Drottningarafmæli, handabönd, minkaklúðrið og rjómaterturáðherrann

Borgþór Arngrímsson hefur ritað reglulega pistla og fréttaskýringar, aðallega um dönsk og norræn málefni, í Kjarnann árum saman. Hér eru teknar saman nokkrar glefsur úr fréttaskýringum hans af dönskum og norrænum vettvangi á árinu sem er að líða.

Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur kom oft við sögu í fréttaskýringum Borgþórs Arngrímssonar á árinu.
Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur kom oft við sögu í fréttaskýringum Borgþórs Arngrímssonar á árinu.
Auglýsing

Ritstjórn Kjarnans fær stundum að heyra það frá sumum lesendum að sunnudagarnir byrji vart almennilega fyrr en lestri á nýjustu fréttaskýringu Borgþórs Arngrímssonar um norræn málefni er lokið. 

Borgþór hefur ritað yfir 350 pistla og fréttaskýringar í Kjarnann frá því miðillinn var stofnaður árið 2013. Á sunnudagsmorgnum klukkan 9 færir hann lesendum útskýringar á málum sem hátt bera í Danmörku, þar sem hann var búsettur um árabil, eða þá frá hinum Norðurlöndunum, ef svo ber undir.

Nú í lok árs þótti ritstjórninni við hæfi að taka saman glefsur af því sem Borgþór hefur sagt frá á þessu ári kórónuveirunnar, skyndilegra minkadrápa og nýrrar #MeeToo-byltingar danskra kvenna.

Norskur bókavörður lét sér fátt um finnast

Áður en janúar var að baki var Borgþór búinn að fræða lesendur Kjarnans um undirbúning æfingaferðar 40 kínverskra skíðamanna til Noregs, sem hafði óvæntar afleiðingar: 

Auglýsing

„Bóka­vörð­ur­inn á bæj­ar­bóka­safn­inu í Mer­á­ker í Þrænda­lög­um, þar sem fyr­ir­hugað er að kín­versku skíða­menn­irnir æfi, rak upp stór augu þegar kín­verskir emb­ætt­is­menn birt­ust á bóka­safn­inu. Ekki var undrun bóka­varð­ar­ins minni þegar þeir báru upp erind­ið: Þeir kröfð­ust þess að allar bæk­ur, sem ekki væru kín­verskum stjórn­völdum þókn­an­legar yrðu fjar­lægðar úr hillum safns­ins. Til dæmis bækur um Falun Gong-hreyf­ing­una. Bóka­vörð­ur­inn kikn­aði ekki í hnjálið­unum en sagði þessum sjald­séðu gestum á safn­inu að hér væri það hún (bóka­vörð­ur­inn er kona) sem réði og úr hillum safns­ins yrðu engar bækur fjar­lægðar þótt ein­hverjir skíða­menn kæmu til æfinga í bæn­um.  „Hér í Nor­egi búum við nefni­lega við tján­ing­ar­frelsi.“ Engum sögum fer af við­brögðum kín­versku sendi­mann­anna,“ sagði í fréttaskýringu Borgþórs, Bókavörðurinn blés á Kínverjana.

Handabandsskilyrðið

Í upphafi marsmánaðar fjallaði Borgþór um umdeilt mál, lagaákvæði í Danmörku sem skyldar tilvonandi Dani sem eru að öðlast ríkisborgararétt, til þess að taka í hönd bæjarstjóra í sínu sveitarfélagi eða fulltrúa hans til þess að staðfesta umsóknina.

Handa­bands­skil­yrð­inu var „bætt inn í lögin um rík­is­borg­ara­rétt­inn árið 2018 en kom í raun fyrst til fram­kvæmda um land allt í ár. Í tengslum við „rík­is­borg­ara­dag­inn“ í síð­ustu viku (þeir eru tveir árlega) hafa danskir fjöl­miðlar fjallað tals­vert um þetta laga­á­kvæði og spurt um ástæður þess að handa­band skuli bundið í lög­,“ skrifaði Borgþór og rakti svo þátt Inger Støjberg, fyrr­ver­andi ráð­herra inn­flytj­enda og aðlög­unar í stjórn Ven­stre, í því að þessu ákvæði, sem styr stóð um, var bætt inn í lögin.

Mynd: Bára Huld Beck

„Hún hefur í við­tölum sagt að þetta sé hluti þess að „vera danskur“ eins og hún hefur kom­ist að orði. „Þeir sem sækj­ast eftir að verða Danir hljóta að laga sig að dönskum sið­um, og handa­bandið er einn þeirra. Svo ein­falt er það,““ skrifaði Borgþór í fréttaskýringunni Að takast eða ekki takast í hendur.

Veiran raskaði stórafmæli drottningar

Danir voru víst ekki ónæmir fyrir kórónuveirunni. Drottningin þurfti að blása áttræðisafmælisveislu sína af og þeim viðburðum sem höfðu verið skipulagðir um landið lítið og flatt í tilefni afmælis Margrétar Þórhildar var ýmist frestað eða aflýst.

Margrét Þórhildur Danadrottning. Mynd: Kongehuset

„Þótt iðu­lega fylgi mikið til­stand stóraf­mælum í dönsku kon­ungs­fjöl­skyld­unni stóð óvenju­lega mikið til að þessu sinni. Fyrir því voru tvær ástæð­ur. Önnur var sú að þegar drottn­ingin varð sjö­tug, árið 2010 kom gosið í Eyja­fjalla­jökli í veg fyrir að margir af hinum tignu gestum sem boðið hafði verið til veisl­unnar komust ekki til Kaup­manna­hafn­ar. Meðal þeirra sem fjarri voru góðu gamni var for­seti Íslands Ólafur Ragnar Gríms­son. Veislan fór fram eins og ráð var fyrir gert þótt langtum færri væru við­staddir en til stóð. Af þessum sökum stóð til að veislan nú yrði sér­lega veg­leg,“ skrifaði Borgþór í fréttaskýringunni Engin veisla hjá Margréti Þórhildi á áttræðisafmælinu.

Rjómaterturáðherrann sem gæti endað fyrir landsdómi

Á árinu sem er að líða hefur áðurnefnd Inger Støjberg, fyrrverandi ráðherra innflytjendamála í Danmörku, sætt opinberri rannsókn vegna ákvörðunar sem hún tók í embætti. 

„Um er að ræða til­kynn­ingu sem send var út 10. febr­úar 2016. Þar til­kynnti ráðu­neyti inn­flytj­enda­mála að hjón þar sem annað eða bæði væru undir 18 ára aldri, og byggju í búðum hæl­is­leit­enda skyldu ekki búa þar sam­an, heldur sitt í hvoru lagi, jafn­vel þótt þau ættu börn. Án und­an­tekn­inga. Hjón sem búið höfðu saman í búðum hæl­is­leit­enda skyldu þannig aðskil­in. Emb­ætt­is­menn ráðu­neyt­is­ins sögðu ráð­herr­anum að þessi ákvörðun stæð­ist ekki lög, og væri þar að auki brot á barna­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna.  Ráð­herra stóð fast á sínu. Lögum sam­kvæmt ber að vega og meta hvert ein­stakt til­felli en sam­kvæmt ákvörðun ráð­herr­ans skyldi eitt yfir alla ganga. Án und­an­gengis mats,“ skrifaði Borgþór í fréttaskýringunni Rjómaterturáðherrann, sem birtist sunnudaginn 24. maí. 

Málið var þá í hámæli í Danmörku, þar sem til stóð að Støjberg kæmi á fund rannsóknarnefndar þann sama sunnudag og aftur daginn eftir til að skýra sína hlið á málinu. Vikuna eftir sagði Borgþór frá því í fréttaskýringunni Að tala tungum tveim og draga kanínu úr hatti að í framburði Støjberg hefðu komið fram glænýjar upplýsingar um málið. 

Inger Støjberg með rjómatertuna frægu, sem bökuð var af því tilefni að hún var búin að herða löggjöf um útlendingamál 50 sinnum.

„Í öllum þeim gagna­haug sem rann­sókn­ar­nefndin hefur undir höndum er ekki að finna, skjal sem Inger Støjberg dró fram í dags­ljósið á sunnu­dag­inn „eins og kan­ínu úr hatti sjón­hverf­inga­manns“ sagði blaða­maður Berl­ingske þegar hann lýsti því sem fram fór,“ skrifaði Borgþór.


Um var að ræða minnisblað á skúffubotni, sem fyrrverandi yfirlögfræðingur ráðuneytisins sagði rannsóknarnefndinni að væri haldlaust, þar sem ráðherrann sjálf hefði sagt yfirvöldum undir sinni stjórn að líta á undirritaða fréttatilkynningu um málið sem tilskipun.

Skýrsla rannsóknarnefndar um málið kom út fyrr í þessum mánuði, eins og Borgþór sagði frá í fréttaskýringunni Vandræðabarnið í Venstre á síðasta sunnudegi aðventu.

„Skipta má nið­ur­stöðu rann­sókn­ar­nefnd­ar­innar niður í þrjá meg­in­þætti:

Í fyrsta lagi vildi Inger Støjberg að fylgt yrði reglum henn­ar, sem stöng­uð­ust á við lög, og lét sig í engu varða aðvar­anir emb­ætt­is­manna. „Minn­is­blaðið á skúffu­botn­in­um“ skipti þar engu þrátt fyrir yfir­lýs­ingar ráð­herr­ans fyrr­ver­andi.

Í öðru lagi segir í skýrsl­unni að Lene Skytte Mørk Han­sen, deild­ar­stjóri í inn­flytj­enda­ráðu­neyt­inu, hafi hringt til Útlend­inga­stofn­un­ar­innar og upp­álagt starfs­fólki að fylgja til­kynn­ingu ráðu­neyt­is­ins um aðskilnað para. Við yfir­heyrslur hjá rann­sókn­ar­nefnd­inni sagð­ist Lene Skytte Mørk Han­sen aftur á móti hafa hringt til að segja að ekki ætti að fylgja til­mæl­unum í til­kynn­ing­unni til hins ýtrasta, heldur gera und­an­tekn­ing­ar. Þessar skýr­ingar taldi rann­sókn­ar­nefndin í meira lagi ótrú­verð­ugar enda gengu þær þvert á yfir­lýs­ingar þriggja starfs­manna Útlend­inga­stofn­un­ar, sem höfðu heyrt áður­nefnt sím­tal. Starfs­fólk Útlend­inga­stofn­un­ar­innar sagði að Lene Skytte Mørk Han­sen hefði sagt að ráð­herr­ann teldi mjög mik­il­vægt að til­mæl­unum yrði fylg­t,í öllum mál­um. Þar með eru til­mælin orðin til­skipun segir í skýrsl­unni.

Auglýsing

Í þriðja lagi hefði Inger Støjberg, að minnsta kosti sex sinn­um, bein­línis sagt ósatt við yfir­heyrslur þing­nefndar (sam­råd). Það að ljúga í þing­inu væri mjög alvar­legt. Enn­fremur hefðu svör og útskýr­ingar emb­ætt­is­manna í inn­flytj­enda­ráðu­neyt­inu við spurn­ingum umboðs­manns verið „út og suð­ur“ og fyrir þeim væri ráð­herr­ann ábyrg­ur,“ skrifaði Borgþór.

Inger Støjberg. Mynd: EPA

Óljóst er hvort þessi mikla rannsókn á embættisfærslum Støjberg endar með því að hún verður dregin fyrir landsdóm, en það er ákvörðun sem á að liggja í höndum stjórnmálamanna á þingi.

Minkaskandallinn í Danmörku er búinn að flækja þessa ákvörðun, eins og rakið var í nýjustu fréttaskýringu Borgþórs af málinu. Utanaðkomandi ráðgjafarnefnd hefur verið fengin til að leggja mat sitt á málið, sem þykir pólitískt þægilegt fyrir alla.

„Það yrði býsna erfitt fyrir Mette Frederik­sen og flokk hennar að sam­þykkja að mál Inger Støjberg fari fyrir lands­dóm en leggj­ast svo gegn því að sama gildi um minka­mál­ið. Á sama hátt yrði það erfitt fyrir Jakob Ellem­ann-Jen­sen og Ven­stre að styðja að minka­málið fari fyrir lands­dóm en leggj­ast gegn því að mál Inger Støjberg fari þang­að.“

Minkadráp án lagaheimilda

Og þá komum við að minkunum. Eins og frægt varð lét danska ríkisstjórnin drepa alla minka í landinu, hátt á annan tug milljóna dýra, vegna hættu sem talin var á að nýtt afbrigði kórónuveirunnar sem hafði borist frá mönnum í minka og aftur úr minkum í menn breiddist út. Óttast var að það gæti skemmt fyrir virkni bóluefna sem væntanleg eru á markað.

„Það var stór ákvörðun að fyr­ir­skipa slátrun alls minka­stofns­ins í land­inu og binda þar með endi á atvinnu­grein sem á sér ára­tuga sögu. Þótt ráð­herrar hafi talað um að hægt yrði að halda eftir til­teknum lág­marks­fjölda, í því skyni að end­ur­reisa minka­rækt­ina síð­ar, segja bændur það óger­legt.

Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur í heimsókn á minkabú. Mynd: EPA

Skipun um að lóga minka­stofn­inum þurfti að styðj­ast við lög. Í ljós kom að slík lög voru ekki til staðar en voru sett eft­irá, í miklum flýti. Mog­ens Jen­sen mat­væla- og land­bún­að­ar­ráð­herra varð marg­saga í við­tölum varð­andi laga­heim­ild­ina og varð á end­anum að segja af sér. Sumir dönsku fjöl­miðl­anna sögðu að Mette Frederik­sen hefði ákveðið að fórna Mog­ens Jen­sen til að bjarga eigin skinni, „kastet ham under bus­sen“ eins og Danir orða það. Mette Frederik­sen for­sæt­is­ráð­herra og Nick Hækk­erup dóms­mála­ráð­herra hafa síðar sagt að þau orð for­sæt­is­ráð­herr­ans að aflífa skyldi allan mink í land­inu hafi verið til­mæli en ekki til­skip­un. „Yf­ir­klór“ sögðu stjórn­mála­skýrend­ur,“ skrifaði Borgþór í fréttaskýringunni Minkaklúðrið.

Þetta klúður þykir mjög pólitískt óþægilegt fyrir ríkisstjórn Sósíaldemókrata. Og fleiri óþægileg mál komu upp hjá dönskum jafnaðarmönnum á árinu.

#MeToo, fallinn konungur Kaupmannahafnar og hönd á læri

Í upphafi hausts reis ný #MeToo-bylgja í Danmörku, eftir eldræðu sjónvarpskonunnar Sofie Linde í skemmtiþætti sem sýndur var í beinni útsendingu á TV2. 

„Sofie Linde, sem er þrí­tug, sagði frá því að þegar hún var átján ára og nýbyrjuð að vinna hjá DR, danska sjón­varp­inu, mætti hún í mat­ar­veislu starfs­manna (julefro­kost) í byrjun des­em­ber. Þar hefði þekktur sjón­varps­mað­ur, sem hún nafn­greindi ekki, komið til hennar og sagt orð­rétt: „Hvis du ikke går med ud og sutter min pik, så fuck­ing ødelæg­ger jeg din karri­er­e.“ Þessi hót­un­ar­orð þarfn­ast ekki þýð­ing­ar. Sofie Linde sagði að hún hefði strax sagt nei, og ekki einu sinni hugsað út í að þessi þekkti sjón­varps­maður gæti hugs­an­lega haft áhrif á störf hennar og fram­tíð­ar­mögu­leika,“ skrifaði Borgþór í fréttaskýringunni Fjölmiðlakonurnar og karlaáreitið 13. september.

Sofie Linde tjáði sig um launamisrétti og áreitni í beinni útsendingu og kom af stað annarri #MeToo-bylgju í Danmörku.

Í dönskum stjórnmálum komu í kjölfarið upp mál sem kostuðu karla embætti sín. Borgþór sagði frá #MeToo-tengdum sviptingum innan Radikale Venstre í upphafi októbermánaðar, í fréttaskýringunni Að leggja hönd á læri.

Þá hafði Morten Østergaard leiðtogi flokksins sagt af sér eftir að hafa viðurkennt að hafa árum fyrr farið fram með ósæmilegum hætti í garð þingkonunnar Lotte Rod og síðar reynt að leyna því.

„Danskir fjöl­miðlar hafa síð­ustu daga fjallað ítar­lega um afsögn Morten Østergaard og ástæður henn­ar. Hvort hann hefði átt, og þurft, að segja af sér. Þótt margir telji að fram­koma Morten Østergaard í garð Lotte Rod hafi ekki verið í lagi séu það miklu fremur við­brögð hans eftir að málið komst í hámæli sem hafi orðið til þess að hann hafi ekki átt ann­ars úrkosti en segja af sér. Það er að segja að hann skyldi bein­línis ljúga að félögum sínum á þingi, og almenn­ingi í blaða­við­tali. Slíkt gangi ekki,“ rakti Borgþór.

Og ekki var öll #MeToo-sagan sögð. Undir lok októbermánaðar sagði Frank Jensen, yfirborgarstjóri Kaupmannahafnar og varaformaður Sósíaldemókrataflokksins, af sér embættum og tilkynnti að hann væri hættur í stjórnmálum eftir ásakanir um áreitni af hendi fjölda kvenna. Borgþór skrifaði um afsögn mannsins sem kallaður hafði verið „konungur Kaupmannahafnar“.

Frank Jensen, fyrrverandi yfirborgarstjóri Kaupmannahafnar. Mynd: EPA

„Nú er Frank Jensen fallinn af stallinum. Fyrir eigin hendi, ef svo má segja,“ skrifaði Borgþór í inngangsorðum fréttaskýringarinnar Þegar kóngur fellur.

Hvað árið 2021 mun bera í skauti sér í Danmörku og öðrum norrænum ríkjum vitum við ekki, en fróðlegar greinar um ýmislegt það helsta sem á baugi er munu áfram berast lesendum Kjarnans stundvíslega kl. 9 á sunnudagsmorgnum.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sjókvíaeldi hefur aukist hratt á síðustu árum
Sjókvíaeldi hefur 13-faldast á sex árum
Umfang laxeldis hefur margfaldast á síðustu árum og útlit er fyrir að það muni vaxa enn frekar í náinni framtíð. Gangi spár eftir mun sjókvíaeldi á laxi árið 2023 verða tæplega helmingi meira en það var samanlagt á árunum 2010-2018.
Kjarninn 7. maí 2021
Eldgos hófst í Geldingadölum í Fagradalsfjalli þann 19. mars síðastliðinn.
„Nýr ógnvaldur“ við heilsu manna kominn fram á suðvesturhluta Íslands
Lungnalæknir segir að lítið sé vitað um langtímaáhrif vegna gasmengunar í lágum styrk til lengri tíma og áhrif kvikugasa í mjög miklum styrk í skamman tíma á langtímaheilsu. Nauðsynlegt sé að rannsóknir hefjist sem fyrst.
Kjarninn 7. maí 2021
Viðsnúningur Bandaríkjanna í óþökk lyfjarisa
Óvænt og fremur óljós stefnubreyting Bandaríkjanna varðandi afnám einkaleyfa af bóluefnum gegn COVID-19 hefur vakið litla kátínu í lyfjageiranum. Deildar meiningar eru um hvort afnám einkaleyfa kæmi til með að hraða framleiðslu bóluefna.
Kjarninn 7. maí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Ísland skoðar að kaupa 100 þúsund skammta af Spútnik V og vill fá þorra þeirra fyrir 2. júní
Viðræður hafa átt sér stað milli fulltrúa íslenskra stjórnvalda og þeirra sem framleiða og markaðssetja hið rússneska Spútnik V bóluefni. Ísland myndi vilja fá að minnsta kosti 75 þúsund skammta fyrir 2. júní.
Kjarninn 7. maí 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Sonos fær uppreist æru og Framsóknarmaður vill aldurstakmark á snjalltæki
Kjarninn 7. maí 2021
Bólusetningar ganga nú mjög hratt fyrir sig á Íslandi og samhliða dregur úr takmörkunum.
Fjöldatakmarkanir hækkaðar í 50 manns frá og með næsta mánudegi
Opnunartími veitingastaða verður lengdur um klukkustund, leyfilegur fjöldi í verslunum tvöfaldast, fleiri mega vera í sundi og fara í ræktina. Grímuskylda verður hins vegar óbreytt.
Kjarninn 7. maí 2021
Skálað á kaffihúsi í Danmörku.
Ýta við ferðaþjónustunni með 32 milljarða króna „sumarpakka“
Danska ríkisstjórnin ætlar að setja 1,6 milljarða danskra króna, um 32 milljarða íslenskra, í „sumarpakka“ til að örva ferðaþjónustu landsins.
Kjarninn 7. maí 2021
Kvótinn um 1.200 milljarða króna virði – Þrjár blokkir halda á tæplega helmingi hans
Miðað við síðustu gerðu viðskipti með aflaheimildir þá er virði þeirra langtum hærra en bókfært virði í ársreikningum útgerða. Í næstu viku munu örfáir eigendur útgerðar selja tæplega 30 prósent hlut sinn í henni.
Kjarninn 7. maí 2021
Meira úr sama flokkiErlent