Pexels

Prestur leystur tímabundið frá störfum vegna ásakana um kynferðisbrot – „Ég vil ekki sitja með þetta í hjartanu lengur“

Kona sem sakar prest um að hafa brotið á sér kynferðislega fyrir 10 árum gagnrýnir þjóðkirkjuna fyrir viðbrögð við ásökununum en hún hefur nú leitað til teymis kirkjunnar í von um að fá úrlausn sinna mála. Biskup hefur vitað af ásökununum síðan í byrjun árs 2019 en í svari sínu til konunnar vísaði hún annars vegar til lögreglu og hins vegar fagráðs kirkjunnar þar sem prestur var formaður.

Ég segi það hreint út. Í þjóð­kirkj­unni er henti­stjórnun – og það er ekk­ert sama­sem merki milli kirkju og trú­ar.“ Þetta segir kona sem sakar prest um að hafa beitt sig kyn­ferð­is­of­beldi árið 2011 en hún var starfs­maður í sókn hans á þeim tíma. Henni finnst biskup Íslands, Agnes M. Sig­urð­ar­dótt­ir, ekki hafa hlustað á sig þegar hún leit­aði til hennar eftir aðstoð fyrir nokkrum árum.

Hún hefur nú farið með mál sitt fyrir teymi þjóð­kirkj­unnar sem ætlað er að vera óháð teymi er stuðlar að aðgerðum gegn ein­elti, kyn­ferð­is­legri áreitni, kyn­bund­inni áreitni, ofbeldi og veita stuðn­ing og ráð­gjöf við með­ferð kyn­ferð­is­brota er kunna að koma upp innan þjóð­kirkj­unn­ar. Sam­kvæmt upp­lýs­ingum Kjarn­ans hefur prest­ur­inn tíma­bundið verið leystur frá störfum vegna máls­ins á meðan það er til skoð­unar hjá teym­inu. Bisk­ups­stofa stað­festir þetta í svari við fyr­ir­spurn Kjarn­ans en telur sig ekki geta tjáð sig frekar um málið á þessu stigi.

Konan kýs að koma ekki fram undir nafni og því er hún kölluð Anna í umfjöll­un­inni.

Ekki fari saman hljóð og mynd

Þjóð­kirkjan hefur sætt gagn­rýni í gegnum tíð­ina fyrir að taka illa á kyn­ferð­is­af­brota­málum innan kirkj­unnar en hæst bar á sínum tíma á máli séra Ólafs Skúla­sonar fyrr­ver­andi bisk­ups. Agnes M. Sig­urð­ar­dóttir tók við emb­ætti bisk­ups árið 2012 og hefur eitt mál form­lega komið á hennar borð síðan þá, sam­kvæmt svörum frá þjóð­kirkj­unni – málið sem fjallað er um hér að neð­an.

Pétur Georg Markan sam­skipta­stjóri Bisk­ups­stofu sagði í sam­tali við Kjarn­ann þann 22. októ­ber síð­ast­lið­inn að það væri skylda kirkj­unnar að læra af þess­­ari sögu. Ekk­ert annað væri í boði en hann telur enn fremur að tíð Agn­­esar í emb­ætti bisk­­ups verði minnst fyrir það að hún hafi tekið fast á slíkum mál­­um.

Anna upp­lifir aftur á móti að kirkjan vinni ekki eftir því sem hún predik­ar. Henni finn­ist erfitt að horfa upp á það sem hún kallar tví­skinn­ung kirkj­unnar – að ekki fari saman hljóð og mynd. Kirkjan láti eins og hún hafi tekið á sínum málum en þegar öllu er á botn­inn hvolft við­haf­ist vinnu­brögð sem séu ekki boð­leg.

Meint kyn­ferð­is­brot átti sér stað um haustið 2011. Anna þekkti prest­inn í gegnum störf sín hjá kirkj­unni en hún sagði engum frá því sem gerð­ist á þessum tíma. „Hvert gat ég leit­að? Prestar hafa svo sterka stöðu. Hver hefði trúað mér? Ég hefði ekki fengið neitt út úr því að segja frá þessu.“ Sam­kvæmt Önnu neit­aði hann aldrei í hennar eyru fyrir það að hafa brotið á henni.

Í janúarlok árið 2019 komu á fund biskups prestur og djákni sem mætt voru í umboði Önnu. Erindi þeirra var að upplýsa biskup um að einn prestur þjóðkirkjunnar hefði brotið gegn henni.
Birgir Þór Harðarson

Biskup fékk upp­lýs­ingar um meint brot í árs­byrjun 2019

Það var í byrjun árs 2019 sem Anna sagði í fyrsta skiptið frá kyn­ferð­is­of­beld­inu en hún leit­aði til ann­ars prests og djákna sem hún treysti. Að hennar sögn var mannauðs­stjóri kall­aður til sem sagði að þau yrðu að láta biskup vita af þessu.

Anna treysti sér ekki til að fara sjálf á fund Agn­esar bisk­ups. Hún treysti því ekki að biskup myndi trúa henni eða taka orð hennar alvar­lega. Prest­ur­inn og djákn­inn sem hún leit­aði til virtu þá ósk hennar og fóru þau á fund bisk­ups fyrir hennar hönd í byrjun árs 2019 til þess að láta biskup vita af ásök­un­un­um. Anna fékk afhent ábyrgð­ar­bréf frá bisk­upi í lok apríl sama ár.

Í bréf­inu, sem Kjarn­inn hefur undir hönd­um, stendur að í jan­ú­ar­lok árið 2019 hefðu komið á fund bisk­ups, bisk­ups­rit­ara og mannauðs­stjóra bisk­ups­stofu prestur og djákni sem mætt voru í umboði Önnu. Erindi þeirra hafi verið að upp­lýsa biskup um að einn prestur þjóð­kirkj­unnar hefði brotið gegn henni. Þau hafi jafn­framt upp­lýst að hún vildi ekki leita með málið til fagráðs þjóð­kirkj­unnar um með­ferð kyn­ferð­is­brota.

„Biskup vill benda á að nauðgun er refsi­vert athæfi skv. lögum nr. 19/1940, 22. kafla, greinar 194 – 210 og á að kæra til lög­reglu. Biskup hefur kynnt prest­inum þessa ásökun en getur ekki aðhafst fleira nema þú sem brota­þoli óskir eftir frek­ari við­brögð­u­m.“

Undir bréfið skrifar Agnes bisk­up, 26. apríl 2019.

„Okkur kemur þú ekki við,“ voru skilaboðin sem Anna tók úr bréfinu. Hún bendir á að presturinn hafi fengið að halda embætti sínu óáreittur í kjölfarið – þrátt fyrir þessa vitneskju innan kirkjunnar.
Mynd af bréfi til Önnu frá biskupi.

Treysti ekki fagráð­inu þegar prestur sat í því

Anna segir að hún hafi upp­lifað mikla höfnun þegar hún fékk bréf­ið. „Okkur kemur þú ekki við,“ voru skila­boðin sem hún tók úr bréf­inu. Hún bendir á að prest­ur­inn hafi fengið að halda emb­ætti sínu óáreittur í kjöl­farið – þrátt fyrir þessa vit­neskju innan kirkj­unn­ar.

Þegar hún er spurð hvort það hafi ein­hvern tím­ann komið til greina að kæra prest­inn þá svarar hún því neit­andi. „Nei, ég treysti mér ekki til þess vegna þess að ég var búin að vera svo veik. Ef ég myndi kæra þá fengi ég kirkj­una á móti mér,“ segir hún og bætir því við að hún treysti lög­regl­unni heldur ekki til að taka þetta mál fyr­ir.

Fram kom í svari Bisk­ups­stofu við fyr­ir­spurn Kjarn­ans í októ­ber að sér­­stakt verk­lag fyrir þol­anda kyn­­ferð­is­­legs áreitn­i/áreitis eða ofbeldis hefði verið í stöðugri þróun innan kirkj­unnar í gegnum árin. Sér­­tæk aðferð kirkj­unnar væri sjálf­­stæður vett­vang­­ur, sér­­stakur fag­hóp­­ur, sem skipu­lagður væri til að þjóna þol­and­an­­um. Hóp­­ur­inn bæri fag­­lega ábyrgð á stuðn­­ingi og máls­­með­­­ferð þol­and­ans.

Árið 2019 tók vett­vang­­ur­inn „teymi þjóð­­kirkj­unn­­ar“ við umsjón og aðgæslu „fagráðs“ sem var ábyrgt fyrir mál­efn­inu frá árinu 1998. Teymi þjóð­­kirkj­unnar er ein­ungis skipað fag­­fólki og engum full­­trúa kirkj­unnar – enda er teymið sjálf­­stæður vett­vangur utan kirkj­unn­­ar, sam­kvæmt upp­lýs­ingum frá Bisk­ups­stofu. Starfs­­fólk þjóð­­kirkj­unn­­ar, þar með bisk­­up, hafi ekki annað aðgengi að teym­inu en að vísa málum þang­að í ferl­ið.

Anna treysti ekki fagráð­inu áður en því var breytt af þeirri ástæðu að í því sat alltaf prestur og vegna fyrri reynslu treysti hún ekki presti til að taka fag­lega á hennar máli.

Upp­lifði van­líðan vegna skorts á upp­lýs­inga­gjöf

Það sem fékk hana til að leita til teymis kirkj­unnar núna í nóv­em­ber var fyrr­nefnt við­tal við Pétur sam­skipta­stjóra Bisk­ups­stofu í Kjarn­anum í októ­ber síð­ast­liðnum en þar greindi hann frá því að málið hennar hefði borist á borð bisk­ups sem hefði leið­beint þol­anda í form­legt ferli. Í teym­inu eru ekki lengur prestar, eins og áður seg­ir, og skipti það sköpum fyrir Önnu.

Nið­ur­staða teymis þjóð­kirkj­unnar í máli hennar liggur ekki fyr­ir. Anna fékk þær upp­lýs­ingar frá teym­inu um miðjan des­em­ber að teymið hefði óskað eftir því við Bisk­ups­stofu að sá aðili, sem kvörtun hennar bein­ist að, yrði leystur frá störfum á meðan málið er til með­ferðar hjá teym­inu. Jafn­framt að vegna fjölda mála og þess að í hönd fer senn jóla­há­tíðin með til­heyr­andi fríum væri ljóst að teymið myndi ekki hafa tök á því að afla upp­lýs­inga frá Önnu fyrr en í jan­ú­ar.

Anna gagn­rýnir með­ferð­ar­tím­ann og segir að það verði erfitt að hafa þetta hang­andi yfir sér yfir jóla­há­tíð­ina. Hún gagn­rýnir enn fremur að hún hafi litlar upp­lýs­ingar fengið í kjöl­farið af fund­inum með teym­inu í nóv­em­ber. Hún hafi upp­lifað mikla van­líðan vegna skorts á upp­lýs­inga­gjöf.

„Ég vil bara rétt­læti“

Varð­andi þær vænt­ingar sem Anna hefur í þessu ferli öllu saman sem nú stendur yfir þá segir hún að það dugi henni að prest­ur­inn verði settur til hlið­ar. „Ég vil bara rétt­læt­i.“ Anna seg­ist hafa búið við afleið­ingar brota hans en hann ekki.

Hún setur spurn­ing­ar­merki við allt þetta ferli með teym­inu. „Bíddu við, hver er yfir­maður prests­ins? Er það ekki bisk­up?“ spyr hún. Þannig upp­lifir hún það að kirkjan reyni að koma sér undan ábyrgð með því að vísa málum til lög­reglu eða til teymis þjóð­kirkj­unn­ar.

Anna segir að ferlið hingað til hafi verið erfitt þrátt fyrir að fátt hafi komið henni á óvart og að fund­ur­inn með teym­inu hafi tekið á. „Þegar þú sest niður og ræðir þessi mál – sem þú hefur ekki talað um í langan tíma – þá ertu að rífa hvert sárið upp á fætur öðru og það er verið að snúa hnífnum í sár­inu. Svo þegar þú ferð út af svona fundi þá ertu eitt flak­andi sár. Og að bíða eftir nið­ur­stöðu er mjög erfitt,“ segir hún.

„Ég er bara að bíða eftir rétt­læti. Og ég vil ekki sitja með þetta í hjart­anu leng­ur.“

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnBára Huld Beck
Meira úr sama flokkiViðtal