Bára Huld Beck

Tekur minna en mánuð að hefja flugrekstur PLAY

Forstjóri og eigandi PLAY segja að þeir séu ekki að stefna á heimsyfirráð en búast við því að félagið nái stærri markaðshlutdeild en WOW air náði á fyrstu árum sinnar starfsemi. Í ríkisábyrgð á þrautavaraláni til Icelandair Group felist hins vegar að PLAY verði refsað fyrir að hafa betur í samkeppni. Þeir telja „mjög eðlilegt“ að tvö flugfélög starfi á Íslandi.

Við erum til­búin til þess að koma inn á mark­að­inn og gerum það þegar annað hvort þörf er á eða mark­að­ur­inn byrjar að koma til bak­a,“ segir Arnar Már Magn­ús­son for­stjóri PLAY, nýs lággjalda­flug­fé­lags sem beðið hefur verið eftir í tæpt ár. 

Í við­tali við Kjarn­ann ræddu Arnar og Skúli Skúla­son eig­andi félags­ins um stöðu þess núna, fram­tíð­ar­horfur og þann rík­is­stuðn­ing sem Icelandair hefur fengið á und­an­förnum mán­uð­u­m.  

„Eina vit­ið“ að draga sig til hlés

Í nóv­em­ber á síð­asta ári var PLAY kynnt til sög­unnar á blaða­manna­fundi. Félagið var með stór­huga áform, en það stefndi að því að hefja miða­sölu nokkrum vikum seinna og vera með tíu flug­vélar í rekstri innan þriggja ára. 

Þessar áætl­anir hafa þó ekki gengið upp. Þremur vikum eftir blaða­manna­fund­inn til­kynnti flug­fé­lagið að miða­sölu þess yrði frestað þar sem félagið þyrfti að „ganga frá ýmsum hlut­u­m.“ Miða­salan hefur nú enn ekki hafist, tíu mán­uðum seinna.

Aðspurður hvers vegna starf­semi PLAY hefur ekki enn haf­ist bendir Arnar Már á að margir þættir hafi spilað þar inn, en þeirra á meðal voru ytri mark­aðs­að­stæð­ur: „Við sáum það nátt­úru­lega bara mjög fljótt að það var mjög áhættu­samt að fara í rekstur síðla vet­urs eða í vor. Þá var eina vitið að draga sig aðeins til hlés og fara að hugsa lengra fram í tím­ann.“ 

Auglýsing

Sam­kvæmt Arn­ari var þó stefnu­breyt­ing innan félags­ins aðal­á­stæða þess að þau ákváðu að draga sig til hlés. Þegar flug­fé­lagið var kynnt í fyrra var lagt upp með að það yrði byggt upp að hluta til á eigið fé og að hluta til á láns­fé, en nú sé það ein­göngu byggt upp á eigið fé. 

Eng­inn „COVID-draug­ur“ fylgir félag­inu

Arnar Már segir einnig að þau hafi verið mjög heppin með að fara ekki af stað. Útlitið væri mjög svart hjá flug­fé­lag­inu ef upp­haf­legu áform þess um að hefja starf­semi síð­asta vetur hefðu stað­ið, í ljósi þess erf­iða rekstr­ar­um­hverfis sem flug­fé­lög um allan heim búa við þessa stund­ina. 

Arnar Már Magnússon, forstjóri PLAY.
Mynd: Bára Huld Beck

Blaða­maður spyr Arnar hvort núver­andi aðstæður hafi verið flug­fé­lag­inu í hag og játar hann að svo sé: „Bæði með því að hafa ekki farið af stað og vera ekki búin að auka kostnað félags­ins til muna þá höfum við náð að halda okkur með mjög lágan kostnað í gegnum COVID-krís­una sem gefur okkur líka ákveðið for­skot þegar eft­ir­spurnin eykst, vegna þess að það fylgir okkur ekki neinn COVID-draugur inn í fram­tíð­ina.“ 

Tekur minna en mánuð að hefja flug­rekstur

Fyr­ir­tækið hyggst þó ekki liggja lengi í dvala, en sam­kvæmt Arn­ari bíður það eftir rétta tæki­fær­inu til að hefja flug­rekst­ur. Samn­ingar séu í höfn og leyfi langt kom­in, en flug­rekstr­ar­leyfið verði inn­kallað um leið og fram­leiðslu­núm­erið á fyrstu flug­vél­inni sem félagið mun leigja liggur fyrir og skrán­ingu lokið á íslenska flug­rekstr­ar­leyf­ið. Ábyrgð­ar­að­ilar á flug­rekstr­ar­sviði PLAY vinna náið með Sam­göngu­stofu að útgáfu leyf­is­ins

Arnar bætir einnig við að öll kerfi séu komin upp, þar á meðal tekju­stýr­ing, bók­un­ar­vél, heima­síða og flug­plans­kerfi. Þar að auki er mark­aðs­her­ferð á vegum félags­ins til­bú­in. 

Auglýsing

„Eins og við höfum sagt við stjórn­völd: Við erum til­búin til þess að koma inn á mark­að­inn og gerum það þegar annað hvort þörf er á eða mark­að­ur­inn byrjar að koma til bak­a,“ segir Arnar og bætir við að litið sé sér­stak­lega til tak­mark­ana á flug­völlum í ljósi ástands­ins. 

Aðspurður hvað það taki langan tíma fyrir flug­fé­lagið segir Skúli að það taki minna en mán­uð. 

Arnar Már bætir við að það sé svo sann­ar­lega í áformum flug­fé­lags­ins að vera komið á mark­að­inn í vet­ur, en býst þó við að umfang starf­sem­innar verði tak­markað þangað til að eft­ir­spurn eftir flug­ferðum eykst aftur þegar COVID-krís­unni lýk­ur. 

„Við erum að koma inn á það að vera sýni­leg í gegnum vet­ur­inn og fljúga eitt­hvað og þá helst til Evr­ópu og ein­hverra sól­ar­landa­staða, eða þar sem eft­ir­spurnin er, en svo er upp­bygg­ingin hafin fyrir flug­rekstur og flug sum­arið 2021,“ segir Arn­ar.

Geta alveg beðið lengur

Því gerir Arnar ráð fyrir því að eft­ir­spurnin taki við sér hratt eftir að bólu­efni við COVID-19 verði komið í dreif­ingu og von­ast hann til þess að það verði fyrir næsta sum­ar. Hins vegar segir hann það vera allt í lagi þótt dreif­ing bólu­efnis drag­ist á lang­inn, flug­fé­lagið geti alveg beðið í nokkra mán­uði í við­bót ef mark­aðs­að­stæður krefj­ast þess. 

Arnar Már og Skúli bæta einnig við að sá kostn­aður sem hlýst af rekstri félags­ins í núver­andi mynd sé ein­ungis fjár­fest­ing í stofn­kostn­aði, sem sé eitt­hvað sem öll fyr­ir­tæki þurfa að gera. „Eðli­lega eru allar tafir á að flug geti haf­ist í tekju­ber­andi rekstur nei­kvæð­ar, en ekki alveg „make or break“. Þetta getur alveg dreg­ist á lang­inn, þess vegna erum við búin að draga það á lang­inn að sækja okkur vél­ar,“ segir Skúli. 

Skúli Skúlason, eigandi PLAY, hefur mikla reynslu úr fluggeiranum.
Mynd: Bára Huld Beck

„Af því að við erum ekki búin að taka þetta risa­skref að hefja flug þá höfum við get­una í að halda okkur á þessum stað sem við erum á í mjög langan tíma. Við höfum þol­in­mæð­ina,“ bætir Arnar við. 

Eig­endur að langstærstum hluta íslenskir

Þessa stund­ina er FEA ehf., sem er félag í eigu Skúla og hóps fjár­festa, eig­andi alls hluta­fjár PLAY. Arnar Már segir FEA veita flug­fé­lag­inu mjög sterkt bak­land, en Skúli segir þó hóp­inn ekki verða eini eig­andi flug­fé­lags­ins þegar fram í sæk­ir.

„Við erum að vinna að því að það verði þrír sterkir hópar sem standa að félag­inu, plús aðrir fjár­fest­ar. Við erum komin langt með að loka við­ræðum við einn hóp og erum síðan í við­ræðum við nokkra aðra sem gætu verið hugs­an­legur þriðji aðili í þessum kjarna,“ segir Skúli.  

Hann bætir við að í þessum þremur hópum séu aðilar sem hafa mikla þekk­ingu á flug­rekstri, ferða­þjón­ustu og tengdum greinum og komi því með verð­mæta reynslu að borð­inu, en öðrum fjár­festum verði svo boðið að fylgja þessum hóp­um.  

Aðspurður hverjir þessir hópar séu segir Skúli að félagið verði að lang­mestu leyti í eigu Íslend­inga. Þá sé erlendur aðili þar á með­al, sem geti komi með mikil verð­mæti fyrir rekst­ur­inn og félag­ið. 

COVID leiðir til lægri leigu og betri samn­inga

Sam­kvæmt Arn­ari býður núver­andi lægð í flug­rekstri upp á gott tæki­færi fyrir PLAY til þess að koma inn á mark­að­inn. Um átta þús­und flug­vélar sitji tómar á jörðu niðri, sem þrýsti leigu­verði þeirra og allra ann­arra vara tengdum geir­anum nið­ur.

„Að koma inn á mark­að­inn núna og festa lága leigu á flug­vélum eða kaupum eða hvað sem það er þá ertu að njóta þess til lengri tíma,“ segir Arn­ar. Hann bendir einniga á að önnur flug­fé­lög séu ein­ungis að fá tíma­bundnar nið­ur­fell­ingar þessa stund­ina en fái svo aftur sömu kjör eftir COVID.

Skúli bætir einnig við að núver­andi ástand hafi leitt til þess að samn­ingar hafi náðst á milli PLAY og stærri flugleigu­sala sem ann­ars hefðu tekið lengri tíma. Venju­lega séu flug­fé­lögin „kannski að taka nokkrar leigur inn, kannski að koma sér fyrir á mark­aðnum og sýna fram á að rekst­ur­inn og annað sé í lagi, þá fara þessir stærri að sýna manni áhuga. Við erum að upp­lifa það að stærstu flugleigusal­arnir hafa áhuga á að vinna með okk­ur. Þar á meðal erum við nú þegar að vinna með ein­um, þeim stærsta.“

„Það er vegna þess að þeir sjá í gegnum hvað er að ger­ast. Það er engin for­tíð. Þeir eru sam­mála þeim þanka­gangi og eru bara klárir áfram með okkur og vita hvað þeir hafa í hendi þegar fram í sækir,“ bætir Skúli við. 

Mið-­Evr­ópu­kjör

Með því að stefna að lágri leigu á flug­vélum og hag­kvæmum samn­ingum stefnir PLAY að því að CASK-hlut­fall félags­ins, sem mælir kostnað á hvern flog­inn sætakíló­met­er, verði lægri en hjá öðrum flug­fé­lögum í Norð­ur­-­Evr­ópu.  

Til þess að ná slíku hlut­falli hefur flug­fé­lagið einnig samið um að halda launa­kostnað í lág­marki, en Kjarn­inn greindi frá því í fyrra að kjara­samn­ingar PLAY við ÍFF fælu í sér 27 til 37 pró­senta kostn­að­ar­lækkun launa flug­manna og flug­liða, ef miðað væri við WOW air. 

Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur ákvað að veita Icelandair Group ríkisábyrgð.
Mynd: Bára Huld Beck

Arnar og Skúli segj­ast líka vilja bera sig saman við flug­fé­lög ann­ars staðar í Evr­ópu í kjara­mál­um. „Við höfum alltaf haft það sem mark­mið að bera okkur saman við Evr­ópu. Flug­kjör og annað í flug­geir­anum er mjög hátt alls staðar í Evr­ópu, en á Íslandi hefur það verið svo­lítið í hærri kant­in­um. Við höfum meira verið að horfa í það og að vera sam­keppn­is­hæfir,“ segir Arn­ar. „Mið-­Evr­ópu­kjör,“ bætir Skúli við. 

Þó benda þeir á að flug­fé­lagið verði íslenskt, með íslenskan kjara­samn­ing og starfi á íslenskum vinnu­mark­að­i. 

„Al­gjör þvæla“ að það taki langan tíma að koma inn

Fram­tíð­ar­á­ætl­anir PLAY gera ráð fyrir að félagið muni stækka ört um leið og eft­ir­spurnin tekur við sér á ný eftir yfir­stand­andi lægð. 

Arnar segir að margir vilji meina að það taki mörg ár fyrir flug­fé­lag að koma á mark­að­inn, „sem er bara þvæla, ef við tölum beint út.“ Því til stuðn­ings minn­ist hann á WOW air, sem náði að auka mark­aðs­hlut­deild sína umtals­vert um leið og félagið ákvað að verða tengiflug­fé­lag árið 2016. 

Auglýsing

Raunar telur Arnar að PLAY geti komið inn á flug­mark­að­inn með enn bratt­ari hætti á næsta ári en WOW air gerði árið 2016: „Önnur flug­fé­lög í dag hafa skalað nið­ur, þannig að mark­aðs­hlut­deild PLAY yrði miklu stærri heldur en WOW air var á þessum tíma­punkti. “ 

Ekki eins og menn séu að gera þetta í fyrsta skiptið

Fyrsta vet­ur­inn er flug­fé­lagið þó að búast við að vera með eina til þrjár flug­vél­ar, en sam­kvæmt Arn­ari eru samn­ing­arnir við flugleigu­sala þess eðlis að auð­velt er að bæta við sig eða draga úr flug­vél­u­m. 

Hins vegar búast Skúli og Arnar við að stækk­unin verði mjög hröð á fyrstu árum flug­fé­lags­ins, þar sem virð­is­keðjan er öll til. Öll þjón­usta sem PLAY mun nota er nú þegar til og mun verða innt af hendi af fólki með reynslu. „Það er ekki eins og menn séu að gera hlut­ina í fyrsta skipt­ið,“ segir Skúli. 

Eru ekki að stefna að heims­yf­ir­ráðum

Aðspurður hvort PLAY stefni að því að vera jafn­stórt og WOW air segir Skúli að stærðin skipti ekki öllu máli: „Þú verður að vera með ákveðin umsvif til að ná hag­ræði í rekstr­in­um, en aðal­at­riðið er að vera arð­samt fyr­ir­tæki. Þetta er ekki spurn­ing um heims­yf­ir­ráð.“ 

Sam­kvæmt Skúla er aðal­at­riðið að skila lágum far­gjöldum á mark­að­inn, góðri afkomu fyrir eig­end­urna og öruggum rekstri sem stendur undir sér og þolir áföll. „Það er ekk­ert verra biss­ness­konsept heldur en önn­ur,“ bætir hann við.

Arnar tekur undir orð Skúla og segir það vera skýra reglu innan flug­fé­lags­ins að halda sig við upp­haf­legt plan, sem eru ódýr tengiflug á minni flug­vél­u­m. 

Alltaf pláss fyrir tvö flug­fé­lög

Gjald­þrot tveggja ann­arra íslenskra lággjalda­flug­fé­laga á síð­ustu tíu árum, Iceland Express og WOW air, vekja þó upp spurn­ingar hvort yfir­höfuð sé pláss fyrir tvö flug­fé­lög á Íslandi. Skúli og Arnar svara því ját­and­i,  sér í lagi vegna þess mik­il­væga hlut­verks sem félögin sinna í tengiflugum yfir Atl­ants­haf­ið.  

 „Þetta er ekki spurn­ing um bara Ísland. Ef það væri málið þá væri ekki einu sinni pláss fyrir eitt félag. En við búum við þau gæði á Íslandi að landið er bara gríð­ar­lega vel stað­sett. Eins og hefur komið fram und­an­farna daga þá lifir Icelandair ekki á Íslend­ingum að ferð­ast. Þetta er miklu stærra batt­erí, þetta er „hub oper­ation“ þetta eru via-flug­in. Helm­ingur far­þega stoppar bara í Kefla­vík til að fara upp í næstu flug­vél,“ segir Arn­ar.

PLAY kynnti sig til leiks seint á síðasta ári og opinberaði samhliða afar metnaðarfull vaxtaráform. Áætlanir félagsins hafa breyst umtalsvert síðan þá.
Mynd: Bára Huld Beck

Skúli bendir einnig á mögu­leika Kefla­vík­ur­flug­vallar á að verða að öfl­ugum tengiflug­velli í Evr­ópu: „Við erum að horfa á þétt­ingu byggðar í Evr­ópu og tak­mark­anir á opn­un­ar­tíma. Kefla­vík er flug­völlur sem er opinn allan sól­ar­hring­inn, alla daga. Og eins og var sér­stak­lega árið 2018 þegar allur þessi fjöldi flug­fé­laga var, þá ert þú kom­inn með nógu marga aðila inn á völl­inn til að fólk er farið að horfa á hann sem mögu­legan tengiflug­völl, svona eins og Amster­dam og Heat­hrow og fleiri, þótt þetta sé ekki af sama skala.“ 

Sam­kvæmt Skúla eru stjórn­völd  einnig að horfa á upp­bygg­ingu á Kefla­vík­ur­flug­velli þannig að þetta verði tengiflug­völl­ur: „Þá er alveg mjög eðli­legt að það séu eitt eða fleiri flug­fé­lög sem eru stað­sett á Ísland­i.“

Rík­is­á­byrgðin skekki sam­keppn­ina

Talið berst að Icelandair og nýlega ákvörðun rík­is­stjórn­ar­innar um að veita flug­fé­lag­inu rík­is­á­byrgð. Arnar Már gaf nýlega frá sér umsögn við frum­varp fjár­mála­ráð­herra um rík­is­á­byrgð­ina þar sem hann hvatti til þess að sett yrðu frek­ari skil­yrði fyrir veit­ingu henn­ar. PLAY  skil­aði einnig umsögn til fjár­laga­nefndar þar sem sam­keppn­is­hamlandi áhrif rík­is­á­byrgð­innar voru gagn­rýnd.

Arnar segir ábyrgð­ina koma niður á sam­keppn­is­stöðu PLAY með ýmsum hætti. Til að mynda séu tveir þættir í frum­varp­inu sem séu ums­hugs­un­ar­verð­ir, ann­ars vegar að ríkið taki þetta skref til að hjálpa félag­inu að kom­ast í gegnum kom­andi hluta­fjár­út­boð en einnig að lána­línan sé til staðar ef félagið nær ekki tekju­mark­miðum sínum vegan sam­keppni á mark­að­i.  Arnar telur athuga­vert að minni tekju­sköpun Icelandair vegna auk­innar sam­keppni á flug­mark­aði sé eitt af til­vik­unum sem Icelandair yrði leyft að ganga á lána­línu með rík­is­á­byrgð. Þannig yrði PLAY refsað fyrir að hafa betur í sam­keppni við Icelanda­ir, ver­andi félag með lægri rekstr­ar­kostn­að.

Auglýsing

Að mati Arn­ars er lík­legt að gengið verði á rík­is­á­byrgð­ina, þar sem hún getur verið virkjuð í til­felli of hás kostn­að­ar, harð­ari sam­keppni og eða lít­illar tekju­sköp­un­ar. Hann telur kostn­að­ar­á­ætl­anir Icelandair byggja meðal ann­ars á hæpnum for­sendum á olíu­verði, þar sem þeir gera ráð fyrir að tveggja ára spá fyrir olíu­verðs­hækkun muni hald­ast út næstu fjögur árin. Þar að auki finnst honum spár flug­fé­lags­ins um tekju­aukn­ingu vera nokkuð bjart­sýnar í ljósi þess að helstu grein­ing­ar­að­ilar í flug­geir­anum búast ekki við hækkun tekna á næstu árum, ljóst er hins­vegar að tekjur félags­ins verði að hækka til að áætl­anir félags­ins um arð­semi gangi eft­ir.

„Um­ræðan hefur alltaf verið að þetta sé til þrauta­vara, þessir 16 millj­arð­ar, en hún er byggð á spá Icelandair á lækk­andi kostn­aði, hækk­andi tekjum og engri sam­keppni frá íslensku flug­fé­lagi. Ef að eitt af þessu klikk­ar, sem verður að telj­ast lík­legt , þá þurfa þeir að draga á lín­una. Þannig að þessi þrauta­vara­lína, það verður dregið á henn­i,“ segir Arn­ar.

Stjórnendur PLAY sjá mikil tækifæri á Keflavíkurflugvelli í framtíðinni.
Mynd: Bára Huld Beck

Því segir Arnar rík­is­á­byrgð­ina vera til þess fall­inn að nið­ur­greiða sam­keppn­ina á flug­mark­aði eftir tvö ár: „Í sept­em­ber 2022, þegar lána­línan sem rík­is­bank­arnir tveir hafa veitt Icelandair er að renna sitt skeið, þá er félagið hugs­an­lega í ósjálf­bærum rekstri. Ríkið kemur þá inn með fé til þess að greiða niður miða­verð til Icelandair á móti sam­keppn­inni sem það verður fyrir vegna ann­arra flug­fé­laga.“

Hluti starfs­fólks á hluta­bóta­leið

Rík­is­stuðn­ingur til PLAY vakti þó einnig nokkra athygli fyrr í ár, en flug­fé­lagið var á lista yfir fyr­ir­tæki sem fóru á hluta­bóta­leið­ina í kjöl­far sam­komu­banns vegna heims­far­ald­urs­ins. Arnar segir þó að fyr­ir­tækið hafi verið á hluta­bóta­leið­inni frá miðjum apríl og hættu á henni í maí. Styrk­ur­inn náði ein­ungis til hluta starfs­fólks fyr­ir­tæk­is­ins og þeir hafi ekki nýtt sér nein önnur rík­issúr­ræði, eins og t.a.m. upp­sagn­ar­styrki. Þrátt fyrir að hafa ekki verið tekju­ber­andi taldi Vinnu­mála­stofnun að flug­fé­lagið upp­fyllti skil­yrðin til þess að fara á leið­ina, en stjórn PLAY hafi samt sem áður ákveðið að fara af henn­i. 

„Þessi hluta­bóta­leið snýr ekki að start-up fyr­ir­tækj­u­m,“ segir Skúli. „Start-up-in þurfa bara að taka þetta á kass­ann.“

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiViðtal