Halla Tóm­as­dóttir, fyrrum for­seta­fram­bjóð­andi og sér­fræð­ingur um rekst­ur. Þau titla sig bæði rekstr­ar­hag­fræð­inga á íslensku útgáfu heima­síðna sinna (Halla hér og Frosti hér), en hvergi á ensku útgáfu síðna þeirra kalla þau sig „microeconomist“. Sem kemur kannski ekki á óvart þar sem þau eru bæði við­skipta, en ekki hag­fræði, mennt­uð.

En kannski er ekki rekstr­ar­sér­fræð­ingum að kenna að þeir kalli sig rekstr­ar­hag­fræð­inga. Það er eftir allt mikið meira gríp­andi að kalla sig rekstr­ar­hag­fræð­ing heldur en rekstr­ar­sér­fræð­ing. Og liggur sökin þá einnig hjá þeim sem fyrst datt í hug að þýða orðið „smá“ sem „rekst­ur“.

Þessi rang­þýð­ing hefur gert það að verkum að íslenskir míkró-hag­fræð­ingar (eins og höf­und­ur) hafa á tímum orðið svo­lítið abbó út í mak­ró-hag­fræð­inga. Íslenska þýð­ingin á orð­inu macroeconomics er nefni­lega þjóð­hag­fræði. Og þó svo að það sé pínu und­ar­leg þýð­ing, þá er þýð­ingin nógu sterk til þess að þeir sem ekki eru hag­fræð­ing­ar, eins og til dæmis sér­fræð­ingar í þjóð­mál­um, kalla sig ekki þjóð­hag­fræð­inga.

En, ég missi samt ekki svefn yfir þessu. Lausnin sem míkró-hag­fræð­ingar höfum er ein­föld: við sleppum því bara að kalla okkur rekstr­ar­hag­fræð­inga og höldum okkur við ensku slett­una eða köllum okkur bara hag­fræð­inga. Við ættum að geta lifað með því svo lengi sem við þurfum ekki að vinna mörg þeirra ómögu­legu verka sem mak­ró-hag­fræð­ingar glíma við, eins og að reyna að spá fyrir um verð­bólgu þrjú ár fram í tím­ann.

Þeim mun lengra sem Seðlabanki Íslands reynir að spá fyrir um verðbólgu fram í tímann þeim mun ónákvæmari verður spáin.

Heim­ild: Pen­inga­mál Seðla­bank­ans. 

Útskýr­ing: Fyrstu þrjá árs­fjórð­ung­ana er spá SÍ nokkuð nákvæm. En þegar bank­inn reynir að spá lengra fram í tím­ann eykst villan í spá þeirra. Þetta kemur svo sem ekki á óvart þar sem verk­efnið er nán­ast ómögu­legt. Því er höf­undur feg­inn að vera míkró-hag­fræð­ing­ur.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ásta Logadóttir, Lárus S. Guðmundsson og Ólafur Hjálmarsson
Þétting byggðar – Lýðheilsa og lífsgæði
Kjarninn 31. október 2020
Steingrímur J. Sigfússon hættir
Forseti Alþingis mun ekki vera í framboði í næstu þingkosningum. Það verður í fyrsta sinn frá 1978 sem hann verður ekki í framboði til Alþingis.
Kjarninn 31. október 2020
Benedikt Gíslason, bankastjóri Arion banka.
Arion banki búinn að höfða mál gegn Fjármálaeftirlitinu
Fjármálaeftirlit Seðlabankans sektaði Arion banka um tæpar 88 milljónir króna í sumar. Ástæðan var sú að upplýsingar um fyrirhugaðar fjöldauppsagnir í bankanum birtust í fjölmiðlum. Arion banki vill að ákvörðunin verði ógild.
Kjarninn 31. október 2020
Þorsteinn Már Baldvinsson, annar forstjóri Samherja, er stjórnarformaður Síldarvinnslunnar.
Eigið fé Síldarvinnslunnar nú 50 milljarðar króna
Síldarvinnslan hefur verið dugleg við að kaupa upp aflaheimildir síðust ár. Hún er að uppistöðu í eigu Samherja og fjölskyldufyrirtækis annars forstjóra Samherja. Saman halda útgerðir sem tengjast forstjórum Samherja á um 20 prósent af öllum kvóta.
Kjarninn 31. október 2020
Kristján Þór Júlíusson sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra lét Katrínu Jakobsdóttir forsætisráðherra vita af málinu eftir að ráðuneyti hans fékk ábendingu um það.
Kristján Þór upplýsti Katrínu um samskipti skrifstofustjóra við Stjórnartíðindi
Sjávarútvegsráðherra upplýsti forsætisráðherra um það í júlímánuði síðastliðnum að í júlí í fyrra hefði þáverandi skrifstofustjóri ráðuneytis hans átt samskipti við Stjórnartíðindi og látið fresta birtingu nýrra laga um laxeldi, sem kom fyrirtækjunum vel.
Kjarninn 31. október 2020
Jeff Bezos forstjóri Amazon
Metfjórðungur hjá Amazon
Tekjur Amazon á síðustu þremur mánuðum voru rúmlega fjórum sinnum meiri en landsframleiðsla Íslands í fyrra.
Kjarninn 30. október 2020
Guðni Bergsson er formaður KSÍ.
Íslandsmótið í knattspyrnu flautað af – efstu liðin krýnd Íslandsmeistarar
Valur er Íslandsmeistari í knattspyrnu karla og Breiðablik Íslandsmeistari kvenna.
Kjarninn 30. október 2020
Þríeykið og aðrir sérfróðir viðbragðsaðilar njóta yfirburðatrausts hjá Íslendingum – en á bilinu 94-96 prósenst segjast treysta því að fá áreiðanlegar upplýsingar um veirufjárann þaðan.
Íslendingar treysta sérfróðum yfirvöldum og fjölmiðlum vel í tengslum við COVID-19
Vinnuhópur þjóðaröryggisráðs um upplýsingaóreiðu í tengslum við COVID-19 hefur skilað af sér skýrslu. Þar kemur m.a. fram að traust til þríeykisins og annarra sérfróðra yfirvalda er afgerandi og traust til innlendra fjölmiðla sömuleiðis mjög mikið.
Kjarninn 30. október 2020
Meira úr sama flokkiEikonomics