Fimm spurningar í kjölfar bresku þingkosninganna

Theresu May mistókst að auka við meirihluta íhaldsmanna á breska þinginu. Kosningaúrslitin breyta stöðunni í breskum stjórnmálum í aðdraganda Brexit-viðræðnanna.

Það verða engin vistaskipti í bústað forsætisráðherra Bretlands við Downingstræti 10 í kjölfar kosninganna. Theresa May stýrir búinu áfram en er þó búin að gera leikinn örlítið flóknari fyrir sig og stuðningsmenn sína.
Það verða engin vistaskipti í bústað forsætisráðherra Bretlands við Downingstræti 10 í kjölfar kosninganna. Theresa May stýrir búinu áfram en er þó búin að gera leikinn örlítið flóknari fyrir sig og stuðningsmenn sína.
Auglýsing

Breski íhalds­flokk­ur­inn tap­aði meiri­hluta sínum á þingi í þing­kosn­ing­unum í Bret­landi í gær. Það var þvert á vænt­ingar Ther­esu May, for­manns flokks­ins og for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, sem hafði boðað til kosn­ing­anna til þess að styrkja umboð sitt og rík­is­stjórnar íhalds­flokks­ins fyrir Brex­it-við­ræð­urnar sem hefj­ast síðar í þessum mán­uði.

May boð­aði til kosn­ing­anna 19. apríl síð­ast­lið­inn. Í til­tölu­lega stuttri kosn­inga­bar­áttu hugð­ist May og hennar teymi láta kosn­ing­arnar snú­ast um útgöngu Bret­lands úr Evr­ópu­sam­band­inu og þannig treysta umboð rík­is­stjórnar sinnar í breska þing­inu vegna þeirra fjöl­mörgu laga­breyt­inga sem þurfa að fara fyrir þingið í kjöl­far Brex­it.

Þá taldi hún að sterk­ari staða sín heima í Bret­landi myndi nýt­ast sem vopn í við­ræð­unum við Evr­ópu­sam­bandið (ESB) þar sem samið verður um skil­mála og fram­hald sam­starfs Bret­lands og ESB.

En það fór allt í vaskinn.

Auglýsing

Hvað klikk­aði?

Strax á fyrstu metrum kosn­inga­bar­átt­unnar varð ljóst að Brexit yrði aldrei það kjöl­festu­mál kosn­ing­anna sem ákveðið hafði verið að láta kosn­inga­bar­áttu „Camp May“ snú­ast um. Auk þess var May sjálfri helst teflt fram og atkvæði með íhalds­flokknum áttu að þýða atkvæði með Ther­esu May.

Jeremy Corbyn getur glaðst yfir betri úrslitum en Verkamannaflokkurinn gat vænst eftir. Hann er hins vegar enn í stjórnarandstöðu og ekki er útlit fyrir að hann verði forsætisráðherra í bráð. Þingsætaaukningin í kosninunum nú er sú mesta fyrir Verkamannaflokkinn í áratugi.Verka­manna­flokkn­um, undir stjórn Jer­emy Cor­byn, tókst að snúa kosn­inga­bar­áttu May á haus. Stefnu­yf­ir­lýs­ing verka­manna­flokks­ins varð aðal­málið í kosn­inga­bar­átt­unni og verka­manna­flokk­ur­inn sótti á í skoð­ana­könn­un­um.

Tvær mann­skæðar hryðju­verka­árásir í Bret­landi breyttu einnig gangi kosn­inga­bar­átt­unnar sem fjall­aði á síð­ustu metr­unum helst um örygg­is­mál og hvernig hægt væri að koma í veg fyrir slík ódæð­is­verk. May-liðar áttu erfitt með að svara fyrir nið­ur­skurð til lög­gæslu­mála sem varð þegar Ther­esa May var inn­an­rík­is­ráð­herra.

Nið­ur­staða kosn­ing­anna varð sú að eng­inn flokkur hlaut hreinan meiri­hluta atkvæða. Í Bret­landi er það kallað „hung parli­ament“, þe. kosn­ing­arnar skil­uðu engum sig­ur­veg­ara og nið­ur­staðan „hangir í lausu loft­i“.

Hver verða næstu skref?

Ther­esa May hefur þegar fundað með Elísa­betu II Eng­lands­drottn­ingu og óskað eftir umboði til þess að mynda nýja minni­hluta­stjórn íhalds­flokks­ins. Lýð­ræð­is­legi sam­bands­flokk­ur­inn í Norð­ur­-Ír­landi hefur sam­þykkt að ræða sam­starf við íhalds­menn um að verja minni­hluta­stjórn­ina falli og kjósa með lyk­il­málum svo þau fái fram­gang.

Ekki verður um eig­in­lega sam­steypu­stjórn að ræða (eins og þegar David Cameron og Nick Clegg mynd­uðu stjórn saman árið 2010) heldur hafa norð­ur­-írskir sam­band­sinnar sam­þykkt að standa með May í erf­iðum mál­um.

Sam­an­lagður þing­manna­fjöldi þess­ara flokka dugar til þess að mynda meiri­hluta á þingi, en það munar bara tveimur þing­sæt­um. Verk­efni Ther­esu May í Brex­it-við­ræð­unum heima fyrir er þess vegna orðið mun flókn­ara en það var áður en hún boð­aði til kosn­ing­anna.

Theresa May flutti ræðu í kjördæmi sínu í nótt eftir að úrslitin höfðu verið kunngjörð þar. Þá þegar höfðu íhaldsmenn sett sig í samband við sambandssinna í Norður-Írlandi.

Hvað þýðir nið­ur­staðan fyrir Brex­it?

Bret­land mun ganga úr Evr­ópu­sam­band­inu þrátt fyrir þennan kosn­inga­ó­sigur sitj­andi rík­is­stjórn­ar. Allt bendir til þess að Ther­esa May verði áfram for­sæt­is­ráð­herra í minni­hluta­stjórn og hefur þess vegna enn umboð til þess að leiða útgöngu­við­ræð­urn­ar.

Í kosn­inga­bar­átt­unni var aðeins einn flokkur sem bauð fram á lands­vísu sem lof­aði að efna til nýrrar þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu um Brex­it. Það voru frjáls­lyndir demókratar sem hlutu aðeins 12 sæti á þing­inu. Jer­emy Cor­byn, leið­togi Verka­manna­flokks­ins næst stærsta flokks­ins á breska þing­inu eftir kosn­ing­arn­ar, hafði lýst því yfir að hann mundi virða nið­ur­stöðu þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­unnar í fyrra og leiða við­ræður um útgöngu úr ESB hlyti hann til þess umboð.

May boð­aði til þess­ara kosn­inga til þess að efla meiri­hluta sinn á þing­inu og tryggja þannig umboð sitt til þess að leiða við­ræð­urnar um útgöngu úr ESB. Það þótti mik­il­vægt enda þarf að greiða atkvæði um fjöl­marg­ar, og veiga­miklar, laga­breyt­ingar í tengslum við Brex­it. Jafn­framt átti stærri meiri­hluti á þingi að nýt­ast sem vopn í samn­inga­við­ræð­unum við ráða­menn í Brus­sel.

Ljóst er að nið­ur­staða kosn­ing­anna flækir útgöngu­ferlið nokkuð og setur áætl­anir Ther­esu May í nokkuð upp­nám. Í ræðu sinni fyrir utan Down­ingstræti 10 í hádeg­inu í dag, að loknum fundi sínum með drottn­ing­unni, lagði May áherslu á að í krafti flestra þing­sæta allra flokka væri íhalds­flokk­ur­inn eini stjórn­tæki flokk­ur­inn í Bret­landi.

Hvað þýðir nið­ur­staðan fyrir sjálf­stæði Skotlands?

Skoski þjóð­ar­flokk­ur­inn tap­aði 21 þing­sæti á breska þing­inu í kosn­ing­unum í gær og eru nú með 35. Flokk­ur­inn fékk sína lang­bestu kosn­ingu í kosn­ing­unum 2015; Hlaut þá 56 sæti. Í sögu­legu sam­hengi er kosn­ing flokks­ins í kosn­ing­unum í gær nokkuð góð. En þegar litið er á stöð­una nánar eru nið­ur­stöð­urnar nokkur von­brigði.

Nicola Sturgeon grét þegar talið var úr kjörkössunum.Á und­an­förnum árum hefur Skotum gengið vel að koma sjálf­stæði sínu á dag­skrá stjórn­valda í London. Árið 2014 sam­þykkti David Camer­on, þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, að halda þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu í Skotlandi um sjálf­stæði. Skotar völdu hins vegar að vera áfram í sam­bands­rík­inu Bret­landi. Í kjöl­far Brex­it-­at­kvæða­greiðsl­unnar fyrir um ári síðan komst krafan um sjálf­stæði á nýjan leik í umræð­una, enda hafði meiri­hluti Skota valið að vera áfram í Evr­ópu­sam­band­inu.

Þrýst­ing­ur­inn á stjórn Ther­esu May var orð­inn mik­ill í vet­ur. Við­búið er að slag­kraftur sjálf­stæð­is­bar­átt­unnar verði minni nú, þegar þjóð­ar­flokkur Skota hefur færri þing­menn í London.

Ástæður þess eru marg­þætt­ar. Fyrir það fyrsta þá tap­aði skoski þjóð­ar­flokk­ur­inn flestum þing­sætum sínum til íhalds­manna í Skotlandi. Meðal þeirra sem töp­uðu sætum sínum til íhalds­ins voru þeir Angus Robert­son og Alex Salmond. Robert­son hafði verið leið­togi þing­flokks­ins á breska þing­inu og Salmond er fyrr­ver­andi for­maður þjóð­ar­flokks­ins.

Nicola Stur­ge­on, leið­togi skoska þjóð­ar­flokks­ins, var ekki í kjöri í þing­kosn­ing­un­um. Hún var hins vegar von­svikin eftir að talið hafði verið úr kjör­köss­un­um. Hún sagð­ist ætla að íhuga stöð­una vand­lega og kynna næstu skref á næst­unni.

Hvernig er breska kosn­inga­kerfið frá­brugðið því íslenska?

Til breska þings­ins er kosið í svoköll­uðum ein­menn­ings­kjör­dæm­um. Kjör­dæmin eru jafn­mörg og þing­sæt­in, 650, og í hverju kjör­dæmi er aðeins einn þing­maður kjör­inn.

Sá fram­bjóð­andi nær kjöri sem fær flest atkvæði. Ekki þarf að ná meiri­hluta atkvæða heldur aðeins fleiri atkvæði en aðrir ein­stakir fram­bjóð­end­ur.

Í þessu kerfi getur farið svo að þing­manna­fjöldi flokka sé ekki í neinu sam­ræmi við hlut­falls­legan stuðn­ing við flokka. Eins og sést á nið­ur­stöðum kosn­ing­anna í gær þá hlutu íhalds­menn um 49 pró­sent þing­sæta en aðeins 42 pró­sent atkvæða.

Á Íslandi eru 63 þing­menn valdir í sex kjör­dæmum og mis­margir þing­menn koma úr mis­mun­andi kjör­dæm­um.

Skipting þingsæta

Hér er skipt­ing þing­sæta á breska þing­inu eftir kosn­ing­arnar þegar öll þing­sæti nema eitt hefur verið skip­að.

  • Íhalds­flokk­ur­inn – 318 (-12)
  • Verka­manna­flokk­ur­inn – 261 (+31)
  • Frjáls­lyndir demókratar (LD) – 12 (+3)
  • Skoski þjóð­ar­flokk­ur­inn (SNP) – 35 (-19)
  • Lýð­ræð­is­legi sam­bandsfl. (DUP) – 10 (+2)
  • Sjálf­stæð­is­flokkur Bret­lands (UKIP) – 0 (0)
  • Græn­ingjar – 1 (0)
  • Aðrir – 12

326 sæti þarf til þess að ná hreinum meiri­hluta á breska þing­inu. Kosn­inga­þátt­taka var 68,7 pró­sent kjör­gengra. Það er besta kosn­inga­þátt­taka í breskum þing­kosn­ingum í 20 ár.

Met­fjöldi kven­kyns þing­manna var kjör­inn í kosn­ing­unum í gær.

Útgöngu­spár sem gerðar voru í gær og kynntar í gær­kvöldi sýndu mjög svip­aða nið­ur­stöðu og úrslit kosn­ing­anna urðu svo. Íhalds­flokk­ur­inn fékk örfáum sætum meira í kosn­ing­unum sjálf­um, sem gerir það að verkum að hægt er að mynda minni­hluta­stjórn með stuðn­ingi lýð­ræð­is­lega sam­bands­flokks­ins.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Nichole Leigh Mosty
Kvennafrídagur 2020 og nokkra staðreyndir um stöðu kvenna af erlendum uppruna á Íslandi
Leslistinn 24. október 2020
Óléttan sem allir þrá en enginn þorir enn að fagna
Það treystir sér varla nokkur maður að segja það upphátt. Þó að hún sé mikil um sig. Þyngri á sér en venjulega. Þó að hún sé einmitt á réttum aldri. En, er hvíslað í þröngum hópi, getur það mögulega verið að hún sé ólétt?
Kjarninn 24. október 2020
Yfirlitsmynd yfir fyrirhugað framkvæmdasvæði. Guli kassinn og blái þríhyrningurinn afmarka svæði 1. og 2. áfanga.
Vilja virkja vindinn á Mosfellsheiði
Ef áætlanir Zephyr Iceland ganga eftir munu 30 vindmyllur, um 200 MW að heildarafli, rísa á Mosfellsheiði. Fjölmargar hugmyndir að vindorkuverum bárust verkefnisstjórn rammaáætlunar en Zephyr telur óljóst að vindorka eigi þar heima.
Kjarninn 24. október 2020
Silja Dögg Gunnarsdóttir
Ostur í dulargervi
Kjarninn 24. október 2020
Íslands-Færeyja straumurinn (IFSJ) er sýndur með dökk fjólubláum lit á kortinu.
Uppgötvuðu hafstraum og kenna hann við Ísland
Norskir vísindamenn hafa borið kennsl á nýtt fyrirbæri í hafinu sem hefur umtalsverð áhrif á loftslag á okkar norðlægu slóðum. Hafstraumurinn hefur fengið nafnið Íslands-Færeyja brekkustraumurinn (e. Iceland-Faroe Slope Jet).
Kjarninn 24. október 2020
Már Guðmundsson, fyrrverandi seðlabankastjóri
Segir endurbata í ferðaþjónustu vera hröðustu leiðina úr kreppunni
Fyrrverandi seðlabankastjóri telur að aukin virkni ferðaþjónustunnar sé fljótvirkasta leiðin til að ná viðsnúningi í hagkerfinu.
Kjarninn 24. október 2020
Nasistar, rasistar, fasistar og hvíthettir – eða kannski bara einn stór misskilningur?
Viðbrögð lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu við fánamálinu hafa verið afgerandi – en embættið styður ekki með neinum hætti hatursorðræðu eða merki sem ýta undir slíkt. Það hefur þó ekki verið nóg til að lægja öldurnar á samfélagsmiðlum.
Kjarninn 24. október 2020
Meirihluti borgarstjórnar stendur á bak við þá sýn sem birtist í tillögunum að breyttu aðalskipulagi fram til ársins 2040.
Borgaryfirvöld vilja meiri borg og færri bíla
Borgaryfirvöld hafa kynnt breytingar á aðalskipulagi Reykjavíkur, sem framlengja núgildandi skipulag til ársins 2040. Háleit markmið eru sett um byggingu 1.000 íbúða á ári að meðaltali, alls rúmlega 24 þúsund talsins til 2040 ef vöxtur verður kröftugur.
Kjarninn 24. október 2020
Meira eftir höfundinnBirgir Þór Harðarson
Meira úr sama flokkiErlent