Fimm spurningar í kjölfar bresku þingkosninganna

Theresu May mistókst að auka við meirihluta íhaldsmanna á breska þinginu. Kosningaúrslitin breyta stöðunni í breskum stjórnmálum í aðdraganda Brexit-viðræðnanna.

Það verða engin vistaskipti í bústað forsætisráðherra Bretlands við Downingstræti 10 í kjölfar kosninganna. Theresa May stýrir búinu áfram en er þó búin að gera leikinn örlítið flóknari fyrir sig og stuðningsmenn sína.
Það verða engin vistaskipti í bústað forsætisráðherra Bretlands við Downingstræti 10 í kjölfar kosninganna. Theresa May stýrir búinu áfram en er þó búin að gera leikinn örlítið flóknari fyrir sig og stuðningsmenn sína.
Auglýsing

Breski íhalds­flokk­ur­inn tap­aði meiri­hluta sínum á þingi í þing­kosn­ing­unum í Bret­landi í gær. Það var þvert á vænt­ingar Ther­esu May, for­manns flokks­ins og for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, sem hafði boðað til kosn­ing­anna til þess að styrkja umboð sitt og rík­is­stjórnar íhalds­flokks­ins fyrir Brex­it-við­ræð­urnar sem hefj­ast síðar í þessum mán­uði.

May boð­aði til kosn­ing­anna 19. apríl síð­ast­lið­inn. Í til­tölu­lega stuttri kosn­inga­bar­áttu hugð­ist May og hennar teymi láta kosn­ing­arnar snú­ast um útgöngu Bret­lands úr Evr­ópu­sam­band­inu og þannig treysta umboð rík­is­stjórnar sinnar í breska þing­inu vegna þeirra fjöl­mörgu laga­breyt­inga sem þurfa að fara fyrir þingið í kjöl­far Brex­it.

Þá taldi hún að sterk­ari staða sín heima í Bret­landi myndi nýt­ast sem vopn í við­ræð­unum við Evr­ópu­sam­bandið (ESB) þar sem samið verður um skil­mála og fram­hald sam­starfs Bret­lands og ESB.

En það fór allt í vaskinn.

Auglýsing

Hvað klikk­aði?

Strax á fyrstu metrum kosn­inga­bar­átt­unnar varð ljóst að Brexit yrði aldrei það kjöl­festu­mál kosn­ing­anna sem ákveðið hafði verið að láta kosn­inga­bar­áttu „Camp May“ snú­ast um. Auk þess var May sjálfri helst teflt fram og atkvæði með íhalds­flokknum áttu að þýða atkvæði með Ther­esu May.

Jeremy Corbyn getur glaðst yfir betri úrslitum en Verkamannaflokkurinn gat vænst eftir. Hann er hins vegar enn í stjórnarandstöðu og ekki er útlit fyrir að hann verði forsætisráðherra í bráð. Þingsætaaukningin í kosninunum nú er sú mesta fyrir Verkamannaflokkinn í áratugi.Verka­manna­flokkn­um, undir stjórn Jer­emy Cor­byn, tókst að snúa kosn­inga­bar­áttu May á haus. Stefnu­yf­ir­lýs­ing verka­manna­flokks­ins varð aðal­málið í kosn­inga­bar­átt­unni og verka­manna­flokk­ur­inn sótti á í skoð­ana­könn­un­um.

Tvær mann­skæðar hryðju­verka­árásir í Bret­landi breyttu einnig gangi kosn­inga­bar­átt­unnar sem fjall­aði á síð­ustu metr­unum helst um örygg­is­mál og hvernig hægt væri að koma í veg fyrir slík ódæð­is­verk. May-liðar áttu erfitt með að svara fyrir nið­ur­skurð til lög­gæslu­mála sem varð þegar Ther­esa May var inn­an­rík­is­ráð­herra.

Nið­ur­staða kosn­ing­anna varð sú að eng­inn flokkur hlaut hreinan meiri­hluta atkvæða. Í Bret­landi er það kallað „hung parli­ament“, þe. kosn­ing­arnar skil­uðu engum sig­ur­veg­ara og nið­ur­staðan „hangir í lausu loft­i“.

Hver verða næstu skref?

Ther­esa May hefur þegar fundað með Elísa­betu II Eng­lands­drottn­ingu og óskað eftir umboði til þess að mynda nýja minni­hluta­stjórn íhalds­flokks­ins. Lýð­ræð­is­legi sam­bands­flokk­ur­inn í Norð­ur­-Ír­landi hefur sam­þykkt að ræða sam­starf við íhalds­menn um að verja minni­hluta­stjórn­ina falli og kjósa með lyk­il­málum svo þau fái fram­gang.

Ekki verður um eig­in­lega sam­steypu­stjórn að ræða (eins og þegar David Cameron og Nick Clegg mynd­uðu stjórn saman árið 2010) heldur hafa norð­ur­-írskir sam­band­sinnar sam­þykkt að standa með May í erf­iðum mál­um.

Sam­an­lagður þing­manna­fjöldi þess­ara flokka dugar til þess að mynda meiri­hluta á þingi, en það munar bara tveimur þing­sæt­um. Verk­efni Ther­esu May í Brex­it-við­ræð­unum heima fyrir er þess vegna orðið mun flókn­ara en það var áður en hún boð­aði til kosn­ing­anna.

Theresa May flutti ræðu í kjördæmi sínu í nótt eftir að úrslitin höfðu verið kunngjörð þar. Þá þegar höfðu íhaldsmenn sett sig í samband við sambandssinna í Norður-Írlandi.

Hvað þýðir nið­ur­staðan fyrir Brex­it?

Bret­land mun ganga úr Evr­ópu­sam­band­inu þrátt fyrir þennan kosn­inga­ó­sigur sitj­andi rík­is­stjórn­ar. Allt bendir til þess að Ther­esa May verði áfram for­sæt­is­ráð­herra í minni­hluta­stjórn og hefur þess vegna enn umboð til þess að leiða útgöngu­við­ræð­urn­ar.

Í kosn­inga­bar­átt­unni var aðeins einn flokkur sem bauð fram á lands­vísu sem lof­aði að efna til nýrrar þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu um Brex­it. Það voru frjáls­lyndir demókratar sem hlutu aðeins 12 sæti á þing­inu. Jer­emy Cor­byn, leið­togi Verka­manna­flokks­ins næst stærsta flokks­ins á breska þing­inu eftir kosn­ing­arn­ar, hafði lýst því yfir að hann mundi virða nið­ur­stöðu þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­unnar í fyrra og leiða við­ræður um útgöngu úr ESB hlyti hann til þess umboð.

May boð­aði til þess­ara kosn­inga til þess að efla meiri­hluta sinn á þing­inu og tryggja þannig umboð sitt til þess að leiða við­ræð­urnar um útgöngu úr ESB. Það þótti mik­il­vægt enda þarf að greiða atkvæði um fjöl­marg­ar, og veiga­miklar, laga­breyt­ingar í tengslum við Brex­it. Jafn­framt átti stærri meiri­hluti á þingi að nýt­ast sem vopn í samn­inga­við­ræð­unum við ráða­menn í Brus­sel.

Ljóst er að nið­ur­staða kosn­ing­anna flækir útgöngu­ferlið nokkuð og setur áætl­anir Ther­esu May í nokkuð upp­nám. Í ræðu sinni fyrir utan Down­ingstræti 10 í hádeg­inu í dag, að loknum fundi sínum með drottn­ing­unni, lagði May áherslu á að í krafti flestra þing­sæta allra flokka væri íhalds­flokk­ur­inn eini stjórn­tæki flokk­ur­inn í Bret­landi.

Hvað þýðir nið­ur­staðan fyrir sjálf­stæði Skotlands?

Skoski þjóð­ar­flokk­ur­inn tap­aði 21 þing­sæti á breska þing­inu í kosn­ing­unum í gær og eru nú með 35. Flokk­ur­inn fékk sína lang­bestu kosn­ingu í kosn­ing­unum 2015; Hlaut þá 56 sæti. Í sögu­legu sam­hengi er kosn­ing flokks­ins í kosn­ing­unum í gær nokkuð góð. En þegar litið er á stöð­una nánar eru nið­ur­stöð­urnar nokkur von­brigði.

Nicola Sturgeon grét þegar talið var úr kjörkössunum.Á und­an­förnum árum hefur Skotum gengið vel að koma sjálf­stæði sínu á dag­skrá stjórn­valda í London. Árið 2014 sam­þykkti David Camer­on, þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, að halda þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu í Skotlandi um sjálf­stæði. Skotar völdu hins vegar að vera áfram í sam­bands­rík­inu Bret­landi. Í kjöl­far Brex­it-­at­kvæða­greiðsl­unnar fyrir um ári síðan komst krafan um sjálf­stæði á nýjan leik í umræð­una, enda hafði meiri­hluti Skota valið að vera áfram í Evr­ópu­sam­band­inu.

Þrýst­ing­ur­inn á stjórn Ther­esu May var orð­inn mik­ill í vet­ur. Við­búið er að slag­kraftur sjálf­stæð­is­bar­átt­unnar verði minni nú, þegar þjóð­ar­flokkur Skota hefur færri þing­menn í London.

Ástæður þess eru marg­þætt­ar. Fyrir það fyrsta þá tap­aði skoski þjóð­ar­flokk­ur­inn flestum þing­sætum sínum til íhalds­manna í Skotlandi. Meðal þeirra sem töp­uðu sætum sínum til íhalds­ins voru þeir Angus Robert­son og Alex Salmond. Robert­son hafði verið leið­togi þing­flokks­ins á breska þing­inu og Salmond er fyrr­ver­andi for­maður þjóð­ar­flokks­ins.

Nicola Stur­ge­on, leið­togi skoska þjóð­ar­flokks­ins, var ekki í kjöri í þing­kosn­ing­un­um. Hún var hins vegar von­svikin eftir að talið hafði verið úr kjör­köss­un­um. Hún sagð­ist ætla að íhuga stöð­una vand­lega og kynna næstu skref á næst­unni.

Hvernig er breska kosn­inga­kerfið frá­brugðið því íslenska?

Til breska þings­ins er kosið í svoköll­uðum ein­menn­ings­kjör­dæm­um. Kjör­dæmin eru jafn­mörg og þing­sæt­in, 650, og í hverju kjör­dæmi er aðeins einn þing­maður kjör­inn.

Sá fram­bjóð­andi nær kjöri sem fær flest atkvæði. Ekki þarf að ná meiri­hluta atkvæða heldur aðeins fleiri atkvæði en aðrir ein­stakir fram­bjóð­end­ur.

Í þessu kerfi getur farið svo að þing­manna­fjöldi flokka sé ekki í neinu sam­ræmi við hlut­falls­legan stuðn­ing við flokka. Eins og sést á nið­ur­stöðum kosn­ing­anna í gær þá hlutu íhalds­menn um 49 pró­sent þing­sæta en aðeins 42 pró­sent atkvæða.

Á Íslandi eru 63 þing­menn valdir í sex kjör­dæmum og mis­margir þing­menn koma úr mis­mun­andi kjör­dæm­um.

Skipting þingsæta

Hér er skipt­ing þing­sæta á breska þing­inu eftir kosn­ing­arnar þegar öll þing­sæti nema eitt hefur verið skip­að.

  • Íhalds­flokk­ur­inn – 318 (-12)
  • Verka­manna­flokk­ur­inn – 261 (+31)
  • Frjáls­lyndir demókratar (LD) – 12 (+3)
  • Skoski þjóð­ar­flokk­ur­inn (SNP) – 35 (-19)
  • Lýð­ræð­is­legi sam­bandsfl. (DUP) – 10 (+2)
  • Sjálf­stæð­is­flokkur Bret­lands (UKIP) – 0 (0)
  • Græn­ingjar – 1 (0)
  • Aðrir – 12

326 sæti þarf til þess að ná hreinum meiri­hluta á breska þing­inu. Kosn­inga­þátt­taka var 68,7 pró­sent kjör­gengra. Það er besta kosn­inga­þátt­taka í breskum þing­kosn­ingum í 20 ár.

Met­fjöldi kven­kyns þing­manna var kjör­inn í kosn­ing­unum í gær.

Útgöngu­spár sem gerðar voru í gær og kynntar í gær­kvöldi sýndu mjög svip­aða nið­ur­stöðu og úrslit kosn­ing­anna urðu svo. Íhalds­flokk­ur­inn fékk örfáum sætum meira í kosn­ing­unum sjálf­um, sem gerir það að verkum að hægt er að mynda minni­hluta­stjórn með stuðn­ingi lýð­ræð­is­lega sam­bands­flokks­ins.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
„Nú þurfa Íslendingar að gyrða sig í brók“
Fíknigeðlæknir segir að nú þurfi Íslendingar að gyrða sig í brók svo að hið sama verði ekki upp á teningnum á Íslandi og í Bandaríkjunum varðandi ofnotkun ópíóíða.
Kjarninn 26. október 2021
Á meðal þeirra sakborninga sem setið hafa á bak við lás og slá í Nambíu frá því undir lok árs 2019 er Bernhard Esau, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra landsins.
Tvö mál orðin að einu í Namibíu
Í nýju ákæruskjali í sameinuðu sakamáli vegna Fishrot-skandalsins í Namibíu eru engir Íslendingar á meðal sakborninga, en alls eru 10 manns og 18 félög sökuð um margvísleg brot í tengslum við kvótaviðskipti Samherja í landinu.
Kjarninn 26. október 2021
Þjóðhættir
Þjóðhættir
Þjóðhættir – Gamla höfnin í Reykjavík, örverur, kombucha og súrdeig
Kjarninn 26. október 2021
Gagnrýnir aðstöðuleysi fyrir ungmenni í Laugardalnum
Borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins segir að ungmenni í Laugardal þurfi alvöru aðstöðu til íþróttaiðkunar „ekki fleiri vinnuhópa eða góðar hugmyndir á blaði“.
Kjarninn 26. október 2021
Stefán Jón Hafstein sendifulltrúi með orðið á veffundinum í dag.
Ísland lýsir yfir vilja til að halda áfram að styðja við úttekt FAO
Sendifulltrúi Íslands lýsti því yfir á veffundi Alþjóðamatvælastofnunarinnar (FAO) að Ísland vildi halda áfram að styðja við framkvæmd rannsóknarverkefnis sem lýtur að viðskiptaháttum útgerða í þróunarlöndum.
Kjarninn 25. október 2021
Rósa Bjarnadóttir
Enn eitt stefnulaust ár
Kjarninn 25. október 2021
Skortur er á steypu í landinu þessa stundina, samkvæmt framkvæmdastjóra Sementsverksmiðjunnar.
Sementsskortur á landinu
Hrávöruskortur í Evrópu hefur leitt til þess að innflutningur á sementi hefur dregist mikið saman á síðustu vikum. Framkvæmdastjóri Sementsverksmiðjunnar segir að það sé áskorun fyrir fyrirtækið að standa við skuldbindingarnar sínar.
Kjarninn 25. október 2021
Aðalsteinn Kjartansson, blaðamaður á Stundinni, og Árni Guðmundsson, framkvæmdastjóri Gildis.
Framkvæmdastjóri Gildis neitar að mæta á fund um Init-málið
Framkvæmdastjóri Gildis hafði áður fallist á boð um að koma á fund Eflingar um Init-málið en samkvæmt stéttarfélaginu dró hann það til baka þegar honum var tilkynnt að Aðalsteinn Kjartansson blaðamaður yrði fundarstjóri.
Kjarninn 25. október 2021
Meira eftir höfundinnBirgir Þór Harðarson
Meira úr sama flokkiErlent